LUNED AARON - ARTIST: Fframio / Framing

Yr holl weithiau ar gyfer y sioe, ‘Moment’, wrthi’n cael eu fframio ar hyn o bryd. Mi fydd hi’n braf …

Parhau i ddarllen

Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Creadydd yw’r Pab

Mae’r eglwys Babyddol wedi datgan ers blynyddoedd – ers dyddiau Pius XII – eu bod yn derbyn bod esblygiad yn wir. Nid oes llawer yn newydd felly yn sylwadau diweddaraf y Pab Ffransis:

When we read about Creation in Genesis, we run the risk of imagining God was a magician, with a magic wand able to do everything. But that is not so,” Francis said.

He added: “He created human beings and let them develop according to the internal laws that he gave to each one so they would reach their fulfilment.

“The Big Bang, which today we hold to be the origin of the world, does not contradict the intervention of the divine creator but, rather, requires it.

“Evolution in nature is not inconsistent with the notion of creation, because evolution requires the creation of beings that evolve.”

Nid yw’n anodd deall cymhelliad y Pab i ymddangos fel petai’n cofleidio gwyddoniaeth. Mae creadaeth yn gysyniad twp, felly dyhead unrhyw berson call yw ymbellhau oddi wrtho. Ond nid yw’r ymdrech yn dal dŵr. Mae’r sylwadau uchod yn mynd yn hollol groes i theori esblygiadol. Er yr ymgais i beidio ymddangos felly, fersiwn fwy niwlog o greadaeth yw’r hyn a ddisgrifir ganddo.

Rwyf wedi dweud o’r blaen bod esblygiad a ffydd grefyddol yn anghydnaws. Mae rhaid dewis, ac fy nadl yw bod unrhyw un sy’n credu mewn duw, ac sy’n honni eu bod yn derbyn theori esblygiadol ar yr un pryd, yn camddeall goblygiadau’r naill neu’r llall (neu’r ddau). Y peth pwysig am esblygiad yw bod y broses yn ddall. Os ydych yn credu mai modd o gyrraedd pwynt penodol (hynny yw, byd sy’n cynnwys bodau dynol) yw esblygiad, yna rydych wedi drysu. Nid yw’n eglur beth mae’r Pab yn ei olygu pan ddywed “reach their fulfilment“, ond un peth sy’n sicr: nid oes ganddo unrhyw beth i’w wneud ag esblygiad.

Er bod y Pab yn ceisio rhoi’r argraff nad oes gan ei dduw ffon hud, mae’n mynnu o hyd ei fod wedi creu’r byd trwy ddirgel ffyrdd. Nid hud, ond lledrith. Creadaeth intelligent design yw hyn i bob pwrpas. Dyma’r un hen fflwff siwdo-ddwys yn ffugio cefnogaeth i syniadau gwyddonol, er mwyn dwyn parchusrwydd anhaeddiannol. Dylid rhoi’r gorau i dwyllo ein hunain bod y Fatican yn fwy synhwyrol na’r creadydd cyffredin ffwndamentalaidd ar bwnc theori esblygiadol. Os rywbeth, mae hyd yn oed yn llai gonest. Parhau i ddarllen

Sgen ti job i fi?: Gordon Clown

Dwi’n frown, brown lliw cachu. Dydi hynny ddim yn helpu fy nelwedd, yn enwedig a finnau’n chwilio am job. Dwi’n penderfynu trio bod yn liwiau eraill i weld be ddigwyddith.


Dydi’r lliw llwyd ddim yn llwyddiannus. Mae pawb yn meddwl fy mod yn efaill i Elfyn, ac yn dechrau cyfeirio ataf fel “yr un heb fwstash”. Ond dydw i ddim isho cael fy adnabod fel yr un heb ddim byd. Ooo arhoswch! Gramadeg gwallus gyda fy negyddu dwbl yn y frawddeg ddiwetha, a does dim byd negyddol amdana i bobl, heb sôn am fod yn negyddol ddwywaith.



Nagoes wir.

Dwi’n trio gwyrdd. Oleia mae fy enwau bellach yn cyflythrennu. Mae hynny’n gwneud i mi deimlo fel un o’r cynfeirdd, bydd raid i mi sgwennu cerdd. Be sy’n odli gyda Gordon Grîn…?


Yn anffodus cyn i mi ddod o hyd i fy odliadur, dwi’n cael llythyr gan y Blaid Werdd yn cwyno am fy enw newydd. Mae nhw wedi trademarkio’r lliw gwyrdd meddw nhw, a dydyn nhw ddim yn dymuno ei rannu â mi. I ddweud y gwir dydyn nhw ddim yn dymuno rhannu’r un blaned a mi chwaith, ac maent wedi rhoi fy enw ar y rhestr fer i sefydlu gwladfa ar y blaned Mawrth.


Mae’n rhaid i mi newid fy enw, rhag ofn i mi orfod mynd – alla i ddim mynd, dwi ofn uchdwr.


Bron iawn i mi ystyried melyn. Ond ar hyn o bryd yr unig beth mwy chwerthinllyd na Gordon Brown ydi’r Lib Dems, felly dwi’n penderfynu peidio.




Dwi’n mynd am las. Rŵan bod Alex wedi cyhoeddi ei ymddiswyddiad dwi’n meddwl yn siŵr fod glas up for grabs. Dwi’n licio glas, ma’n mynd yn reit dda, neud fi deimlo fel Albanwr gwerth ei halen. I ddeud y gwir, dwi’n meddwl y bydde’n well i fi sefydlu fy mherchnogaeth o’r lliw, cyn i Nicola fynd i hwyliau.


Dwi’n peintio fy ngwyneb fel Mel Gibson, ac yn prynu bwyell. Dwi’n torri fy ngwallt yn hir a blingo a bwyta cwningen i swper, heb ei choginio. Fflwffen druan – mae Sarah yn wallgo.




Ar ôl wythnos o fod yn las, dwi’n teimlo fel dyn newydd, dwi’n teimlo fel arwr, fel arweinydd – dwi’n penderfynu mai fi fydde’r boi i arwain yr Alban i fuddugoliaeth… i ANNIBYNIAETH! 

Dwi’n cerdded bob cam i San Steffan, ac yn curo’r drws gyda fy mwyell, ac yn gorchymyn fod David Cameron yn dod i dalu ei wrogaeth i frenin newydd yr Alban. Mae’r swyddog diogelwch yn gofyn am fy enw, iddo gael pasio’r neges yn ei blaen. Dwi’n nodi fy enw newydd, yn gwrtais. Ac mae’n edrych ar ei gyfrifiadur am sbel, cyn codi ei ben yn amheus – “Cordon Bleu?”

Dwi’n penderfynu ar ddu. Ond o fewn munud i gyhoeddi’r peth ar Twitter, mae ryw dwll tin o wyddonydd wedi ymateb yn mynnu nad ydi du yn liw, ac o ganlyniad dydw i ddim yn bodoli.


Wel dydi hynny ddim yn neud synwyr, meddwn i, dwi YN bodoli.


Nagwyt ddim, medde’r gwyddonydd. Mae gen i ddoethuriaeth – allen i brofi nad wyt ti’n bodoli cyn i ddweud y gair hippopotamus dair gwaith.


Ond beth sy’n fy ngwahaniaethu i oddi wrth Cilla Black a Sirius Black o’r nofel Harry Potter? Dwi’n gofyn.


Dydi Sirius Black ddim yn bodoli chwaith, cymeriad ffuglenol ydio, ac mae o wedi marw yn y nofel. Felly dydio ddim yn bodoli ddwywaith, syn golygu fod o’n sicr ddim yn bodoli, o gwbwl, medde’r gwyddonydd.


Ac enw go iawn Cilla Black ydi Cilla White, felly mae’r gwyn yn canslo’r du, ac felly mae hi YN bodoli medde’r gwyddonydd.


Dwi ddim yn dallt beth sy’n digwydd, mae’r gwyddonydd yma’n llawer rhy glyfar i fi ei ddallt. Beth bynnag – yn y cyfamser mae Nigel Farage wedi cychwyn deiseb i gael fy ngwared o’r wlad gan fy mod yn ddu.


Dwi’n penderfynu cael gwared o’m cyfenw yn reit sydyn. I ddeud y gwir, does dim angen cyfenw arna i o gwbwl! – mi wnaiff Gordon y tro siŵr.


Cher. Madonna. Prince. Duw. Gordon.


Perffaith! Dwi’n tollti jin a thonic bach i mi fy hun – iechyd da Gordon!


O plîs Brydain, ga i fod yn wleidydd eto – sgen rhywun job i fi?





Parhau i ddarllen

fel y moroedd: chwarter pwys

Mae dynes Tsieineaidd newydd ddechrau gweithio yn adran deli Walmart. Cawson ni sgwrs sydyn tra oedd hi’n tafellu cig twrci drosta i ddiwrnodau’n ôl. Roedd hi’n glên a chwrtais ond doedd hi ddim yn gyfarwydd â’i gwaith ac felly tafellodd chwarter pwys mwy na gofynnais. Fe allwn i fod wedi gwrthod y cig ychwanegol ond doeddwn i ddim eisiau gwastraff  bwyd. Prynais bopeth er bod hyn yn fwy nag angen. Pan es at y deli ddoe, dyma’r un ddynes yn fy ngweini, ac unwaith eto tafellodd chwarter pwys mwy, a gofyn i mi fyddai’n iawn. Dwedes i fyddai unwaith eto. Y tro nesaf, dw i’n mynd i ofyn am hanner pwys! Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Plaid Lafur Arfon yn mynd i ryfel

Ddim ar gael ar ipad mae gen i ofn.  Felly edrychwch yma os ydych yn defnyddio’r teclynnau hynny. Parhau i ddarllen

Golwg360: Pigion Gŵyl Ffilmiau Llundain

Dylan Edwards sydd yn trafod y tila a’r gora’ o Ŵyl Ffilmiau Llundain … Parhau i ddarllen

www.participationcymru.org.uk: Rhwydweithiau cyfranogaeth rhanbarthol mis Hydref: offer a thechnegau

Os ydych yn newydd i’r blog hwn, mae ein rhwydweithiau cyfranogaeth rhanbarthol yn addas i unrhyw un sy’n gweithio ym maes cyfranogi ac ymgysylltu â dinasyddion ac rydym yn eu cynnal deirgwaith y flwyddyn yn y Gogledd, y De Ddwyrain … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

agssc: Babs y car cyflymaf yn y byd

Roedd hi’n ffasiwn yn nauddegau a thridegau’r ganrif ddwethaf i geisio torri record cyflymder y byd ar dir ac ar ddwr. Ar y trydydd o Fawrth 1927 fe dorrodd y parchedig J.G Parry Thomas y record ar draeth Pentywyn. Yn anffodus bu farw JG Parry Thomas yn yr ymdrech, wedi damwain erchyll. Claddwyd y car […] Parhau i ddarllen

Cynulliad Cenedlaethol Cymru: Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus – Gwaith ar gyfer tymor yr hydref 2014

Hyd yma, mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus wedi cael tymor yr hydref prysur gyda nifer o sesiynau craffu pwysig eisoes wedi’u cynnal. Mae’r rhain yn cynnwys craffu ar gyfrifon Cynulliad Cenedlaethol Cymru ei hun, Llywodraeth Cymru, a rhai cyrff annibynnol sydd … Continue reading Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Radio Cymru

Mae nifer gwrandawyr radio Cymru wedi gostwngDwi ddim yn cael llwer o gyfle i wrando yn ddiweddar – hyd yn oed dim ar yr holl bethau am Dylan Thomas.  A dwi ddim yn siŵr fy mod yn ôr-hoff o’r newidiadau sydd wedi dod.  Rhaid dweud dwi ddim yn hoff o Tomo o gwbl – a dwi wedi clywed un neu ddau sydd ddim yn hoff o Tudur Owen (dwi’n ei hoffi).  Ond dwi yn gweld bod ‘na broblem efalla gyda rhaglenni sydd mor hir.  Os dwyt ti ddim yn hoffi rywbeth (fel Tomo!) mae o’n mynd ymlaen am oes.  Ar y llaw arall, dwi’n falch bod Taro’r Post yna o hyd, a weithiau yn medru gwrando ar dipyn yn y gwaith dros amser cinio.  Ond dwi’n gwneud y ran fwyaf o fy ngwrando ar fy meic yn mynd i’r gwaith.  A diolch byth bod rhaglenni fel  Dewi Llwyd ar Fore Sul  ar gael fel podleidiau.  Gan eu fod nhw ar gael fel yma, dwi’n medru gwrando arnyn nhw ar yr iPhone wrth beicio.  Mae’r Cymraeg yn dda, mae o’n gyfle dda i ddal i fynny efo’r newyddion o safbwynt Cymreig a mae  gwestai penblwydd Dewi Llwyd yn ddiddorol iawn.  Dwi’n dysgu llawer wrth wrando.


Fel enghraifft, doedd gen i ddim clem bod Gwilym Bowen Rhys, sy’n chwarae gyda’r band Bandana a hefyd gyda Ply yn gwneud clocsiau.  A dyma llun o un ohonnyn nhw.



A ‘falle mi fydda i ar y radio am ychydig o funudau hefyd.  Mi ges i ebost gan Radio Cymru yn gofyn faswn i’n fodlon cymryd rhan mewn rhaglen am ddysgu Cymraeg, rhaglen Dan yr Wyneb gyda Dylan IorwethFelly dwi wedi siarad am ddysgu Cymraeg dros y ffon.  A dwi’n credu bydd y rhaglen yn cael ei ddarlledu ar Tachwedd 3ydd – 18.15.  Efalla bydd y sgwrs wedi cytogi, neu dim yna o gwbl – ond gawn i weld.  Beth bynnag, mi roedd yn brofiad diddorol (ond wrth gwrs, ar ol i’r galwad ffon orffen, roeddwn yn meddwl o atebion gwell o lawer i’r cwestiynnau) a mi fydd yn ddiddorol clywed hanesion dysgwyr amrywiol.

Parhau i ddarllen

O Bell: Hel straeon, bod yn stori

Un o’m hoff ymadroddion Saesneg yw “biter bit”. Yn ystod y dyddiau diwethaf yr wyf wedi profi’r hyn y mae’n yn ei olygu. Gohebu ar gyfer rhaglen wythnosol 730 Victoria ydwyf ac yn ei chynhyrchu hefyd. Gyda’m cyflogwr, Y Gorfforaeth Ddarlledu … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Blog Glyn Adda: Pwy sy am fod yn Chwig ?

