Archif Dyddiol: 8 Mawrth 2013

Llafar Bro: Paneli dehongli

Mae hanner dwsin o baneli newydd wedi ymddangos ar hyd Stryd yr Eglwys a’r Stryd Fawr, efo gwybodaeth ddifyr am hanes a diwylliant ein bro.Mae un hefyd wedi ei osod ar Ben Carreg Defaid hefyd, rhwng ysgol y Moelwyn a’r Ysbyty Coffa.Maen nhw’n arbennig … Parhau i ddarllen

All articles - y-selar.com: Canlyniadau Pencampwriaeth Cwpan Jarman 2013

Cafwyd p’nawn i’w gofio ar y cyrtiau 5-bob-ochr ger pwll nofio Bangor ddydd Sadwrn diwethaf.
Roedd Cwpan Jarman (#cwpanjarman) wedi credu tipyn o gynnwrf a thorf enfawr wedi ymgasglu i wylio’r bencampwriaeth unigryw.
Roedd y safon hefyd yn syndod o uchel, ond ar ddiwedd y dydd roedd un tîm ben ag ysgwyddau uwchben y lleill. Ac wrth gwrs, tîm Y Selar oedd rheiny, er mawr embaras i ni! 
Ar gyfer y llyfrau hanes felly, dyma grynhoi’r canlyniadau swyddogol yn llawn
 
Canlyniadau Swyddogol… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Grifft

Grifft llyffant yn y pwll gwyllt drws nesa’ i’r rhandir, pnawn ‘ma.

A dyma glip rhyfeddol gan Gareth T Jones, oddi ar YouTube, yn dangos llyffantod yn rhuthro ar draws eu gilydd i barhau’r hil, a hynny gwta filltir lawr y dyffryn ar ffordd Stwlan, ychydig ddyddiau’n ol.

Mae’r swn yn wych!
Dyma edrych ymlaen i weld llu o lyffaint ar y rhandiroedd dros yr haf, yn bwyta slygs. Parhau i ddarllen

Paned a Chacen: Digon o gacen i dagu ci

Fel da chi’n gwybod dwi ddim angen unrhyw anogaeth i bobi nac i fwyta cacennau, felly pan glywais i gan ffrind bod yna grwp o bobwyr lleol yn cwrdd yn fisol, roeddwn i’n gwybod bod rhaid i mi ymuno â nhw. Mae Band Of Bakers yn grwp yn Ne Ddwyrain Llundain sy’n dod a pobl […] Parhau i ddarllen

fel y moroedd: tŷ bwyta newydd

Es i ynghyd â’r teulu i weld darluniau gan blant yr ysgol neithiwr. Roedd pot lwc i gyd-fynd efo achlysur felly bob tro; paratoais disgl syml a mynd â hi. Pan gyrhaeddon ni’r neuadd, gwelais i mai ond bisgedi a diod ar y bwrdd. Doedd dim pot lwc; doedd y brif athrawes ddim ei eisiau fo oherwydd bod yn ormod o waith i dacluso ar ôl y bwyta. (Mae’n amlwg mai fi oedd yr unig riant na ddarllenodd y nodyn gan yr athrawes!) Roedden ni’n bwriadu cael bwyd yno. Wedi gweld y darluniau, dyma ni’n mynd yn chwilio am swper a dewis tŷ bwyta Mecsicanaidd nad oedden ni erioed wedi mynd ato fo. Roedd yr adeilad yn newydd a golau; roedd y bwyd yn dda, gwell na Chilangos. Ces i bysgodyn efo llysiau wedi’u grilio. Roedd llawer mwy na digon. Dw i’n mynd i fwyta’r gweddill i ginio heddiw. Parhau i ddarllen

Pin Dwr Trefor: CHWARE TEG!

7fed Mawrth 2013 – cawsom gyfle heno i drafod ymgyrch newydd IF-OS.  Bydd Anna Jane Evans o Cymorth Cristnogol yn dod atom nos Sul 17 Mawrth i son mwy am yr ymgyrch – dyma poster Chware Teg! wedi i ni drafod mymryn ar yr ymgyrch. Parhau i ddarllen

Pin Dwr Trefor: SGWRS A SGRAM

7fed Mawrth 2013 – cawsom ddathlu Diwrnod y Llyfr heddiw gyda cinio Sul cig oen.  Ein gwestai oedd Pryderi Llwyd Jones a bu’n dangos tri Beibl i ni – un Beibl Teulu o’r 18G, llyfr adnodau bach milwr o’r Rhyfel Byd Cyntaf a Beibl ar Kindle newydd s… Parhau i ddarllen

Pin Dwr Trefor: DECHRAU GA!

