Archif Dyddiol: 29 Hydref 2011

fideobobdydd: Cwmgiedd 1942 – capel, pwll glo ac ysgol

www.youtube.com/watch?v=PVua5VtL8kQ
Dyma clip diddorol o’r ffilm fer enwog The Silent Village gan Humphrey Jennings. CM
Parhau i ddarllen

Cymraeg yn Lloegr : prifysgol Cymru Amdani

Mae llawer yn dweud bod Prifysgol Cymru wedi diflannu. Nid yw hyn yn gywir. Dw i, fel degau o filoedd wedi graddio o Brifysgol Cymru. Rhyngom dan ni’n ennill cannoedd o filiynau bob blwyddyn. Dan ni mewn swyddi cyfrifol a dylanwasol. Dan ni yma o hyd… Parhau i ddarllen

fel y moroedd: ¢19

Gwelais i un daten goch fach yn y troli. Doeddwn i ddim yn meddwl dim byd amdani hi pan wnes i afael yn y troli a bwrw ymlaen efo’r gwaith siopa. Aeth i’r til wedyn a gosod y nwyddau ar y cludydd gwregys. Gosodais i’r daten hefyd yn bwriadu ei rhoi hi’… Parhau i ddarllen

Paned a Chacen: Pobi efo plantos

Dwi wedi treulio’r dydd yn helpu i edrych ar ôl dau o blant bach. Roedd hi’n ddiwrnod oer a gwlyb, felly pa ffordd well i’w diddori nhw na trwy wneud ychydig bach o goginio. Roeddwn i’n caru coginio fel plentyn, gwneud llanast mawr ond yn wyrthiol creu rhywbeth blasus yn y diwedd. Roedd Nanw yn […] Parhau i ddarllen

Clecs Cilgwri: dau adeilad, dau hanes….

Agorwyd ‘Bethel’ yn Heathfield Rd, Lerpwl ym 1927. Gafodd ei godi fel cartref newydd i gynulleifda Capel Webster Rd, ac efo lle i 750 o bobl.  Roedd hyn yn adeg llewyrchus iawn i Gymry Glannau Mersi, penllanw cymdeithas Cymraeg Lerpwl, a chyfnod a welodd ymweliad arall gan yr Eisteddfod Genedlaethol i ddinas Lerpwl (1929), a hynny’r tro olaf i’r Prifwyl gadael tir Cymru.

 ‘Bethel’, Heathfield Rd. Lerpwl

Chwech mlynedd yn ddiweddarach (1933) agorwyd ‘y Tudor’ yn West Kirby, sinema a theatr efo lle i 1100 o bobl.  Buodd theatr fictorianaidd ar yr un safle o’r enw ‘The Queens’, ond codwyd y Tudor ar yr un safle ar ol iddo gael ei ddinistrio gan tân.  Cymysgedd nodweddiadol o bensaerniaeth Art Deco a ‘Thuduraidd ffug’ oedd y Tudor, a gafodd ei gynllunio mae’n debyg i adlewyrchu arddull adeiladau du a gwyn eraill West Kirby.

Y ‘Tudor’ yn y 1960au hwyr

Erbyn y chwedegau roedd cymdeithas Cymraeg Lerpwl ar ei lawr, gyda sawl capel yn cau eu drysau (neu uno gyda chapeli eraill) a chynulleidfaoedd y gweddill yn mynd yn hynach.  Ar ol y rhyfel roedd ‘na ostyngiad sylweddol yn y nifer o Gymry Cymraeg yn symud i lannau Mersi, hynny yw’r rheiny oedd wedi cynnal y capeli dros ganrif a mwy.  Yn ogystal a hynny roedd yr iaith ei hunan yn brwydro i dal ei thir yng Nghymru, ac roedd capeli hyd yn oed yna yn stryffaglu yn sgil newid cymdeithasol enfawr.

Roedd cynulleidfaoedd sinemau ar eu lawr hefyd yn ystod y 60au (yn sgil newid cymdeithasol enfawr arall sef dyfodiad y teledu i bron pob cartref), ac mi gauwyd nifer mawr.  Dyna fuodd hanes y Tudor, a chyflwynwyd y ffilm olaf yn West Kirby ym 1965.  Ailagorodd am gyfnod fel neuadd Bingo cyn cael ei droi yn fwyty gyda thema ffilmiau o’r enw ‘GoodTimes’.  Maes o law mi ddaeth ei gyfnod fel bwyty i ben, ac mi drodd yr adeilad yn ‘arcade’ siopa.  Aflwyddiant oedd y fenter honno, ond gafodd ei addasu i fod yn swyddfeydd i’r cyngor lleol.  Gadawodd y cyngor tua 7 mlynedd yn ol bellach, yn gadael i’r Tudor druan pydru yn y fan a’r lle.

 dymchwelwyr yn dechrau tynnu Bethel lawr (2011)

Erbyn y 90au mae’n ymddangos roedd ‘Bethel’ yn llawer rhy fawr i anghenion aelodaeth y capel.  Er mwyn i’r achos goroesi yn Lerpwl, roedd angen meddwl o ddifri am yr opsiynau, gan gynnwys gwerthu’r prif adeilad a defnyddio rhan arall o’r capel yn ei le.  Mae’n syndod efallai, ond nad oedd ‘Bethel’ yn adeilad rhestredig, er gwaethaf ymdrechion y ‘Wavertree Society’, sy’n brwydro cadw cymeriad pensaerniol yr ardal.  Buodd Bethel tirnod amlwg yn Wavertree am dros 80 mlynedd, ond methiant oedd yr ymdrechion i ddod o hyd i ddefnyddwyr arall.  Yn ol y ffigyrau dim ond rhai £60,000 o waith cynnal a chadw oedd angen arno, sydd ddim yn swm enfawr o ystyried faint ac oedran yr adeilad, sy’n wneud ei golled yn waeth rhywsut.   Dymchweliad felly oedd diwedd trist i un o symbol olaf Cymreictod Lerpwl, ond mi fydd achos ‘Bethel’ yn parhau mewn capel modern a lot llai sydd newydd cael ei agor ar ddarn o’r un safle.  Caiff gweddill y safle ei werthu a datblygu fel fflatiau yn ol pob son.

y ‘Tudor’ yn diflanu yr wythnos yma,
ond wnaiff y facade goroesi o leiaf

Draw yn West Kirby roedd cwmni Aldi wedi bod yn llygadu safle’r Tudor.  Wnaethpwyd cais i godi archfarchnad yno a chyhoeddwyd lluniau hardd o’u cynlluniau gan gynnwys facade Tuduraidd y Tudor fel prif fynedfa i’r siop arfaethedig.  Derbyniodd y cynllun croeso gwresog yn y bon, gan y cyngor a’r cyhoedd, ond erbyn i’r cais cynllunio cael eu cyflwyno doedd dim arwydd o’r hen sinema!   Yn wahanol i gapel Bethel, roedd y Tudur yn adeilad rhestredig, a mynodd y cyngor bod facade yr adeilad (o leiaf) yn cael ei gadw.  Er gwaethaf safiad Aldi bod archwiliad wedi darganfod gwendid strwythyrol yn facade y Tudur a fasai’n gwneud iddo fo yn rhy gostus i’w gadw,  mi fynnodd y cyngor eu bod nhw’n cadw at eu cynllun gwreiddiol. 
Dros yr wythnos diwetha maen nhw wedi bod wrthi’n ddymchwel y rhan mwyaf o’r Tudur, ond o leiaf mi fydd darn yn goroesi fel rhan o’r archfarchnad.  Ond mae’n siom efallai na lwyddodd yr awdurdodau yn Lerpwl cyrraedd y fath cyfaddawd…. 

Parhau i ddarllen

Asturias yn Gymraeg: Moddion i Catalunya

Flwyddyn ers iddyn nhw ffurfio llywodraeth mae CiU, plaid adain-dde y cenedlaetholwyr Catalan, yn ystyried y newid mwyaf erioed yng nghyfundrefn iechyd unrhyw gymuned awtonomig. Mae’r cynllun yn rhagweld torri’r gyfundrefn unffurf gyhoeddus sydd gyda nhw nawr yn ddarnau. Byddai pob un o’r 8 ysbyty mawr yn dod yn gwmni, felly hefyd grwpiau o ganolfannau […] Parhau i ddarllen

Morfablog: Cerdded a chanu

“Will & Ed Walking Around Great Britain” – Rhan 1 a Rhan 2. Ffilm fer gan Molly King, myfyrwraig o Bournemouth. Gwefan Will ac Ed, gyda mwy o fanylion am eu hanturiaethau. Mae’n ddigon hawdd bod yn sinicaidd am bethau … Parhau i ddarllen