Stori fach bore heddiw fod rhywrai am atgyfodi’r Blaid Chwigaidd. Wn i ddim o’r manylion. Ai rhyw fath o jôc ydyw?  Ai dechrau rhyw symudiad gwirioneddol tuag at aileni’r Chwith Seisnig o ganlyniad i’r cynnwrf yn yr Alban? Fe welsom ymgais i adnewyddu Chwigiaeth o’r blaen, nid cymaint â hynny yn ôl.  Dyna oedd symudiad […] Parhau i ddarllen

BaeColwyn.com: Tipyn o steil o 1906

Mae na dipyn o steil ynghylch y cerdyn post yma o’r dref. Parhau i ddarllen

fel y moroedd: glaw yn y nos

Mae hi wedi bod yn heulog a phoeth er bod hi’n nesáu at fis Tachwedd. Golchais y mat bath ddoe a’i hongian tu allan. Penderfynais ei adael o dros nos gan nad oedd o’n sych erbyn diwedd y diwrnod. Yna, fe lawiodd yn ystod y nos. (Chlywais mo’r daran.) Cafodd ei ail olchi’n braf a rŵan mae o’n sychu yn yr heulwen unwaith eto. Parhau i ddarllen

S4C Caban: Cara Fi

Ar nos Sul 9 Tachwedd am 9.00pm mae cyfres gomedi ramantus newydd sbon yn cychwyn ar S4C – Cara Fi. Gwylia’r promo isod i gael blas o’r gyfres: Am ragor o wybodaeth beth am gael cipolwg ar wefan Cara Fi ? Dilyna @carafis4c …Darllen mwy Parhau i ddarllen

Bethan Gwanas: Straeon ar y teledu

Un i’r oedolion: ydach chi wedi gweld cyfres ar sianel Dave o’r enw Crackanory? Cyfres sydd wedi ei hysbrydoli gan yr hen Jackanory, ond ar gyfer oedolion ( sy’n cofio Jackanory wrth gwrs); mae pob pennod yn cynnwys dwy stori 15 munud wedi eu hadrodd gan actorion neu gomediwyr adnabyddus, fel Jack Dee, Meera Syal […] Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Gwersi i’w cymryd o ddigwyddiadau diweddar yn yr Alban

Mae’r hyn a ddywedwyd gan Andy Kerr - cyn weinidog cyllid yr Alban – wrth rhaglen Radio Scotland Crossfire ddoe yn dangos yn glir ffyrnigrwydd y rhyfel cartref sy’n difa’r Blaid Lafur yn yr Alban ar hyn o bryd.  Ond mae yna hefyd wers i Gymru: 

If I was a dinosaur I’d be quite offended to be compared to some of these [Scottish Labour] MPs. Dinosaurs left the planet and there was some hope for life afterwards. These people are not going to leave any hope for life in the Scottish Labour Party. [Their] line is to gloss this over and elect someone quickly. But if you don’t sort out the problem of who runs the party in Scotland, we’re not going to get anywhere. My campaign [for the Scottish Labour leadership] was very forceful on the powers of the leader of the Scottish Labour Party – not unsurprisingly, when you put that kind of pitch to MPs, you don’t get elected, and that’s what happened to me. I believe the SNP finance minister got a better deal out of the Labour government than I did. Scottish Labour created the Scottish Parliament and since then has tried to strangle it.

Mi aralleiriaf y ddau ran pwysicaf.  Ymddengys bod gweinidog cyllid SNP yn gallu cael ei ffordd gan lywodraeth Llafur tra nad oedd gweinidog cyllid Llafur yn gallu gwneud hynny.  Y rheswm am hynny ydi bod gweinidog SNP yn chwilio am y fargen orau i’r Alban.  Blaenoriaeth gweinidog Llafur ydi dangos ei ufudd-dod i’r Blaid Lafur Brydeinig.  Dydi llywodraeth San Steffan ddim am roi bargen dda i’r sawl sy’n ufudd – a does yna neb sy’n fwy ufudd na Carwyn Jones a’i weinyddiaeth.  Pa ryfedd bod Cymru ymysg gwledydd tlotaf Ewrop er i ni bleidleisio tros Lafur yn ddi baid ers 1918.
Ac mae yna ail wers.  Mae’n amlwg bellach bod y Blaid Lafur Albanaidd yn cael ei rhedeg o Lundain – a bod y syniad o Blaid Lafur Albanaidd yn rhith mewn gwirionedd.  Mae’n amhosibl dychmygu bod y Blaid Lafur Gymreig yn fwy annibynnol nag ydi un yr Alban – felly rhith ydi hithau hefyd.  Yn wir mae’r gwrthwyneb yn debygol o fod yn wir – mae pob dim rydym yn ei wybod am y Blaid Lafur Gymreig yn awgrymu ei bod yn ystyried bod yn  lleddf ac ufudd yn gryn rinwedd.  Mae’n debyg bod Carwyn Jones yn cael ei fwlio gan y Blaid Lafur yn Llundain yn union fel roedd yr anffodus Jonah Lamont hithau yn cael ei bwlio – ond efallai ei fod wedi ei ddofi i’r fath raddau nad yw’n sylweddoli hynny.  Os mai swyddfa cangen ydi’r Blaid Lafur Albanaidd, is swyddfa cangen ydi’r Blaid Lafur Gymreig.  
Ac mae yna drydydd gwers sy’n dod a’r ddwy arall at ei gilydd.  Gwastraff pleidlais ydi pleidlais i’r Blaid Lafur yng Nghymru – pleidlais tros is gangen o’r Blaid Lafur Brydeinig sydd ddim yn cael unrhyw barch gan hyd yn oed y Blaid Lafur – heb son am y pleidiau eraill.  Yr unig ffordd o ddefnyddio pleidlais yn effeithiol ydi trwy ei bwrw tros blaid sydd yn fodlon sefyll tros Gymru – ac mi’r ydan ni i gyd yn gwybod beth mae hynny’n ei olygu

Parhau i ddarllen

Blog Glyn Adda: Y Dreflan yn ôl mewn print

I dorri ar ddistawrwydd go hir, hysbyseb fach. Y Dreflan (1881) oedd nofel wreiddiol gyntaf Daniel Owen.  Bu pob beirniad yn ei thrafod, a chyfeirio ati fel carreg filltir yng ngyrfa’i hawdur, –  ond neb yn ei gweld.  Ganol y 1890au yr argraffwyd hi ddiwethaf, ac aeth yn llyfr prin iawn. Ond dyma hi bellach […] Parhau i ddarllen

All articles - y-selar.com: Albwm Gwenno allan heddiw

Newyddion da o lawenydd mawr, mae albwm newydd Gwenno – Y Dydd Olaf – wedi’i ryddhau ar label Peski heddiw.
Mae’r record yn un wleidyddol sydd wedi’i ysbrydoli gan y nofel ffuglen wyddonol gan Owain Owain, sy’n rhannu enw’r albwn, a gyhoeddwyd gan Wasg Gomer ym 1976. 
Mae’r albwm ar gael yn ddigidol, ar CD, ac ar feinyl ac mae modd i chi archebu o wefan Peski rŵan.
Bydd Gwenno yn perfformio am y tro cyntaf erioed yn Aberystwyth yn gig O’r Selar ym Mar Canolfan y Celfyddydau ar nos Iau 27… Parhau i ddarllen

All articles - y-selar.com: Rhyddhau sengl gyntaf Estrons yn gig Selar 10

Bydd y grŵp cyffrous o Gaerdydd, Estrons, yn rhyddhau eu sengl cyntaf, ‘C-C-CARIAD!’ ar ddydd Llun 3 Tachwedd.
Hon fydd y sengl gyntaf i’w rhyddhau fel rhan o gynllun newydd Clwb Senglau’r Selar, ble bydd cylchgrawn cerddoriaeth Y Selar yn cydweithio â label Rasal i ryddhau sengl gyntaf artist addawol bob mis.
Bydd y sengl yn cael ei lansio’n swyddogol fel rhan o gig dathlu deng mlynedd o gyhoeddi Y Selar yn Aberystwyth ar nos Wener 31 Hydref.
Mae thema y gân yn eironig iawn o ystyried… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Doman Sgidia

Darn gan Pegi Lloyd-Williams, o rifyn Hydref 2014. Lluniau gan Paul Williams.

Mae  bron pawb o bell ag agos wedi dod i wybod am y Doman erbyn hyn, yn enwedig ar ôl y cyhoeddusrwydd yn y Daily Post y llynedd. Roedd yn ddifyr darllen y gwahanol eglurh… Parhau i ddarllen

Eglwysi Bro Aled: • Iesu a thraddodiadau (Marc 7:1-23) – Rhodri Glyn (26.10.2014)

fel y moroedd: orange julius

Yfais y ddiod enwog hon am y tro cyntaf pan es efo’r gŵr newydd briod i Hawaii i ymweld â’i rieni yn 1982, er nad ydw i’n cofio’r blas bellach. Wrth ddechrau yfed sydd oren dwywaith bob dydd yn ddiweddar, ychwanegais dipyn o lefrith er mwyn lleihau’r asid. Mae’n flasus! Dim yn ewynnog ydy o fel Orange Julius go iawn (does gen i ddim cymysgwr trydanol) ond mae’n ddigon tebyg a blasus fel dw i’n edrych ymlaen at ei yfed bob tro. Wrth chwilio am wybodaeth, ces i wybod mai yn Los Angels cafodd y ddiod ei dyfeisio yn 1926.  Parhau i ddarllen

agssc: ‘Elinor;: Kenneth Williams

‘Elinor’ hosted by Elinor Jones ran from the mid eighties to the early nineties. Over those many episodes notable figures from the world of film and TV have shared their life stories with Elinor. In this clip the actor Kenneth Williams talks with pride about his welsh roots and his 1976/1977 tour in the play […] Parhau i ddarllen

Golwg360: Cymraes ym Mharis

Megan Martin sydd yn edrych ymlaen at brofi’r diwylliant Ffrengig yn ei blwyddyn ym Mharis … Parhau i ddarllen

Golwg360: Y Mail a’r Gwasanaeth Iechyd

Gwenno Williams sydd yn gofyn pa mor deg oedd y feirniadaeth ddiweddar o Wasanaeth Iechyd Cymru … Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: A pha wleidydd sy’n credu bod Barnett yn deg _ _ _

_ _ _ cyn belled mai llywodraeth Llafur sydd yn Llundain? Parhau i ddarllen

Blog Carl Morris: Trafodaeth am gyfraniad BBC at y we Gymraeg

Mae trafodaeth diddorol iawn am brosiectau digidol y BBC wedi esblygu ar Hacio’r Iaith o dan cofnod am dranc y Geiriadur BBC Ar-lein. (Dw i ddim yn meddwl bod y rheol cadw-ar-y-pwnc yn addas i’r Gymraeg, mae’n braf i weld y sgwrs!) Parhau i ddarllen

fel y moroedd: adlewyrchiadau

BluOscar sydd yn arbenigwr ar luniau adlewyrchiadau ar gamlesi yn Fenis. Mae fel maes penodol yn y byd celf. Gwelais lun tebyg a hynod o ddiddorol gan Yvonne sydd wedi argraffu un o’i lluniau wyneb i waered. Creodd hyn effaith ryfeddol dw i’n gwir… Parhau i ddarllen

newydd sbon: Wisgi Dylan Thomas

Gan ofni neidio ar bandwagon dathlun canmlwyddiant ers genedigaeth Dylan Thomas, oeddwn i’n meddwl bod hi’n reit cwl gweld bod Distyllfa Penderyn wedi creu wisgi newydd i ddathlu. Tydw i ddim yn yfwr wisgi, ond mae’n frag sengl yn ôl gwefan Penderyn. Y peth sy’n f’atynu yw dyluniad y bocs a’r botel. Sylweddolais arno ar […] Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dail yr hydref a blodau’r haf

Gwrandewais ar Galwad Cynnar ddoe (braidd yn gynnar i ddweud y gwir, erbyn 9 o’r gloch gyda’r nos, roeddwn isio cysgu) a clywed sgwrs am ddeil-bridd, a’r maeth sydd ynddo fo.  Llynedd roeddwn yn sôn am wneud ddeil-bridd gyda’r dail o’r strydoedd agos.  Dyma sut oedd y dail yn edrych ar y pryd.  Dyma sut mae nhw rŵan.  

Yn ôl y cyngor ar Galwad Cynnar, rhaid troi’r dail bob wythnos - rhywbeth na fyddwn yn gnweud gyda fy system i.  A mae angen ddwy flynedd i’r dail bod yn barod.  Felly, cyn casglu mwy o ddail bydd rhaid symud dail llynedd i rywle i adael iddyn nhw aeddfedu a torri i lawr.
Mae llawer o’r blodau yn parhau o hyd, fel y cosmos a’r blodyn y gwenyn.  Mae’n dda cael nhw o hyd gyda’r dyddiau yn byrhau a’r gaeaf yn nesau.

Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Pwy sydd eisiau arwyddo bomiau?

Newydd ddod ar draws y ddelwedd fach yma o anghytundeb trydar rhwng Cynghorydd Llafur Bethel, Sion Jones, fi, Alaw Jones a rhywun arall di enw.  A dweud y gwir roeddwn wedi anghofio am y digwyddiad – a dwi’n deall bod Sion bellach wedi dileu … Parhau i ddarllen

O Bell: Cofio a phendroni

Yr oedd gwylio’r ffilm “Pride” yn destun balchder a mwy i mi nos Iau ddiwethaf. Yr oeddwn yn mynychu ymddangosiad codi arian tuag at ymgyrchoedd hawliau hoyw Victoria mewn sinema ym maestref Carlton, hen gynefin y cyn brif-weinidog ceidwadol Syr Robert Menzies pan … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

rhysllwyd.com: Cynhadledd Plaid Cymru

Ar y ffordd adre o gynhadledd y BMS yn Sheffield ddoe fe wnaethom ni alw mewn yng nghynhadledd Plaid Cymru yn Llangollen. Dyma oedd y tro cyntaf i mi fynd i gynhadledd y Blaid. Pan yn astudio bywyd a gwaith R. Tudur Jones dwi’n cofio dod ar draws gohebiaeth rhyngo fe a Gwynfor yn trafod […] Parhau i ddarllen

fel y moroedd: mp3

Llwyddais i droi’r tapiau casét Ffrangeg yn MP3!! Dim efo teclyn arbennig ond efo tâp masgio a Garage Band. Mi wnes i osod ffôn glust Walkman ar feicroffon y cyfrifiadur efo tâp masgio; recordiais y sain drwy Garange Band; gyrrais y ffeil i iTune. Mae ansawdd y sain yn dda’n annisgwyl. Rŵan dw i’n medru gwrando ar y gwersi heb boeni am y tapiau bregus a fy hen Walkman. Parhau i ddarllen

Cael y System Allan o'm System: Gwrthwynebu Ffair Arfau DPRTE yng Nghaerdydd

Ar yr 8fed o Hydref eleni, cynhalwyd DPRTE – “The UK’s Premier Defence Procurement Event” yn arena Motorpoint Caerdydd. Trefnodd Stop NATO Cymru, y Rhwydwaith Gweithredu Anarchaidd ac Anarchwyr De Cymru wrthdystiad, gan ddechrau am 8.30am i gyd-fynd â dechrau’r, pan fyddai’r sawl sy’n prynu a gwerthu arfau a theganau o ryfel yn mynd i […] Parhau i ddarllen

Bethan Gwanas: Llwyth ar Radio Cymru

Dwi’n edrych ymlaen mwya ofnadwy. Dyma’r tro cynta erioed i unrhyw un o fy llyfrau i fod ar y radio. Wel, os nad ydach chi’n cyfri darnau o Pen Dafad, Ceri Grafu neu Hi yw Fy Ffrind yn cael eu hadrodd yn y Steddfod. Mi wnes i wir fwynhau ei addasu yn 5 darn o […] Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Is etholiad Oban

Doedd yna ddim etholiad wedi bod yn yr Alban ers y refferendwm tan neithiwr, ond rydym wedi son sawl gwaith bod yna arwyddion bod pethau yn symud i gyfeiriad yr SNP – y twf anferthol yn ei  haelodaeth ac is setiau Albanaidd y polau Prydeinig er en… Parhau i ddarllen

fel y moroedd: fenis yn tsieina

Yn Las Vegas, yn Macao, rŵan yn Tsieina. Adeiladwyd “Fenis” yn Dalian, Tsieina i ddenu twristiaid. Crëwyd hyd yn oed camlas bedwar cilomedr o hyd gydag adeiladau Ewropeaidd, dim Fenesiaidd ar y ddwy ochr. Mae yna gondolau hefyd a rwyfir gan ddynion mewn dillad gondolier traddodiadol. (Maen nhw’n gwisgo hetiau Tsieineaidd!) Rhywsut dydy copiau ddim yn apelio ata i. Parhau i ddarllen

Golwg360: Beth yw problem Lerpwl eleni?

Llywelyn Williams sydd yn pendroni pam nad yw’r perfformiadau wedi bod cystal y tymor hwn … Parhau i ddarllen

Golwg360: Gŵyl Jâms Niclas: argraffiadau ar achlysur i gofio Archdderwydd

Y Parchedig Wiliam Owen o Gaerfarchell oedd un o drefnwyr Gŵyl Jâms Niclas yn Nhyddewi dros y penwythnos. Thema’r ŵyl oedd cadwyn o englynion y cyn-Archdderwydd, ‘Ffordd y Pererinion’ … Parhau i ddarllen

Eglwysi Bro Aled: Dydd Sul, 26 Hydref 2014

Darlleniad y Dydd: Hosea 14:4-9 (BCND tud.826 / BCN: tud.752)

Bore da a chroeso eto i oedfaon y dydd ac i’r diwrnod newydd yma o ras ein Harglwydd. Gobeithio y cewch fendith arbennig heddiw wrth wrando’r Gair a chyd-addoli. Wrth i’r wythnos agor o’n blaenau, gweddïwn y bydd Duw yn rasol wrthym ac y bydd . . . → Read More: Dydd Sul, 26 Hydref 2014

Parhau i ddarllen

BlogMenai.com: Taeru du’n wyn – rhan 1

Roeddwn yn digwydd darllen y stori yma yn yr Independent yn gynharach heddiw.   Ymddengys bod un o aelodau seneddol y Toriaid – Philip Davies – o’r farn mai addysg rhyw mewn ysgolion sy’n gyfrifol am y ‘cynnydd’ yn y gyfradd beichiogrwydd ymysg merched yn eu harddegau.  Petai wedi cymryd tua tri munud i wneud mymryn o waith ymchwil byddai wedi gweld nad oes cynnydd wedi mewn beichiogrwydd o’r fath – yn wir mae beichiogrwydd ymysg merched yn eu harddegau yn is nad yw wedi bod ers 1969.
Dyma sylwadau Mr Davies ac oddi tan y sylwadau mae’r realiti.  


We have been having sex education in our schools for more than 40 years, and it was supposedly going to solve things such as teenage pregnancies and unwanted pregnancies.
Most of my constituents would probably conclude that the more sex education we have had since the early 1970s, the more teenage pregnancies and unwanted pregnancies we have had.
“Members do not want to hear this, but they might want to look at the evidence and then they might think that perhaps we should try less sex education in schools – or perhaps, even better, no sex education at all. That might be a better tactic.

Mae’r tueddiad i baldaruo rhagfarnau hyd yn oed os ydi”r rhagfarnau hynny yn tynnu’n gwbl groes i realaeth yn un o nodweddion amlycaf y wasg Gymreig wrth gwrs.  Mi fyddwn ni’n cael cip bach o bryd i’w gilydd ar stwff o’r fath yn y dyfodol – o Gymru a thu hwnt.  

Parhau i ddarllen

fel y moroedd: accelerated french

Des i ar draws yr uned gyntaf ar You Tube. Drama ar gyfer dysgwyr y Ffrangeg ydy hon, ac mae’n hynod o ddiddorol a digon hawdd. Y cwrs sydd yn defnyddio’r ddrama’n seiliedig ar ddull roedd yn boblogaidd flynyddoedd yn ôl, sef gwrando ar awdio efo cerddoriaeth. Dw i ddim yn sicr ydy hyn yn effeithiol neu beidio, ond y peth pwysicaf i mi ydy’r ddrama ddiddorol ddealladwy. Gan fod y pris yn eithaf drud (£85 gan gynnwys y tâl post rhyngwladol; dydy MP3 ddim ar gael,) prynais yr un cwrs drwy Amazon am $34 gan gynnwys y tâl post. Newydd sbon ydy hwn ond mae yna anfantais – mae popeth ar dapiau casét a thâp VHS. (Hyn ydy’r rheswm am y fargen.) Dw i’n hynod o falch na thaflais fy Walkman a’r chwaraewr VHS hyd yma! Mae’r tapiau’n gweithio’n berffaith. Rŵan dw i’n cael gwybod beth fydd yn digwydd i Philip West a’i becyn dirgel! Parhau i ddarllen

Golwg360: Mapio’r toriadau i gynghorau Cymru

Dafydd Elfryn sy’n rhannu rhai o’i graffiau ar flog golwg360 Parhau i ddarllen

S4C Caban: Alex yn cyflwyno sglein seremoni BAFTA Cymru 2014 ar S4C

Ar nos Sul 26 Hydref bydd seremoni gwobrau BAFTA Cymru 2014 yn cael eu cynnal yng Nghanolfan Mileniwm Cymru. Dyma yw pinacl y flwyddyn ar gyfer y diwydiant ffilm a theledu yng Nghymru; ac eleni bydd modd i wylwyr S4C …Darllen mwy Parhau i ddarllen

Tao Sôn: Y Gymraeg yn y Gogledd Ddwyrain

image

Cyhoeddwyd yr erthygl hon yn wreiddiol yn y cylchgrawn Barn – Awst 2013.

Yn Neuadd Y Dref, Dinbych, bum mlynedd ar hugain yn ôl i Fis Mai eleni, lawnsiwyd ymgyrch dan arweiniad y diweddar, annwyl David Jones (Dai Cuba), Maer Dinbych, rhyng-genedlaetholwr a gwladgarwr tanbaid, i sefydlu canolfan iaith yn Nyffryn Clwyd i geisio atal tranc Y Gymraeg fel iaith gyfathrebol fyw yng ngorllewin yr hen Sir Clwyd.  Canolfan dysgu Cymraeg i oedolion fyddai hon yn anad dim ond y gobaith oedd y byddai canolfan o’r fath yn esgor ar ddeffroad cyffredinol o ran yr iaith yn lleol. 

Y prif sbardun dros yr ymgyrch oedd gwaith ymchwil a wnaed gennyf ac a gyhoeddwyd yn ddiwedarach yn y cylchgrawn hwn o dan y teitl Tyred Drosodd.   Seiliwyd y gwaith ymchwil ar ddadansoddiad o ystadegau cyfrifiad 1971 a 1981 parthed iaith a gwlad enedigol trigolion y sir.  Roedd yr astudiaeth yn dangos fod mewnlifiad aruthrol wedi digwydd (ac yn parhau i ddigwydd) mewn dwy ardal benodol o’r hen Sir Clwyd sef y stribed arfordirol o Brestatyn i Landrillo yn Rhos ac ardaloedd gwledig yr hen Sir Y Fflint (yn enwedig rhwng Yr Wyddgrug a Dyffryn Clwyd).  Yn yr ardaloedd hyn roedd canran y trigolion a aned yng Nghymru oddeutu’r 40 – 50% a’r siaradwyr Cymraeg yn lleiafrif o fewn i leiafrif.  Roedd yr astudiaeth hefyd yn dangos fod llawr Dyffryn Clwyd wedi’i Seisnigo’n arw eisoes a bod cymunedau Cymraeg eu hiaith yno wedi dechrau encilio i’r Gorllewin.

Bum mlynedd ar hugain yn ddiweddarach mae Ymddiriedolaeth Canolfan Iaith Clwyd wedi newid ei henw i Popeth Cymraeg ac wedi ehangu’i gweithgareddau i gynnwys rhannau eraill o Ogledd Cymru.  Mae’r corff bellach wedi llwyddo i ddod yn un o brif ddarparwyr Cymraeg i Oedolion Cymru.  Yn ystod y pum mlynedd ar hugain diwethaf, fodd bynnag, mae sefyllfa’r Gymraeg yng Ngogledd Ddwyrain Cymru wedi gwaethygu’n arw.

image

Y Gogledd Ddwyrain Heddiw

Y sefyllfa yn fras, o gymharu ystadegau Cyfrifad 2011 a 2001, yw fod nifer siaradwyr Cymraeg y Gogledd Ddwyrain (3 oed +) wedi gostwng gan 4,924.  Yn ystod yr un cyfnod, fodd bynnag, cynyddodd maint y boblogaeth 3 oed + gan 14,809 a’r nifer nad oedd yn siarad Cymraeg gan 19,733.  Cynyddodd nifer y trigolion yn gyffredinol (pob oed) gan 16,581 ond cynyddodd nifer y rheiny a aned y tu allan i Gymru gan 11,197.  Mae mewnfudo o dros y ffin, felly, yn ffactor sylweddol o ran y dirywiad cyffredinol yng nghanran siaradwyr Cymraeg Y Gogledd Ddwyrain er bod maint ac effaith y mewnfudo yn medru amrywio o ardal i ardal.  Mae niferoedd a chanran y boblogaeth a aned yng Nghymru fesul sir fel a ganlyn :

image

Sir Y Fflint a Wrecsam

Y sefyllfa bellach yw fod Y Gymraeg mewn cyflwr truenus iawn yn Sir Y Fflint a’r pentrefi Cymraeg traddodiadol o gwmpas Wrecsam (e.e. rhwng 2001 a 2011 gwelodd Rhosllannerchrugog gwymp o 7.5% yn ei siaradwyr Cymraeg i lawr i 24%).  Yn ôl y cyfrifiad dim ond 13.2% o drigolion Sir Y Fflint ac 12.9 % y cant o drigolion Sir Wrecsam sy’n medru’r Gymraeg.  Mae’r sefyllfa’n waeth o lawer na’r hyn sy’n cael ei ddarlunio gan ystadegau’r cyfrifiad, fodd bynnag,  e.e.  yn ôl ystadegau Cyfrifiad 2011 mae 36% o blant Sir Y Fflint (oed 5-15) yn medru’r Gymraeg.  Mae’r ganran hon chwe gwaith yn uwch na realiti gan mai dim ond rhyw 6% o’r plant yno sy’n derbyn addysg Gymraeg.

Mae’r gorliwio aruthrol hwn gan rieni di-Gymraeg o allu ieithyddol eu plant yn rhywbeth cyffredin iawn ar draws Cymru, yn enwedig yn siroedd Y Dwyrain.   Mae’n golygu fod y ganran genedlaethol o siaradwyr Cymraeg  (19%) yn rhy uchel o lawer.  Yn ôl y cyfrifiad mae tua 40% o blant oed ysgol yng Nghymru yn medru’r Gymraeg ond dim ond rhyw 18% sy’n derbyn addysg Gymraeg ac yn siaradwyr rhugl.   Mae gwir ganran genedlaethol siaradwyr Cymraeg rhugl felly’n debygol o fod rhywle o gwmpas yr 16%. (Ond mae’n dibynnu pa set o ystadegau yr ydych yn eu defnyddio, wrth gwrs, a sut rydych yn eu dehongli.) 

image

 Mae Sir Y Fflint wedi profi mewnlifiad aruthrol yn ystod y degawdau diwethaf a bellach dim ond 50% o’r boblogaeth yno sydd wedi’u geni yng Nghymru.  (Fel y nodwyd eisoes mae’r ganran hon yn isel yn siroedd Dinbych a Chonwy hefyd – 58.1% a 54.4% – oherwydd mewnfudo anferth i’r ardaloedd arfordirol yn wreiddiol.  Ond mae’r mewnfudo bellach yn effeithio ar gadarnleoedd gwledig yr iaith yn ogystal.)

Dyffryn Clwyd a’r Ucheldiroedd Gorllewinol

Mae’r Gymraeg wedi encilio fwy fwy erbyn hyn yn ardaloedd Dyffryn Clwyd, Edeyrnion, Uwchaled a Bro Aled (yn fras, ardaloedd papurau bro’r Bedol, Y Gadlas a’r Bigwn).  Rhannaf y cymunedau yn ôl Sir (Dinbych a Chonwy) gan ddilyn tair colofn o’r Gogledd i’r De – Sir Ddinbych i’r Dwyrain o’r A525 hyd at Nant Y Garth; Sir Ddinbych i’r Gorllewin o’r A525 ac i lawr at Landrillo;  cymunedau gwledig Sir Conwy a arferai berthyn i’r hen Sir Clwyd.  Rwyf wedi nodi unrhyw gymunedau a brofodd gwymp o fwy na 5% rhwng 2001 a 2011 mewn coch.

Dwyrain Dyffryn Clwyd

image

Moel Famau a Llwybr Clawdd Offa

image

image

 Gorllewin Dyffryn Clwyd ac Edeyrnion

image

image

Fel y gwelir mae’r cymunedau Cymraeg yn encilio, rhai’n gyflymach na’i gilydd a rhai cymunedau bychain hyd yn oed wedi gweld cynnydd bychan yn y ganran.  Ond mae’r tueddiad yn amlwg.  Dim ond un gymuned sydd ar ôl bellach yn Sir Ddinbych ble mae dros 60% o’r boblogaeth yn medru’r Gymraeg (er bod 3 cymuned arall yn agos at y ganran honno).  Does yr un gymuned ar ôl bellach yn y sir gyda mwy na 70% yn medru’r Gymraeg.

Mae’r sefyllfa ychydig yn well yn y rhan wledig honno o Gyngor Conwy a arferai fod yn rhan o’r hen Sir Clwyd.  Hyd yn oed yn fan’no, fodd bynnag, mae cymunedau Cymraeg iawn megis Llangwm a Phentrefoelas wedi profi cwymp sylweddol yng nghanran eu siaradwyr Cymraeg.  Mae cymharu’r sefyllfa rhwng 1971 a 2011 yn dangos hefyd faint o newid sydd wedi digwydd o ran natur ieithyddol yr ardaloedd hyn ac yn awgrymu y gallai canran y siaradwyr Cymraeg yn y cymunedau gwledig hyn fod wedi gostwng i rwng 50% a 60% o fewn 20 mlynedd.   Cerrigydrudion yw’r unig gymuned sy’n ymddangos fel y gallai wrthsefyll y duedd honno yn y tymor byr.   Wrth i’r cymunedau o’i chwmpas ymseisnigo o’r De a’r Gogledd ar hyd yr A5, fodd bynnag, mae’n bosib mai mater o amser fyddai hi cyn y gwelid gostyngiad yn digwdd yn fan’no yn ogystal.

Yr Ucheldiroedd

image          William Salesbury – Cymro mwyaf ei oes a brodor o Lansannan.   ‘MYNNWCH DDYSG YN YCH IAITH’.

image

image

 Canlyniadau’r Cyfrifiad

 Dim ond bras gyffwrdd â’r newidiadau sy’n digwydd ar lawr gwlad (a’r rhesymau amrywiol amdanynt) y gellir ei wneud mewn erthygl fel hon.  O balu’n ddyfnach fe welir weithiau mai mewnlifiad o bobl ganol oed ac oedrannus sy’n gyfrifol am y cwymp yng nghanran y siaradwyr Cymraeg, cwymp sydd ddim fel petai’n effeithio ar ganran y siaradwyr ifainc (naill ai am fod y mewnfudwyr yn ddi-blant neu’n danfon eu plant i’r ysgol Gymraeg leol).  Dyna’r sefyllfa yn Llansannan ble, er bod 85.9% o’r grŵp oedran 3-15 yn siarad Cymraeg, mae 40.7% o’r grŵp oed 16-64 a 37.6% o’r boblogaeth hŷn yn ddi-Gymraeg a 29 % o’r boblogaeth wedi’u geni y tu allan i Gymru.  Dro arall gwelir mai cwymp yn nifer cyffredinol y disgyblion oed ysgol sy’n gyfrifol am ostwng canran y siaradwyr Cymraeg.  Yn Llangwm, er i ganran y plant sy’n siarad Cymraeg aros fwy neu lai yr un peth rhwng 2001 a 2011, hanerodd nifer y plant oed ysgol yn gyffredinol gan olygu fod oedolion di-Gymraeg bellach yn ganran uwch o fewn y gymuned.  Nid wyf chwaith wedi trafod un ffactor allweddol arall sef fod y mewnlifiad o siaradwyr Cymraeg o siroedd Y Gorllewin i mewn i ardaloedd arfordirol siroedd Conwy a Dinbych wedi peidio.  Mae siaradwyr Cymraeg bellach yn cymudo o Wynedd a Môn i leoedd megis Y Rhyl a Phrestatyn ac yn dychwelyd adref ar ddiwedd eu dydd gwaith.  Mae hyn yn effeithio’n andwyol ar fywyd cymdeithasol Cymraeg ei iaith yr ardaloedd hyn.  A does fawr o reswm i neb symud o’r Gorllewin i Sir Y Fllint chwaith.  Ers chwalu’r hen Sir Clwyd mae’r Wyddgrug (a oedd ar un adeg yn rhyw fath o Feca i Gymry Cymraeg proffesiynol) wedi colli’i apêl.  Bydd y lleihad yn y mewnfudo Cymraeg yn golygu mai crebachu fydd hanes y bywyd Cymraeg yn fan’no dros y blynyddoedd nesaf, mae’n debyg, ond bydd hyn o bosib o les i’r Gymraeg yng Ngwynedd a Môn ac, wrth gwrs, Caerdydd.

Bum mlynedd ar hugain yn ôl adeg cychwyn yr ymgyrch i sefydlu Canolfan Iaith Clwyd yn Neuadd Y Dref, Dinbych, roedd gennym neges ddeublyg i’w throsglwyddo.  Rhan gyntaf y neges honno oedd fod y Gymraeg yn wynebu argyfwng mawr yn y Gogledd Ddwyrain ac o’r herwydd fod angen sefydlu Canolfan Iaith Sirol yn Nyffryn Clwyd, ar y ffin ieithyddol (dyna oedd ail ran y neges).  Rwy’n credu i fwyafrif siaradwyr Cymraeg Dyffryn Clwyd a’r cyffiniau dderbyn ail ran y neges yn ddigon hapus.  Ond am y rhan gyntaf – rwy’n ofni eu bod dal heb dderbyn realiti’r sefyllfa, sef fod Y Gymraeg, bellach, yn encilio’n gyson fel iaith gymunedol hyfyw yn Yr Hen Glwyd. 

Y prif reswm am hynny, mi gredaf, yw natur y gymdeithas Gymraeg yng Ngorllewin yr hen sir.  Mae’n gymdeithas naturiol geidwadol a chaeëdig yn yr ystyr fod pawb yn troi yn yr un cylchoedd ag y bu’r cenedlaethau o’u blaenau’n ei wneud – cylchoedd ffermio, eisteddfota, capel, côr a chymdeithasau diwylliannol Cymraeg.  Rwy’n gwbl sicr nad yw llawer iawn o siaradwyr Cymraeg traddodiadol Dyffryn Clwyd a’r ucheldiroedd gorllewinol yn gwneud fawr o ddefnydd o’r Saesneg yn eu bywydau beunyddiol.  Cymraeg yw unig iaith eu cylchoedd cymdeithasol, i bob pwrpas, a gwych o beth yw hynny.  Y perygl mawr, fodd bynnag, yw fod hynny’n creu rhyw fath o sicrwydd ffug yn eu mysg fod Y Gymraeg dal yn brif iaith yr ardal ac na fyddant yn sylwi fod eu cylchoedd cymdeithasol Cymraeg yn crebachu o flwyddyn i flwyddyn.

Ar ôl pum mlynedd ar hugain o weithio ym maes Cymraeg I Oedolion rhaid derbyn na fydd y maes hwnnw byth yn medru gwrthweithio’r newidiadau demograffig sy’n sgubo’r Gymraeg o’r neilltu yn y Gogledd Ddwyrain.  Mae niferoedd y dysgwyr yn rhy fach o lawer i gael fawr o effaith ar ganran gyffredinol y siaradwyr Cymraeg.  Nid wyf yn dibrisio’r maes, mae’n wasanaeth hynod bwysig i’r oedolion hynny sy’n dymuno dysgu’r iaith.  Mae corff fel Popeth Cymraeg, trwy ei fodolaeth a’i broffeil uchel a’r ffaith ei fod wedi’i wreiddio’n ddwfn yn y gymuned leol, yn hyrwyddo’r Gymraeg yn gyffredinol ac yn hau hadau ym meddyliau rhieni a all eu sbarduno i ddewis addysg Gymraeg i’w plant.  Ond Addysg Cyfrwng Cymraeg yw’r unig offeryn all gynhyrchu siaradwyr Cymraeg mewn niferoedd digonol i gynnal a datblygu’r Gymraeg yn y Gogledd Ddwyrain.  (Mae maes cynllunio hefyd yn faes eithriadol bwysig, yn ogystal, o ystyried yr holl fewnfudo a fu i’r ardal.)

Hoffwn gloi trwy gyfeirio at un o fawrion eraill tref Dinbych, sef y David Jones arall, David Jones NUPE (Davy Crockett), y cynghorydd sir Llafur a wnaeth gymaint dros Y Gymraeg yn lleol.  Roedd o bob tro’n taranu yn erbyn systemau addysg y cynghorau sir hynny yn y Gogledd oedd yn methu â sicrhau fod pob plentyn oedd yn gadael yr ysgol yn drwyadl ddwyieithog.  Roedd hynny, yn ei dyb ef, yn wastraff o brofiad addysgol.  Ac roedd o’n llygad ei le, wrth gwrs, oherwydd mae ystadegau’n dangos yn ddigon eglur erbyn hyn os na fydd disgyblion wedi meistroli’r Gymraeg erbyn iddynt adael yr ysgol fydd y mwyafrif llethol ohonynt (99.5% ohonynt, fwy na thebyg) byth yn llwyddo i ddod yn rhugl ynddi. 

Yr unig ffordd ymlaen i’r Gogledd Ddwyrain, fel ag i bob rhan arall o Gymru, yw gweithio’n ddiwyd a diwyro i berswadio rhieni di-Gymraeg fod addysg cyfrwng Saesneg yn addysg gyfyngus ac yn wastraff o brofiad addysgol.  Y nod terfynol yw gwyrdroi dylanwad difaol Brad Y Llyfrau Gleision a throi holl ysgolion Cymru yn ysgolion Cyfrwng Cymraeg.  Mae hi wedi cymryd canrif a mwy i addysg cyfrwng Saesneg ddinistrio’r Gymraeg.  Efallai y gwneith hi gymryd dwywaith hynny i adfer y Gymraeg fel unig gyfrwng addysgol ein gwlad.  Fydd hi ddim yn hawdd.  Ond os ydym am sicrhau unrhyw fath o ddyfodol i’r Gymraeg dyna yw’r unig nod y dylem ei goleddu.     

Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Priodasau hoyw yn Vegas

Mae pethau wedi symud yn rhyfeddol o gyflym yn achos priodasau cyfunrywiol yn America dros y flwyddyn ddiwethaf neu ddwy. Erbyn hyn, mae 32 talaith (a Washington, DC) yn caniatáu i gyplau hoyw briodi’n swyddogol, ac mae’r gwaharddiadau sy’n weddill yn debygol o barhau i syrthio fel dominos. Mae’r rhai diweddar yn cynnwys llefydd hynod geidwadol fel Utah, Wyoming, Alaska ac Idaho.

Byddai hyn wedi ymddangos yn hollol amhosibl hyd yn oed ar ddechrau’r degawd hwn. Mae’n wir mai’r llysoedd sy’n bennaf gyfrifol, yn hytrach na deddfwriaeth, ond mae mwyafrif clir o boblogaeth y wlad bellach yn gefnogol, ac mae’r ceidwadwyr rhagfarnllyd yn heneiddio. Yn amlwg, mae’r ddadl wedi’i hen ennill. Yn fuan iawn (efallai mor fuan â 2015 neu 2016, yn dibynnu ar pryd fydd y Goruchaf Lys yn cytuno i wrando ar achos llawn), bydd pob rhan o’r Unol Daleithiau’n rhoi’r un hawliau priodasol i gyplau cyfunrywiol ag y mae pawb arall eisoes yn eu mwynhau.

Talaith arall lle cyfreithlonwyd priodasau hoyw ar ddechrau’r mis yw Nevada. Efallai ei bod yn syndod nad oedd Las Vegas, o bob man, yn caniatáu hynny’n barod, ond mae gweddill y dalaith yn bur geidwadol. Roedd priodi am 4 y bore, yn feddw dwll, â rhywun rydych newydd ei gyfarfod y noson honno, yng nghwmni Elvis ar gefn tandem, yn cyd-fynd yn barchus ac urddasol â’r syniad o briodas draddodiadol, mae’n debyg, cyn belled nad oedd gan y darpar-gymar yr un math o organnau rhywiol. Bid a fo am hynny, rwy’n hapus bod y dalaith lle cefais i fy hun y fraint o briodi’m gwraig bellach wedi cymryd y cam pwysig hwn.

Wrth ddilyn y newyddion, penderfynais edrych i weld beth oedd ymateb y Chapel Of Flowers, lle cawsom y seremoni (er yr enw, roedd modd dewis priodas cwbl seciwlar). Er bod rhai ‘capelau’ yn y ddinas yn gwrthwynebu’r newid, roedd yn dda gweld bod y lle y dewisom ni wedi croesawu’r newyddion â brwdfrydedd a llawenydd. Byddai wedi pwyso ar fy nghydwybod petaent yn wrthwynebus, felly mae gweld hynny’n fy ngwneud yn ddigon hapus. Parhau i ddarllen

fel y moroedd: ffarwel i crock pot

Wrth olchi pot Crock Pot, fe wnes ei ollwng ar ddamwain a’i dorri. Sioc fawr oedd hyn gan ei fod o’n declyn coginio handi iawn. Roeddwn i’n chwilio ar y we am bot newydd ond heb lwyddiant. Mae’n ymddangos y bydd rhaid prynu set gyfan yn hytrach na phot yn unig. Efallai un diwrnod ond dim rŵan er bod fy ryseitiau’n lleihau. Yn y cyfamser ceisia’ i goginio pethau syml a blasus fel beef stroganoff a wnes i neithiwr.  Parhau i ddarllen

SciTech » Erthyglau Cymraeg: Orbitalau

Hyd yn hyn, dw i wedi tynnu atomau fel hyn, gyda’r electronau yn mynd o gwmpas y niwclews fel planedau yn mynd o gwmpas yr haul (model Bohr yr atom). Ond dydy’r electronau ddim yn ymddwyn felly. Dych i ddim yn gallu dweud ble bydd electron yn union o flaen llaw, dim ond lle mae’n […] Parhau i ddarllen