6ed Mawrth 2013 – dathlu Sul y Mamau bu’r plant bach heddiw, a hefyd yn digwydd bod roedd tad Kimberly yn cael ei benblwydd! Roedd prysurdeb mawr yn gwneud cardiau. Dyma gardiau Kimberly, Anest, Elis ac Owen. Parhau i ddarllen

Pin Dwr Trefor: CLWB GWAU

4ydd Mawrth 2013 – roedd y Clwb Gwau yn llawn eto heddiw.  Dyma flwch i ddal ffon bach o waith Ben a Catrin. Parhau i ddarllen

shitclic: Eira mawr, siarad mân

Mae eira mawr 1982 yn gyfystyr â Sulwyn Thomas a’i Stondin, wrth i bobl ddefnyddio’r radio fel cyfrwng cyfathrebu mewn cyfyngder, a ffonio i gyhoeddi pa ffordd neu ysgol oedd wedi diflannu dan luwchfeydd. Hyn ymhell bell cyn dyddiau’r cyfryngau cymdeithasol wrth gwrs, pan fo penaethiaid ysgol yn e-bostio’r newydd i rieni a phob copa het wlanog yn tecstio lluniau o’r stwff gwyn i brif raglenni newyddion y dydd. Un o’r gohebwyr dros ben llestri oedd Nick Palit Wales Today, a ddefnyddiodd ei stumiau dwys-ddifrifol gorau posibl i ddisgrifio’r strach o gyrraedd swyddfa Llandaf fel petai’n byw wrth droed Pen-y-fan yn hytrach na chyrion y brifddinas. I fi, bydd tywydd mawr 2013 yn gyfystyr â chlywed Tudur Owen yn rhefru a rhuo am effaith ychydig gentimedrau o eira ar wledydd argyfyngus Prydain. Mae rhaglenni prynhawn Gwener a Sadwrn yn enghraifft berffaith o addasu’n llwyddiannus i streic y cerddorion, gyda digon o gomedi (y gyfres sebon ŵ-ŷ-misus Bron Meirion a’r slot ‘gair Cymraeg y dydd’), herian Manon Rodgers (trwy gyfrwng Skype ar ôl iddi fethu â chyrraedd y stiwdio o grombil arctig Môn), rhagflas o arlwy chwaraeon y penwythnos, a chasgliad recordiau amrywiol a difyr Dyl Mei (Rosalind Lloyd ochr yn ochr â John Cale!) Gwych. Er, efallai na fyddech chi mor frwd os ydych chi’n blisman iaith neu’n cadw cathod…

Clywais ambell un yn cwyno mai rhaglen-radio-ar-y teledu ydi Cadw Cwmni gyda John Hardy (Rondo) yn y bôn, ond dwi’n cael blas arbennig arni. Mae’n fformat syml a gweddol rad, dybiwn i, sy’n hollbwysig i’r Sianel ddarbodus sydd ohoni. Gosodwch gadeiriau esmwyth mewn stiwdio fechan ddi-gynulleidfa, a chyflwynydd profiadol yn holi gwesteion cyffredin yn hytrach na selebs ‘ylwch fi’. Clywsom eisoes am brofiadau un o fomwyr Tryweryn, cyfreithiwr a fu’n rhan o’r ymchwiliad i gyflafan Bloody Sunday, a hanes hyfryd dau faciwî o Lerpwl a drodd yn Gymry Cymraeg pybyr, diolch i’w teuluoedd mabwysiedig yn Nhalgarreg a Llanrwst. Yn wir, mae’r straeon mor ddifyr nes ei bod hi’n biti eu torri’n eu blas. Byddai’n well neilltuo rhaglen gyfan i un gwestai er mwyn treiddio’n ddyfnach o dan yr wyneb arwynebol.

Roeddwn i’n barod i arthio bod hanner awr yn ormod i Fi neu’r Ci (Telesgop), cyfres newydd am ddarpar gariadon y genedl. Pan glywais hys-bys fisoedd yn ôl am gystadleuwyr yn canlyn anifeiliaid anwes cyn bachu’r perchennog, aeth ias oer Tipit-aidd drwyddaf. Doedd y gwirionedd ddim mor boenus wedi’r cwbl, gydag ‘Al’ o Dregaron yn bwydo, gwarchod a hyfforddi anifeiliaid dwy ferch o Sir Benfro (a sbecian drwy’i llofftydd a’u drôr nicers) wrth i’r merched ysbïo arno ar eu cyfrifiaduron, cyn gorfod dewis rhwng “Talia a’i shih tzu siapus” neu “Katie a’i phoni ffansi” meddai’r llefarydd Ifan Jones Evans. Unwaith eto, fe orffennodd y cyfan yn rhy sydyn gyda dim ond pum munud ola’r rhaglen yn dilyn y cwpl ar ddêt sgod a sglods ar brom Aberystwyth.

Parhau i ddarllen

BBC - Blog Vaughan Roderick: Chwilio am Ffwddog

Es i am dro rai blynyddoedd yn ôl i chwilio am le o’r enw Ffwddog neu Fwthog neu Foothog. Beth bynnag yw’r sillafiad cywir methais ddod o hyd iddi. Mae hi wedi diflannu naill ai o dan ddŵr cronfa Grwyne Fawr neu goed pinwydd tywyll y Comisiwn Coedwigaeth. Dim ond dau air sy’n addas i’w beddfaen – “Poetic Justice”!

Ynys fach o Loegr wedi ei hamgylchynu gan Gymru yng nghanol y Mynyddoedd Duon oedd Ffwddog. Fe’i dychwelwyd i Gymru gan y “Counties (Detached Parts) Act 1844″. Yna diflannodd o hanes. Fel arfer, Cymru gafodd yr ochor waethaf i’r fargen. Fe gollodd Sir Fynwy ei hynys hithau yn Swydd Henfordd – Llangystennin Garth Brenni (Welsh Bicknor) – plwyf llawer mwy sylweddol a ffyniannus.

Rwy’n crybwyll deddf 1844 oherwydd mai honna oedd y newid cyntaf i gyfundrefn llywodraeth leol Cymru ers y deddfau uno. Daeth newid llawer mwy sylfaenol yn 1888 pan gafodd y cynghorau sirol a bwrdeistrefol eu creu. Fe barodd y rheiny tan 1973. Newidiwyd y cyfan eto yn 1996 gan roi i ni’r drefn bresennol o 22 cyngor – trefn sydd, mae’n ymddangos, yn tynnu at ei therfyn.

Tan yn ddiweddar roedd ‘na gonsensws yn y Cynulliad ynghylch cyfundrefn llywodraeth leol Cymru. Yn y bôn y consensws hwnnw oedd “mae’n llanast ond dydyn ni ddim am ei newid hi”.

Dyw’r agwedd yna ddim mor hurt ag y mae’n ymddangos. Mae adrefnu llywodraeth leol yn broses gymhleth a chostus ac mae’n gallu esgor ar bob math o deimladau cryfion lleol. Ymgyrch rymus leol wnaeth arwain at greu cyngor Merthyr Tudful – cyngor nad yw hyd yn oed cynnwys etholaeth seneddol gyfan.

Ateb y Llywodraeth oedd ceisio cymell neu orfodi cydweithio trwy rannu swyddogion, sefydlu byrddau a chonsortia ac yn y blaen. Dyw hynny ddim wedi gweithio bob tro. Nid pob Cyngor sy’n dod ymlaen â’i gymdogion ac mae cydweithio o’i natur yn gallu glastwreiddio atebolrwydd.

Efallai oherwydd y problemau hynny neu efallai oherwydd yr hyn maen nhw’n gweld fel potsian diddiwedd y Llywodraeth mae’n ymddangos bod agwedd rhai o fawrion y cynghorau yn newid.

Bythefnos yn ôl galwodd cyn arweinydd y Gymdeithas Lywodraeth Leol John Davies am gyfundrefn newydd wedi ei seilio ar ffiniau’r byrddau iechyd. Gobeithio na fyddai hynny’n arwain at greu Sir Betsi Cadwaladr! Yna ddoe awgrymodd arweinydd Gwynedd taw dwy sir ddylai fod yn y gogledd.

Dyna i chi ddau o’r mawrion sy’n fodlon dweud eu dweud yn gyhoeddus ac yn ôl ffynonellau o fewn Llywodraeth Cymru mae sawl arweinydd Cyngor arall wedi gofyn am adrefnu llawn.

A fydd hynny’n digwydd? Yn hwyr neu’n hwyrach mae’n saff o wneud.

Wedi’r cyfan sut ar y ddaear mae cyfiawnhau sefyllfa lle mae gan Gymru mwy o gynghorwyr na’r Alban a mwy o gynghorau na Seland Newydd?

Parhau i ddarllen

shitclic: O’r Cwilt Cymreig i gân Dy Fam

“Y Cwilt Cymreig” gan Margaret Williams gychwynnodd bopeth ym 1969. Roedd BBC Cymru bron marw eisiau ymuno â’r Eurovision ar y pryd, a’r canlyniad oedd Cân i Gymru. Byth ers hynny – heblaw am ’73 am ryw reswm – mae cantorion amrywiol Gwlad y Rasta Gwyn wedi canu mawl i Dafydd ap Gwilym a Wini, crefu ar Gloria i ddod adra, ffeindio’u hunain mewn twll triongl, poeni am nwy yn y nen a mwydro am lwynogod, haul a ’sgotwrs dwylo gora, cyn dal bws i’r lleuad. Diflannodd y freuddwyd gwrach Ewropeaidd a phenderfynwyd canolbwyntio’n hytrach ar lwyfannu sbloets Gŵyl Ddewi er mwyn anfon band o Gymru i ’steddfod dafarn yn Iwerddon. Newidiodd y fformat dros y degawdau, o sgorfwrdd nul point i bleidlais ffôn, panel o wylwyr ar gamerâu byw o Wynedd i Went, cyfraniadau trydar a phanel XFactor yn darlledu o lefydd mor chwaethus â champfa Afan Lido. Ie, tra bo’r Ewropeaid yn cael serennu ar lwyfannau Jerwsalem, Berlin a Malmö, roedd y Cymry’n mynd i Bort Talbot. Roedd cân gan Arfon Wyn yn rhan mor anhepgor o’r ffeinal â chyflwynwraig benfelen a’r boi “bwrlwm” cefn llwyfan, cyn i’r cwmni cynhyrchu ddechrau anwybyddu pob cais gan hen rocars mewn denim a Rhydian Bowen Phillips, a ffafrio’r kids o! mor cŵl gyda chaneuon C2aidd efo dos go lew o agwedd a Modrybedd sgrechlyd yn y rhes flaen.

Os ydi S4C mor frwd dros y gystadleuaeth, pam nad yw’n anfon y buddugwr blynyddol i gystadleuaeth Liet International, eurovision yr ieithoedd llai a gynhaliwyd yn Asturias, gogledd Sbaen, y llynedd? Lleuwen o Lydaw – Lleuwen Steffan gynt o Riwlas – ddaeth i’r brig gyda chân Lydaweg, yn erbyn cystadleuwyr o’r Alban, Gwlad y Basg, Corsica, Fryslân a Sardinia ymhlith eraill. Mae hon yn cael ei darlledu’n fyw ar orsafoedd teledu Ewrop ac felly’n gwneud mwy o synnwyr na’r Ban Geltaidd ddisylw, felly beth amdani eleni S4C?

Wedi dweud hynny, efallai na gymeraf y gystadleuaeth o ddifri fyth eto diolch i griw athrylithgar Dim Byd fel Cân i Gymru. Os fuon nhw’n crio chwerthin gymaint yn y stafell olygu ag y gwnes i ar y soffa adra, dwi’n synnu iddi weld golau dydd o gwbl. Pob clod iddyn nhw am dyrchu drwy’r archifau, darganfod perlau/erchyllterau’r gorffennol (Ieuan Rhys? Gareth Glyn? Wir?!), a throsganu gyda hiwmor swreal a choch iawn ar brydiau. O Dafydd Iwan yn ei morio hi’n Saesneg i fersiwn gignoeth Margaret Williams o gyfansoddiad Tew Shady, roedd angen rhewi’r sgrin ac ailchwarae hon dro ar ôl tro i werthfawrogi pob jôc. Chwarae teg hefyd i’r hen Fargaret, Tony ac Aloma, Hogia’r Wyddfa ac eraill am ymuno yn yr hwyl a chwarae’n gwbl o ddifrif. Hiwmor unigryw Cymraeg ar ei orau.

A na, dwi ddim eisiau mynd yn agos i bali Corwen efo Alys.

Parhau i ddarllen

blogwen2: Y lechen olaf yn ei lle – The last slate in place

Mae’r tywydd ar droi ar ol cyfnod o dywydd lled wanwynol ac mae’r hen gymylau llwyd llaith wedi dychwelyd unwaith yn rhagor i Gwm Idwal a Nant Y Benglog. Mae’n dda felly fod y gwaith gosod llechi wedi ei gwblhau … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

shitclic: Cymru, Lloegr a Denmarc

Daeth un o’m hoff gyfresi diweddar i ben wythnos diwethaf. Roedd Llefydd Sanctaidd i’r dim ar nos Sul diog rhwng smwddio a’r ciando, y golygfeydd godidog yn denu ac Ifor ap Glyn yn gyflwynydd huawdl, os socian weithiau, mewn Cymraeg naturiol braf yn hytrach na darllen cyfieithiad clogyrnaidd o’r Saesneg. Rhwng honno a thywyslyfrau gwych John Davies a Gwyn Thomas, mae ’na doreth o lefydd newydd i ymweld â nhw pan ddaw’r gwanwyn, o Gapel Gofan Sant yn Sir Benfro i Abaty Whitby ac Ynys Lindisfarne. Ac i’r rhai ohonoch sy’n hoff o ffidlan efo’r ffôn lôn ddiweddaraf, mae ‘na ‘app’ newydd Cymraeg i’ch tywys i un o’r 37 lle sanctaidd a welwyd ar y sgrîn, sy’n sicrhau bod gwaddol y gyfres yn parhau. Gwych. Cydgynhyrchiad rhwng Cwmni Da o’r Felinheli a Western Front Films o Dorset oedd hon, ac mae’n debyg y bydd ’na fersiwn Saesneg Holy Places ar BBC Four yn y dyfodol. Ai Ifor Ap fydd y cyflwynydd, ac os felly, a fydd yn siarad Saesneg Cocni fel un o blant Llundain?

Mae’n ymddangos bod S4C yn rhoi cryn fri ar gynhyrchu rhaglenni ar y cyd â chwmnïau a sianel eraill. Cefais ddiawl o déjà vu o wylio’r rhaglen apocalyptaidd Y Tywydd: O Ddrwg i Waeth (Tinopolis Llanelli) fis yn ôl, gan fod y graffeg a’r effeithiau arbennig yn gyfarwydd ar y naw – cyn deall wedyn mai fersiwn gefn-gefn o Is Our Weather Getting Worse? (Pioneer Productions, Llundain) a welais ar Channel 4 dros y Dolig oedd hi, gydag ambell olygfa ychwanegol o ddilyw Llanelwy a Llanbêr yn fersiwn Erin Tywydd. Newydd gwych arall ydi bod cwmni Green Bay o Gaerdydd ar fin cyflwyno cyfres epig chwe rhan Yr Anialwch gyda chyflwynwyr fel Ffion Dafis, Lowri Morgan a Jason Mohammad yn ein tywys drwy ogoniannau’r Sahara, perfeddwlad Awstralia ac anialdir Namibia ymhlith eraill. Damia bod gwasanaeth Clirlun wedi dod i ben, tra bydd gweddill y byd yn cael mwy o wledd i’r llygaid gyda Deserts mewn HD llawn. Mae’r Sianel dan anfantais enfawr yn hyn o beth – eisoes, clywais am lu o wylwyr Cymraeg yn cefnu ar ddarpariaeth rygbi S4C er mwyn gwylio’r Chwe Gwlad ar sianel BBC HD. Gwell llun clir fel cloch na sylwebaeth gaboledig Huw Eic?

Y newyddion mwyaf cyffrous i mi’n bersonol, ydi’r darpar ditectif drama Mathias (Fiction Factory), ffrwyth cydweithio rhwng S4C a BBC Cymru-Wales. Gwyddom eisoes mai Richard Harrington sy’n chwarae’r brif ran ochr yn ochr â Mali Harries, felly digon o bosibilrwydd am densiwn yn fanno, rhywiol neu beidio. Aber a’r cylch ydy un o’r prif gymeriadau eraill, felly bydd bwrdd croeso Ceredigion yn glafoerio am gyfle i werthu’r ardal i ymwelwyr Nordig ar ôl i sianel Danmarks Radio brynu’r gyfres yn barod. Dychmygwch pa mor wych fyddai gweld drama Gymraeg gydag isdeitlau Saesneg ar y sianel honno a BBC Four, ond dwi’n amau mai’r fersiwn Saesneg Hinterland gaiff ei darlledu dros Glawdd Offa. Sôn am golli cyfle euraidd i addysgu’r byd a’r betws a rhoi stamp cwbl unigryw i’r genre hynod boblogaidd hwn.

 Inspektør Tom Mathias fra Wales

Parhau i ddarllen

shitclic: Pa newydd?

Mae eisiau amynedd Job i fod yn ben bandit Radio Cymru y dyddiau hyn. Os nad ydi beirdd a chantorion y genedl wedi pwdu efo chi, mae’ch bali newyddiadurwyr ar streic undydd a’r gwrandawyr yn prysur troi cefn arnoch fel cwsmeriaid lladd-dy Llandre. Mae’r ffigurau diweddar yn sobor unwaith eto – cyfartaledd o 125,000 o wrandawyr wythnosol ym mis Rhagfyr 2012, 6.7% yn llai na Rhagfyr 2011 a 32.4% yn llai na degawd yn ôl. Colli tir fu hanes y chwaer orsaf Saesneg hefyd (436,000 yr wythnos, gostyngiad o 6.8% ers Rhagfyr 2011) tra mai Radio 2 oedd y ffefryn clir yng Nghymru (872,000 yr wythnos).



Un newydd da i Siân Gwynedd ydi’r ffaith fod ein cantorion roc a phop wedi dychwelyd i gorlan Radio Cymru dros dro, wrth i’r Gorfforaeth Lundeinig ymroi i dalu £50,000 i dribiwnlys yn hytrach na chyfrannu’n syth at gronfa Eos, y corff hawliau darlledu Cymraeg. Mae ’na rywbeth yn drewi fan’na. Ar un llaw, fe wnaeth y ‘streic’ orfodi cyflwynwyr a throellwyr disgiau’r orsaf i weithio’n galetach i’n difyrru ni, a dewis peth wmbredd o gerddoriaeth newydd a gwreiddiol o bedwar ban byd yn lle dibynnu ar restr gyfrifiadurol yn unig. Ac mae ’na berlau comedïol ymlaen bob nos Wener ar raglen Gethin Evans nad yw’n dibynnu’n ormodol ar recordiau i lenwi’r seibiau hir chwithig, wrth i’r cyflwynydd a’i seidcic Geraint Iwan gynnig comisiynau newydd i S4C, trafod straeon newyddion odia’r wythnos a gwylio-a-trydar am Teulu am y tro cyntaf erioed. Ar y llaw arall, mae rhywun yn falch o groesawu un o’r 30,000 o ganeuon aelodau Eos wedi mis o seiniau collwrs Cân i Gymru. Feddyliais i erioed y buaswn i’n clywed Nikki Fox a Derfel byth eto, a dwi ddim eisiau am sbelan go lew eto diolch yn fawr iawn.



Mae ailwampiad newyddion yr orsaf wedi ennill ei blwyf erbyn hyn. Mae arwyddgan newydd Post Cyntaf yn gleniach i’r glust ben bore, ac mae ’na fwy o drafod gemau pêl-droed y noson gynt diolch i ddylanwad Dylan Ar y Marc Jones. Ar wahân i hynny a chwarae gêm newid cadeiriau gyda chyflwynwyr profiadol, mae’r fformiwla lwyddiannus yn parhau. Trueni nad fyddai’r bosus yn caniatáu hanner awr ychwanegol i Rhodri Llywelyn a Gwenllian Grigg ar y penwythnos hefyd, er mwyn cael mwy o sylwedd na’r rhaglen news lite fore Sadwrn. Ar ben hynny, mae ’na ormod o “sori i darfu arnoch chi ond ma’ amser yn brin, diolch yn fowr”. Mae straen y stopwatsh yn broblem i ambell gyflwynydd sy’n baglu dros ei eiriau a pheri i’r gwrandäwr hanner effro golli rhediad y stori. Ac yn ’sgytwad i’r system wedi cyflwyniad hamddennol braf Galwad Cynnar o’u blaenau.

Parhau i ddarllen

shitclic: Myfyriwr, perchennog caffi a’r dyn RAF

Profiad poenus ac emosiynol ar y naw oedd eistedd gerbron S4C wythnos diwethaf. Gyda’r Cyfrifiad diweddar yn cadarnhau bod ein cymunedau a’n siroedd Cymreiciaf yn boddi dan don o Saeson, bu cryn dipyn o son am foddi llythrennol arall hefyd. Ar Sam ar y Sgrin, clywsom am fersiwn DVD newydd sbon o Last Days of Dolwyn (1949) yn seiliedig ar foddi Cwm Elan meddan nhw, ffilm wedi’i chyfarwyddo gan Emlyn Williams ac yn cynnwys rhyw seren newydd o’r Richard Burton. Darlledwyd sawl rhaglen ddirdynnol am golli cwm uniaith Gymraeg yng nghefn gwlad Meirionnydd hanner canrif union ers ffrwydrad Tryweryn. Cefais bwl o deja-vu wrth i’r atgofion lifo ac ailagor hen glwyfau. Wedi’r cwbl, roedd Owain Williams (Now Gwynus neu Now Bom) eisoes wedi adrodd hanes y “trefniadau amaturaidd” ar raglen gyntaf Cadw Cwmni ddechrau Ionawr, gan ddisgrifio’r lwc mwnci o gael pyncjar cyn cyflawni’r weithred fawr yng nghanol yr eira gwaethaf i daro Cymru ers 200 mlynedd. Mae’n amlwg nad oedd yna fersiwn 1963 o Rhian Haf na Derek Tywydd a’i ‘rybudd coch’, felly.

Er gwaetha’r hanes lled-gyfarwydd, rhaid oedd neilltuo awr i wylio Tri Tryweryn (ITV Cymru), cyfuniad o luniau archif, toriadau papur newydd y cyfnod cythryblus hwnnw a phererindod chwerwfelys i’r tri a benderfynodd wneud yn lle dweud. Os mai Owain Williams ydi wyneb cyhoeddus amlwg yr ymgyrch, ac Emyr Llew ddagreuol o Ffostrasol yn ail agos iddo, roedd John Albert Jones y cyn-filwr o Fadryn yn hollol newydd a dieithr i mi. Sioc a syndod oedd deall mai dyma’r tro cyntaf erioed iddo fo ac Emyr Llew weld ei gilydd ers hanner canrif, a’r ddau wedi byw a bod yn y Gymru Gymraeg agos-atoch erioed. Elfen ddifyr arall oedd cyfweld David Walters o’r Bargod, un o ddau o Gymry di-Gymraeg Cwm Rhymni a ddysgodd y lleill sut i greu bom; a’r cynghorydd Elwyn Edwards yn cofio gorymdeithio ar strydoedd Lerpwl wrth i hen ferched y ddinas boeri arno. Roeddwn yn gegrwth o glywed bod rhai o gynghorwyr a pherchnogion busnes barus y Bala o blaid y boddi er mwyn llenwi’u pocedi. Ac ar raglen radio safonol Dei Tomos, fe chwalodd Lyn Ebenezer fyth poblogaidd arall am wrthwynebiad llwyr Aelodau Seneddol Cymru i’r boddi. Ni chododd Nye Bevan lais ar y mater o gwbl, ac atal ei phleidlais wnaeth Megan Lloyd George. Argian, mae’n wir mai ni’r Cymry ydi’n gelynion gwaethaf ni weithiau.

Roedd ’na dinc chwerw yn Cofio Tryweryn hefyd, sy’n ddim syndod gan mai cyn-brifathrawes, ffermwyr a phlant y cwm oedd y cyfranwyr. Rhaglen o archif HTV oedd hon, a ffilmiwyd pan ddaeth sylfeini’r hen gapel a’r bont garreg i’r golwg i godi arswyd yn ystod haf sych 1984. Ffaith hynod ddiddorol oedd i Éamon de Valera, arlywydd Iwerddon ar y pryd anfon llythyr o gefnogaeth i’r pwyllgor amddiffyn. A chan fod streic Eos yn dal i rygnu ’mlaen, cân ingol gan Wyddeles a glywyd yn aml ar Radio Cymru – ‘Dan y dŵr’ gan Enya – yn hytrach na theyrngedau Meic Stevens a Heather Jones i Dryweryn.

Parhau i ddarllen

Glo Man: Casglu Bagiau

Fel rhan o ymgyrch casglu bagiau Merched y Wawr mae Elan Daniels a Mari Llywelyn wedi bod yn ein hannog i gyflwyno hen fagiau. Maent yn derbyn unrhyw fagiau, mewn unrhyw gyflwr. Byddant yn cael eu trosglwyddo i gangen Merched y Wawr Rhydaman, ac yna i&… