fel y moroedd: mae hi’n ôl

Mae fy merch newydd ddod adref yn ddiogel wedi treulio mwy na phum mis ym Mhrydain. Roedd yn rhyfedd ei gweld hi’n dod allan o’i hystafell y bore ‘ma! Mae gynnon ni gymaint i adrodd efo’n gilydd. Rhaid ei wneud o fesul dipyn. Ces i ddarn o gacen gri ef… Parhau i ddarllen

fideo wyth: Pigion Diwedd y Flwyddyn

Ymddiheuriadau – ro’n i’n meddwl basa gen i adolygiad fideo o Batman: Arkham Knight i fyny wythnos yma. Ond mae’r gêm yna’n hir. Felly wythnos nesa. Dwi’n gaddo. *** Ar ddechra’r flwyddyn, wnes i restr bach handi o’r gemau i edrych allan amdanyn nhw. O rheini, mae dau wedi dod allan (adolygiadau fideo fan hyn a fan hyn), […] Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Amser Twf – Llyfrgell Rhuthun

Sesiwn stori a chan i fabis o dan 1 oed
10.00yb & 11.00yb, 6ed Gorffennaf
Llyfrgell Rhuthun Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Y Rhwyfwr

Rhan o  erthygl o rifyn Gorffennaf 2006, yng nghyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans.

Y Rhwyfwr
Y mis y cysylltir y ‘Rhwyfwr’ yn bennaf ag ef yw Gorffennaf. Yn ystod y mis yma mae pysgota nos ar ei orau, neu felly yr yda’ ni yn ei obeithio, ac o… Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Sesiwn Rhigymau

Bydd Sesiynau Rhigymau Llyfrgell Prestatyn i blant 4 oed ac iau yn cael eu cynnal fis yma ar 2, 9 a 16 Gorffennaf. Bydd dwy sesiwn, un rhwng 9.30 a 10.15 ac un rhwng 10.45 ac 11.30. Am ragor o … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Archifau Morgannwg: Merched y Rhath a’r Rhyfel: Rhan 5

Roedd Capel Methodistaidd Wesleaidd Roath Road ar y gornel rhwng Heol y Plwca a Heol Casnewydd. Roedd yn adeilad mawr a adeiladwyd tua 1860, gyda lle i 1000 o bobl. Sefydlwyd Cylchgrawn Roath Road yn wreiddiol fel cylchgrawn Ysgol Sul Fethodistaidd Wesleaidd Roath Road (DX320/3/2/i-iii). O fis Tachwedd 1914 fe’i cyhoeddwyd yn fisol o dan […] Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Canlyniad is etholiad Pentyrch

Is etholiad Pentyrch, Caerdydd:Totri 561(-14% ), PC 543 (+27% ), Llaf 234 (-12%). Annibyn 24Gwyrdd 22Dib Lems 10 Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Hwyl fawr hanner cyntaf 2015!

Anodd credu bod chwe mis cynta’r flwyddyn wedi mynd i rywle mwya’ sydyn! Mae’r diwrnod hiraf wedi bod… "downhill o hyn ymlaen" medda rhywun!

Twt lol, dyma adeg orau’r flwyddyn. Mae wedi c’nesu digon i rywun fedru aros allan yn yr ardd ar ôl i’r haul fachlud dros Graig Nyth y Gigfran, heb i’r gwybaid ddod allan o fewn eiliadau!

Nosweithiau hir, unai yn chwynu a gweithio, neu -rhywbeth nad ydym Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Mwy o ryfela yn y Brifddinas

O diar, mae’r grwp o gynghorwyr mwyaf boncyrs yng Nghymru (ac mae hynny’n cryn ddweud) wrthi unwaith eto.  Ymddengys bod grwp Llafur Caerdydd wedi pleidleisio i daflu’r Cynghorydd Ralph Cook allan o’r Blaid Lafur am chwe mis.  Mi fydd darllen… Parhau i ddarllen

fel y moroedd: pack 1

Dw i newydd brynu Pack 1 Français Authentique! Roeddwn i’n dysgu Ffrangeg ers blwyddyn ac wedi defnyddio’r we a CDau amrywiol. Roedd pob un ohonyn nhw’n gymorth i mi, ond rhaid dweud mai gwefan Johan sydd yn fwyaf effeithiol. Mae o’n dweud mai ar gyfer rhai sydd yn deall Ffrangeg heb fedru ei siarad eto ydy ei gyrsiau. Dw i’n credu’n siŵr bod y cwrs yn berffaith i mi. Ces i gip ar y cynnwys; mae yna lawer o awdio a thrawsgrifiadau sydd yn swnio’n ddiddorol. Edrycha’ i ymlaen at y dyddiau nesaf! Parhau i ddarllen

S4C Caban: Cysylltwch ag S4C ar rif ffôn newydd – 0370 600 4141

Cwestiynau. Syniadau. Sylwadau. Mae Gwifren Gwylwyr S4C yn agored bob dydd i sgwrsio â chi. O 30 Mehefin 2015 ymlaen, mae rhif ffôn y gwasanaeth wedi newid. Am sgwrs gydag aelod o dîm y llinell gymorth bydd nawr angen i …Darllen mwy Parhau i ddarllen

Asturias yn Gymraeg: Ni a Nhw

Ond yw hi’n rhyfedd fel y bydd llywodraethau adain dde, neu dde-canol fel maen nhw’n hoffi cael eu galw, yn siarad cymaint am ryddid yr unigolyn ac yn gwneud popeth o fewn eu gallu i gyfyngu ar y rhyddid hwnnw? O ‘fory ymlaen yn Sbaen, bydd deddf newydd yn dod i rym, deddf sy’n dwyn […] Parhau i ddarllen

S4C Caban: Cyflwynydd newydd yn ymuno â thîm Cyw

Gall S4C ddatgelu mai Huw Owen o Lanberis fydd yn cyd-gyflwyno Cyw gyda Catrin Herbert. Bydd Huw yn ymddangos ar y sgrin am y tro cyntaf ar 11 Medi. Cyw yw gwasanaeth plant S4C sy’n cael ei darlledu yn ddyddiol …Darllen mwy Parhau i ddarllen

S4C Caban: Enillydd Cariad@Iaith Caroline Sheen i barhau â’r gwersi Cymraeg

Mae enillydd cyfres cariad@iaith eleni, Caroline Sheen ar ben ei digon ar ôl cael e-bost gan ei yr actor Hollywood a’i chefnder Michael Sheen yn ei llongyfarch a’i hannog i ddal ati i ddysgu’r Gymraeg. Dywedodd Caroline, sy’n seren adnabyddus …Darllen mwy Parhau i ddarllen

Adran y Gymraeg - Ysgol Dyffryn Ogwen: Rhyddiaith i ddysgwyr, Hannah Cook, y wobr gyntaf!

Fy Uchelgais Hannah ydw i a dw i’n un deg pedwar oed ac yn byw mewn pentref bach o’r enw Rhiwlas,  ger Bethesda. Rydw i’n ofnadwy o lwcus i fyw mewn lle mor brydferth ac mae hyn yn fy nheulu gyda fy niddordeb, ffotograffiaeth. Mae tynnu lluniau o fynyddoedd gwych a bendigedig Eryri yn rhoi […] Parhau i ddarllen

Storïau Tir Du: Mân Siarad

Darn a ymddangosodd yn y llyfryn “Dyma Ni” gan aelodau o grŵp ysgrifennu aelodau Celfyddydau Anabledd Cymru: Un peth dwi wedi’i ddysgu dros y misoedd diwethaf yw peidio â gofyn i rywun ydyn nhw’n well os nad ydw i’n gwybod eu bod nhw! O ganol iechyd, ym mis Medi, cefais bythefnos pryd, os oeddwn yn […] Parhau i ddarllen

Good Practice Exchange at The Wales Audit Office » Cymraeg: Unmentoring 2: Treialon Coffi ar Hap

Beth all gwasanaethau cyhoeddus Cymreig dysgu o Gyngor Kirklees? Fe wnaeth Dyfrig Williams trafod ‘bod yn ddigidol’ gyda Steve Langrick. Rydyn ni wedi bod yn cynnal Treialon Coffi ar Hap, lle mae cyfranogwyr yn cael eu tynnu at ei gilydd ar hap i drafod eu gwaith, ers ein seminar Lles ym mis Mawrth. Rydyn ni […] Parhau i ddarllen

Cynulliad Cenedlaethol Cymru: Blog y Cadeirydd: Y Bil Rhentu Cartrefi (Cymru)

Y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol: Adroddiad Cyfnod 1 y Pwyllgor Ar 26 Mehefin 2015, cyhoeddwyd ein Hadroddiad Cyfnod 1 ar y Bil Rhentu Cartrefi (Cymru) (PDF 1.22 MB). Mae’n cynnwys 37 o argymhellion ar gyfer y Gweinidog, sy’n … Continue reading Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Cyfle i ennill iPod Shuffle neu werth £50 o lyfrau Gwasg Prifysgol Rhydychen!

Mae tymor y gwyliau yma, ac felly dyma gwis thema cerddoriaeth gan Wasg Prifysgol Rhydychen i’ch helpu chi deimlo’r awydd. Defnyddiwch adnoddau ar-lein Gwasg Prifysgol Rhydychen – sy’n rhad ac am ddim yn Llyfrgelloedd Sir Ddinbych – i ateb y … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Dadansoddiad Martin Baxter o stori etholiad 2015

Dydi dadansoddiad Martin Baxter o’r cyfeiriadau a symudodd pleidleiswyr ddim yn manylu ar yr hyn ddigwyddodd yng Nghymru – ond mae’n ddadlennol serch hynny.  Mwy o bleidleisiau Llafur yn mynd i ‘r Toriaid nag i UKIP, y Toriaid yn colli llwyth o bl… Parhau i ddarllen

fel y moroedd: colled i un, elw i’r llall

Clywais y newyddion trist y bore ‘ma byddai Petr Cech yn gadael Chelsea a symud i Arsenal, ond wedi darllen ei lythyr at ei gefnogwyr, dw i a fy mab ifanc sydd yn hoff iawn o Chelsea a’r gôl-geidwad ardderchog hwnnw, yn deall pam ei fod o wedi gwneud y penderfyniad. Gobeithio bydd o’n cael cyfle i chwarae cymaint ag y myn a defnyddio ei sgil medrus yn y tîm newydd. Fe fydd yn anodd i fy mab weld y gêm nesaf rhwng y ddau dîm. Bydda i’n cefnogi Petr Cech yn bersonol a gobeithio y bydd o’n blocio pob ergyd Chelsea! Yna byddan nhw’n gweld eu colled a chamgymeriad. Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Llyfrgell Y Rhyl

Os ydych yn dod i Lyfrgell y Rhyl dros y dyddiau nesaf ac yn gweld bod y drysau wedi cloi, peidiwch â phoeni mae’r llyfrgell yn dal yn agored. Mae gwaith adeiladu yn digwydd yn y fynedfa, felly bydd angen … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Sêr sinema Prydain yn ymuno â Dictionary of National Biography (DNB) Rhydychen

Mae 105 o “fywydau newydd” wedi’u hychwanegu at Dictionary of National Biography Rhydychen sydd ar gael ar-lein yn Llyfrgelloedd Sir Ddinbych.  Mae’r ychwanegiadau newydd yn cynnwys 25 o fywgraffiadau newydd actorion, cyfarwyddwyr a chynhyrchwyr sydd wedi helpu i siapio byd … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Lowri Haf Cooke: Adolygiad Ffilm – She’s Funny That Way (12) – gyda Rhys Ifans

Y Sêr: Owen Wilson, Imogen Poots, Jennifer Aniston, Rhys Ifans, Will Forte a Kathryn Hahn Y Cyfarwyddo: Peter Bogdonovich Y Sgrifennu: Peter Bogdonovich a Louise Stratten Hyd: 92 mun Adolygias y ffilm She’s Funny That Way ar raglen Prynhawn Da ar S4C … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Lowri Haf Cooke: Adolygiad Ffilm: San Andreas (12) – gyda Ioan Gruffudd

Y Sêr: Dwayne Johnson, Carla Gugino, Alexandra Daddario, Paul Giamatti, Ioan Gruffudd a Kylie Minogue. Y Cyfarwyddo: Brad Peyton Y Sgrifennu: Carlton Cuse Hyd: 114 mun Adolygias y ffilm San Andreas ar raglen Heno ar S4C ar Fehefin 23ain, a … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Peldroed- timau’r ardal

Trydedd ran y gyfres am ‘hanes y bêldroed yn y Blaenau’.
 
Yn anffodus, ychydig yn garpiog yw gweddill o gofnodion Ernest Jones ar bêl-droed Stiniog yn y cyfnod cynharaf, â’r tueddiad i neidio o gyfnod i gyfnod.

Ond mae un rhan sy’n ddiddorol dro… Parhau i ddarllen

atgof.co: June 2015

atgof.co: Mehefin 2015

fel y moroedd: darganfyddiad

Mae technoleg newydd yn dod ata i’n araf iawn. Dechreuais ddefnyddio hen iPhone fy ngŵr fisoedd yn ôl wedi iddo brynu un newydd. Dw i’n ei ddefnyddio ond fel ffôn syml a chamera’r rhan fwyaf o’r amser heb ddeall pob defnydd y teclyn bach hwn. Felly roeddwn i wrth fy modd yn dod ar draws ar ddamwain y modd i osod ar y sgrin fach unrhyw lun oddi wrth yr albwm. Dyma ddewis un ar unwaith – un o gannoedd a dynnais yn Fenis! Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Llafur yn gwbl hapus efo tan wariant cyhoeddus yng Nghymru

Felly roedd Andy  Burnam yn gwybod bod Cymru yn cael ei than gyllido yn 2007 – ond eto yn hytrach na mynd i’r afael efo’r sefyllfa aeth ati i ganiatau i Gomisiwn Holtham dreulio blwyddyn yn darganfod os oedd Cymru yn wir yn cael ei than gyllido.  Dwi’n credu i’r Comisiwn edrych ar y ffordd mae Cymru’n cael ei chyllido rhwng haf 2008 a haf 2009.   Canlyniad i Gytundeb Cymru’n Un oedd Comisiwn Holtham – neu mewn geiriau eraill gorfodwyd Llafur i gytuno i gomisiwn i ddarganfod os oedd Cymru yn cael ei than gyllido.
 O ddarganfod bod Cymru yn cael ei than gyllido o tua £300m y flwyddyn yn 2009 penderfyniad Llafur oedd gwneud dim i adfer y sefyllfa – gan ddefnyddio’r argyfwng economaidd ar y pryd fel esgys – er mai piso dryw yn y mor ydi £300m o gymharu a chyfanrwydd gwariant cyhoeddus y DU mewn gwirionedd.  Ond ag ystyried newyddion heddiw dydi hynny ddim yn syndod, roeddynt eisoes yn deall bod Cymru’n cael ei than gyllido yn 2007 – ar yr hwyraf un – ond nid oeddynt am wneud dim oll am y peth.

Parhau i ddarllen

Gofalaeth Fro'r Llechen Las: Traeth Sousse

A hithau’n ddiwedd Mehefin mae pobl yn amlwg yn meddwl am wyliau’r haf, a gallwn ddychmygu’r cyffro y mae pobl yn ei deimlo wrth gychwyn ar eu gwyliau i wahanol rannau o’r byd.  Yn aml iawn, bydd atgofion a lluniau’r gwyliau’n cynnal pobl am fisoedd wedi iddyn nhw ddychwelyd adref.  Ond weithiau, mae gwyliau’n troi’n […] Parhau i ddarllen

Aberteifi drwy'r canrifoedd: Ysbrydion Aberteifi gan Idris Mathias!

Fanny a’u Clocs Atsain, Ysbryd y Traeth, Twm Ffagod, Ysgerbwd y Cei, Pwll Sgrechh – ma’ nhw i gyd ‘ma!   Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Yn ol yn yr ardd: mafon

Daethon yn ol, neithiwr, ar ol bron wythnos i ffwrdd yn Besançon, yn Ffrainc.  (Dinas gwych, hardd, gyda ymrwymiad i bio-diversity.  Ac efalla bydd mwy am Besancon yn y man).  Fel unryw arddwr, roeddwn yn gobeithio bod yr ardd mewn cyflwr da wrth dod yn ol, enwedig ar ol tywydd sych.  Doedd dim eisio poeni.  Roedd fy mab wedi gwneyd yn dda gyda’r tŷ gwydr, a popeth yn edrych yn iawn.  Tra yn Besançon, roedd rhaid (!) mynd i un neu ddau Boulangerie, i weld be oedd yna, a blasu’r  cynnyrch.  Un peth prynais oedd ‘Tartelette Froamboise’ (dwi’n meddwl dyna roedd yr enw).

Dyma rhai o’r cynnyrch ar gael:

A dyma be brynis i:

Mi lwyddais i gymryd llun cyn sglaffio fo.  Mi roedd hi mor dda – a dim rhy felus.  Dwi erioed wedi pobi tarten fel ‘ma – ond mae bwyta hon wedi rhoi ysbtydoliaeth – a falle mi fyddaf yn trio cael riseit a gweld sut bydd ein mafon ni yn blasu wedi eu rhoi mewn tarten fel hyn.  Dydy nhw ddim mor dda eleni – mae’r tywydd wedi bod mor sych, ond mae na ddigon ar gael i drio gyda tarten bach, os gai amser. Parhau i ddarllen

Pop Cymru: Tiwn bore Sul – Prague- Jess #boresul #bandgoreerioed #chill

Bach o bopeth BR: Cegddu yn Dylan’s, Cricieth.

Cegddu yn Dylan’s, Cricieth.

Parhau i ddarllen

fel y moroedd: clwt o laswellt

Mae fy mab ifancaf sydd yn torri’r lawnt erbyn hyn. Wrth iddo ddechrau’r prynhawn ‘ma, gofynnais iddo adael clwt o feillion ar gongl yr iard. Ar gyfer y cwningod ydy o. Maen nhw’n dod a mynd drwy’r amser; efallai bod nhw’n gorfod symud o gwmpas o iard … Parhau i ddarllen

Blog Glyn Adda: Myth y Gymuned

CYFLWYNYDD :   Ac yn awr, rhaglen onest lle mae’r hanesydd  Hywel Williams yn gofyn a yw Cymru’n gymuned. Canol Llundain. Côr meibion yn canu ‘Ar Hyd y Nos’.  Traed Hywel yn mynd i fyny grisiau. HYWEL : Rw i’n mynd i brofi yn y rhaglen hon mai myth yw’r syniad fod Cymru’n gymuned glos, a […] Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Gadael yr Ewro?

Mae’n ddiddorol gwrando ar ymdriniaeth y Bib o argyfwng ariannol Gwlad Groeg.  Mae Joe Lynam wedi bod yn egluro’n ofalus i ni beth sydd yn mynd i ddigwydd os na fydd Gwlad Groeg yn anrhydeddu ei dyledion i gwahanol fanciau rhyngwladol – Gwlad Groe… Parhau i ddarllen

Asturias yn Gymraeg: O’r Ardd: Munud i Edrych Arno

Yn rhy aml rydym yn rhedeg yn syth o un dasg i’r nesaf heb gymryd seibiant i feddwl am y cyfanrwydd. Dyma’r cae heddiw, y cae a brynsom ni flwyddyn yn ôl: Llai na chwarter y cae a dweud y gwir, ond y rhan sydd wedi cael fwyaf o waith. Yn y cefn, 2 danc […] Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mae’r Dref Werdd yn ôl!

Rhan o erthygl am gynlluniau amgylcheddol Y Dref Werdd, o rifyn Mehefin.

Wedi cyfnod o seibiant, mae’r prosiect wedi llwyddo i sicrhau cyllid gan y Loteri Fawr am y tair blynedd nesaf dan y cynllun – ‘Datblygu Tref Werdd Ddyfeisgar’

Bydd cyfleo… Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Gwleidyddiaeth ffantasi

Mae’n ddifyr gweld ymateb ryfedd y Toriaid i’r newyddion bod Leanne Wood wedi ail aregu na fydd Plaid Cymru yn mynd i glymblaid efo nhw ar ol etholiadau’r flwyddyn nesaf.

This is just fantasy politics.  Leanne Wood isn’t even confident of winning a constituency seat, which is why she’s opted for the parachute of a place on the regional list as well.

Mae’n anodd gweld y cysylltiad rhwng y ffaith nad ydi hi’n bosibl bod yn sicr o ennill sedd etholaethol y Rhondda efo’i mwyafrif o ? a ‘gwleidyddiaeth ffantasi’.  Serch hynny  mae’r sefyllfa sydd ohoni yn creu un ffantasi – sef bod posibilrwydd y bydd y Toriaid yn ennill grym o unrhyw fath yng Nghaerdydd y flwyddyn nesaf.  Mae rhifyddeg etholiadol y Cynulliad yn ei gwneud yn amhosibl i’r Toriaid ennill unrhyw fath o rym ym Mae Caerdydd heb gydweithrediad Plaid Cymru – ac mae hi mor glir a chloch na fydd y cydweithrediad hwnnw ar gael.  

Neu mewn geiriau eraill does yna ddim pwrpas o gwbl i bobl bleidleisio  i’r Toriaid os ydynt eisiau dylanwadu ar bwy fydd yn llywodraethu Cymru y flwyddyn nesaf – gallant fod yn hollol sicr na fydd y Toriaid yn agos at goridorau grym y Cynulliad.  A benthyg (ac addasu) slogan sy’n cael ei defnyddio gan y pleidiau unoliaethol yn ystod ymgyrchoedd San Steffan – mae pleidlais i’r Toriaid yn wastraff pleidlais.

Parhau i ddarllen

fel y moroedd: hen oen ac un newydd

Prynodd fy merch ifancaf oen bach meddal efo rhuban gwyrdd yn Iwerddon. Mae ganddi un arall a gafodd yn anrheg flynyddoedd yn ôl. Enwodd o’n Lamby-Lamb a dydy hi erioed eisiau ei daflu fo ac fe wnaeth gân a stori amdano fo sydd yn aros yn y teulu hyd yma. Rŵan mae gan Lamby-Lamb heriwr! Dw i ddim yn meddwl fod o’n rhy hapus. Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Grŵp Darllen Llyfrgell Llangollen

Mae Grŵp Darllen Llyfrgell Llangollen yn cyfarfod ddydd Gwener cyntaf pob mis (ac eithrio mis Awst). Bydd y cyfarfod nesaf ar 3ydd Gorffennaf a bydd y grŵp yn trafod “The Accidental” – Ali Smith The Accidental yw nofel ddisglair Ali … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

: Creu cyfnewidfa drafnidiaeth o’r radd flaenaf yng Nghaerdydd

Mae’n bleser gennyf roi gwybod i chi bod y penseiri byd-enwog Foster & Partners, sy’n gyfrifol am adeiladau eiconig fel y Gherkin yn Llundain a senedd y Reichstag yn Berlin, wedi cael eu dewis i ddylunio’r gyfnewidfa fysus newydd. Bydd … Continue reading Parhau i ddarllen

Blog yr Hogyn o Rachub: Blydi safonau iaith eto

Dwi wastad wedi mynnu nad ydi Twitter yn lle da i’r rhan fwyaf o bethau, ac yn sicr mae’n anodd iawn, iawn cynnal dadl o unrhyw sylwedd arno. Hanes dau gyfrif gwahanol ydi’r blogiad hwn; ni cheisiaf, gobeithio, fod yn ddiangen o feirniadol ond efallai dod â phersbectif dwyochrog i ddadl dragwyddol safonau iaith.

Mae safonau iaith wedi bod yn bwnc a drafodwyd droeon ar y blog hwn. O drafod Dyfodol yr Iaith yn achwyn yn ddiangen ar Radio Cymru, fy marn ar pam fod angen symleiddio gramadeg y Gymraeg,  ac, wrth gwrs, snobyddiaeth ieithyddol honedig yma ac yma– a hyd yn oed ymgais Robyn Lewis i wneud yr hyn y mae bob hen berson yn ei wneud a bod yn niwsans bwriadol, a hynny dan fwgwd gwneud safiad dros yr iaith.

Ond ta waeth, dau gyfrif gwahanol sydd dan sylw. Y cyntaf ydi’r Beiro Coch a’r llall ydi Gad Lonydd. A dwi’n drist am y peth. Y mae’r cyntaf yn tynnu sylw at iaith wallus gan sefydliadau a ffigurau cyhoeddus, a’r llall yn tynnu sylw at obsesiwn rhai â chywirdeb iaith. Yr ateb bras i’r holl lol ydi bod y ddau yn iawn a’r ddau yn rong. Ymhelaetha i’n fras.

A dweud y gwir, fel cyfieithydd i sefydliad cyhoeddus, mae gen i gryn gydymdeimlad efo Beiro Coch (er y mynna i hyd fy medd fod ‘beiro’ yn air benywaidd). Mi ddylai sefydliadau yn sicr bod yn defnyddio Cymraeg mwy ffurfiol, er mae pethau’n fwy cymhleth wrth drafod pethau fel y BBC, sy’n gorfod drwy ryw fodd ddod o hyd i dir canol – mae hynny’n anos nag y byddech chi’n ei feddwl. Dydi hyd yn oed pobl â Chymraeg perffaith (ac, oes, maeffasiwn beth ar lefel ramadegol â ‘Chymraeg perffaith’) ddim yn aml yn gallu gwneud hyn. Gall gorffurfioli yn aml wneud i bobl droi cefn ar ddarllen rhywbeth yn Gymraeg a throi at y Saesneg.  Petaem ni’n dilyn y trywydd hwnnw byddai’r iaith yn dirwyo hyd yn oed yn gynt.

Y tric i hyn ydi, yn syml, rhywbeth dwi’n ceisio cadw’n driw ato wrth fy ngwaith bob dydd: dydi Cymraeg anffurfiol ddim yn Gymraeg ansafonol. Efallai bod digon o bobl yn gwybod beth ydi ‘darparu’ neu ‘gwirio’ ond dydi lot ddim – ac hyd yn oed ymhlith y rhai sy’n gwybod gall defnyddio geiriau felly wneud i bobl droi i’r fersiwn Saesneg beth bynnag. Ydi, mae’n anodd dod o hyd i’r C-spoto Gymraeg sy’n gywir ond hefyd yn ddarllenadwy. Ond mae modd gwneud, ac mae’n well na bratiaith ac yn well nag iaith lenyddol.

Rhaid bod yn ofalus efo cywirdeb felly. Llawer iawn gwell ydi inni ostwng ein safonau na throi pobl oddi wrth yr iaith; dwi’n hollol grediniol o hyn. A dweud y gwir, dwi’n bersonol o’r farn fod yn rhaid inni ostwng y safonau hynny er mwyn sicrhau parhad, neu o leiaf ffyniant, y Gymraeg. A dwi’n meddwl bod honno’n ddadl sy’n rhaid i ni ei chael ar unwaith – er bod neb yn gwrando arna i yn hyn o beth. Ond dydi pigo ar bob gwall – er gwaethaf y ffaith y dylem ni ddisgwyl Cymraeg graenus gan bethau fel sefydliadau cyhoeddus – ddim bob tro’n helpu. Ta waeth, dydi mân wall ddim yn peri cymaint o bryder i mi â chyfrif twitter Iaith Fyw y Llywodraeth yn mynnu galw ‘ti’ arna i. Pawb â’i bethau.

Felly dwi’n meddwl fy mod i wedi sefydlu nad ydi gweiddi’n groch dros gywirdeb bob tro’n beth da. Hyd yn oed gyda sefydliadau, rhaid cofio mai person sy’n ysgrifennu, a gall beirniadu, os gwneir hynny mewn ffordd swta, effeithio ar hyder yr unigolyn hwnnw. Gan bwyll wrth bwyntio at wallau. Ond mae rhywbeth arall, a dwi’n torri fy mol isio dweud hyn, achos mae hyn yn ymwneud ag ochr arall y ddadl – a rhybudd ydi o.

Does yna ddim lot o bobl yn hefru am gywirdeb iaith, a does yna ddim llawer o snobs iaith ychwaith. Fel y dywedais o’r blaen, tydi cwyno am fod rhywbeth yn rong ddim yn dy osod yn y categori hwnnw. Wrth gwrs, mae yna rai pobl – yr un hen rai swnllyd gan mwyaf – sy’n cwyno bob munud am bob dim o ran cywirdeb ieithyddol, ac weithiau’n anghywir felly!

Y peth ydi hyn: ychydig ohonyn nhw sydd. Mae bwydo’r myth eu bod nhw’n bobman yn neud llawn cymaint o niwed â’u cwyno cyson nhw. Yr ‘angen’ i daro’n ôl yn eu herbyn, yr ‘angen’ i wneud brwydr o’r peth; mae’n atgyfnerthu delwedd anwir o’r sefyllfa. Tydi’r bobl hyn prin yn bodoli. Ac mae’r rhai sy’n sefyll yn eu herbyn yn aml yn fwriadol ymfalchïo yn y ffaith nad ydi eu Cymraeg gystal – yn wallus, os mynnwch.


Jyst rhag ofn imi bechu, gadewch i mi ymhelaethu fymryn: does yna ddim cywilydd, o gwbl o gwbl, i feddu ar Gymraeg sy ddim yn berffaith. Does neb yn siarad Cymraeg gloyw glân bob gair, ac ychydig sydd yn ei hysgrifennu felly mewn difrif. Ond mae ymfalchïo yn y peth yn wirion. Os ydi pobl isio gwella’u Cymraeg – grêt – os dydyn nhw ddim – iawn, y peth pwysig ydi eu bod nhw’n ei defnyddio. Yn bendant mae snobs iaith yn atal pobl rhag gwneud hynny, ond wrth greu argraff anwir eu bod nhw ymhobman, y canlyniad ydi bod llai o bobl yn defnyddio’u hiaith rhag ofn cael eu beirniadu gan y byddinoedd honedig ohonynt.


Peidiwch â brwydro yn erbyn safonau jyst achos bod un neu ddau o bobl yn cwyno. Achos, er gwaetha’r ffaith fod yn rhaid inni drafod safonau’r Gymraeg, mae angen safonau ar iaith. Mae’n syml – mae ieithoedd sydd heb eu safoni’n tueddu i farw. Mi ydan ni angen rheolau a gramadeg, a dylai Cymraeg ar ffurflenni a gwefannau ac ati gadw atynt.
 
Oni ddylai Cymraeg cywir fod y norm? Ydi bratiaith wir yn dderbyniol ymhoman?
 
Fi sy’n hefru ymlaen rŵan. Gadewch i mi orffen efo un pwt bach. Mae yna ffordd ganol. Mae Cymraeg anffurfiol yn Gymraeg safonol (o’i gwneud yn iawn de), a dwi’n grediniol mai hwnnw ydi’r trywydd cywir. Gawni er mwyn Duw stopio cecru ymhlith ein gilydd am hyn? Mae’r ymadrodd Saesneg, fiddling while Rome burns, yn dod i’r meddwl. Rhaid i ddau begwn y ddadl hon ddeall nad oes yr un ohonynt yn helpu achos yr iaith, er bod y ddau’n ceisio helpu dwi’n siŵr. 
 
Dewch at eich gilydd yn gytûn.   

Parhau i ddarllen

fideo wyth: Clwb Llyfrau f8: Ofnadwy Ddydd

Mae ein taith drwy ffuglen wyddonias Cymraeg yn parhau – a tro ‘ma, mae gan y rhan yma o’r wefan enw! Croeso i Glwb Llyfrau Fideo Wyth. OK, dwi’m yn meddwl fydd o cweit  yn dal sylw’r genedl fel clwb llyfra Richard & Judy. Ond ‘da ni’n trio, dydan? Os fethoch chi’r rhifynnau cynta, dyma ni […] Parhau i ddarllen

Blog Y Lolfa: Catalog Y Lolfa i’r Ifanc



Mae’r Lolfa yn falch iawn o gael cyhoeddi eu catalog llyfrau newydd sbon ar gyfer plant a phobl ifanic. Bydd y catalog yn gartref newydd i gymeriadau hoffus megis Alun yr Arth, Dona Direidi, Rwdlan, Na Nel a’u ffrindiau hñn. Daw’r catalog yn sgil adroddiad a gyhoeddwyd ym mis Awst llynedd gan Gyngor Llyfrau Cymru ar gyhoeddi a darllen llyfrau Cymraeg i blant.Datgelodd yr adroddiad:“Erbyn i blant gyrraedd 12 oed, mae’r mwyafrif wedi newid iaith a dim ond llyfrau Saesneg y byddant yn eu benthyca, gydag ambell eithriad poblogaidd.” Erbyn iddynt gyraedd eu harddegau, bychain iawn yw’r llyfrau Cymraeg a fenthycir ganddynt.

Gwasg Y Lolfa yw’r unig wasg sydd â pholisi o gyhoeddi llyfrau gwreiddiol yn unig. Mewn marchnad byd-eang hynod o gystadleuol, a dylanwad marchnata trwm llyfrau Saesneg poblogaidd, mae’n hinsawdd gynyddol anodd i lyfrau gwreiddiol Cymraeg. Ond, ble caiff addasiadau o lyfrau i blant eu hargraffu a’u cynhyrchu ar draws y byd, mae’r Lolfa yn falch o ddatgan fod eu holl gynhyrchu yn digwydd yng Nghymru yn eu hargraffdy yn Nhalybont.

Rydyn ni yn hynod o falch o’n cyfresi bywiog, gwreiddiol sydd wedi eu hysgrifennu a’u darlunio gan awduron ac artisiaid Cymreig. Mae yna rai sy’n hoff o sôn am gael ‘balans’ rhwng llyfrau gwreiddiol ac addasiadau. Yn sicr, dyw’r ‘balans’ yna ddim yn bodoli ar hyn o bryd, ac mae’n arbennig o annheg gan fod safon cynnyrch ein hawduron a’n harlunwyr ni yng Nghymru mor uchel. Mae yna resymau economaidd hefyd dros gynnal swyddi creadigol yn ein broydd, ac mae’r Lolfa’n falch o fod yn cyfrannu at hynny.

Dywedodd yr awdur, Bethan Gwanas yn ei blog poblogaidd: “Ydi o’n iawn bod 2/3 o’r holl lyfrau plant Cymraeg gafodd eu cyhoeddi y llynedd yn gyfiethiadau? […] llyfrau Cymraeg sydd angen eu marchnata, awduron Cymraeg sydd angen hwb a gwerthiant.”
Bydd y catalog yn cael ei ddosbarthu i ysgolion a llyfrgelloedd ar draws Cymru. Gellir hefyd archebu copi am ddim drwy ebostio ylolfa@ylolfa.com

Parhau i ddarllen

Llyfrgelloedd Sir Ddinbych: Amser Rhigwm Llyfrgell Prestatyn

Roedd teuluoedd Amser Rhigwm Llyfrgell Prestatyn wedi mwynhau bore hyfryd ar Draeth Barkby ym Mhrestatyn ddoe, yng nghwmni Adrian o Wasanaethau Cefn Gwlad Cyngor Sir Ddinbych, Elin o Twf a Beth o Lyfrgelloedd Cymru. Gwelsom forloi, dod o hyd i … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Blog Glyn Adda: Nid yw hon ar fap

Oddi ar inni flogio ‘Sir Gwymon a a Sir Conbych (2)’ ar 15 Mehefin digwyddodd rhai pethau, a bellach dyma inni fapiau’r Gweinidog Gwasanaeth Cyhoeddus i’w hastudio a’u hystyried. (Gweler, er enghraifft, ‘Mapiau’r Gymru Newydd, GOLWG 25 Mehefin, t. 6, neu GOLWG 360 17 Mehefin.) Soniwn yn unig am siroedd y Gogledd heddiw. Chwiliais yn […] Parhau i ddarllen

S4C Caban: Noson Lawen yn edrych ymlaen ac edrych yn ôl wrth i rifyn cyntaf o’r sioe gael ei darlledu eto

Fe fydd S4C yn dangos y rhaglen gyntaf erioed o Noson Lawen yn y gyfres Noson Lawen i’w Chofio nos Sadwrn, 13 Mehefin (7.00 yr hwyr). Ac wrth inni fwynhau’r achlysur bythgofiadwy hwnnw o Dyddyn ‘Ronnen, Llanuwchllyn, Gwynedd a ddarlledwyd …Darllen mwy Parhau i ddarllen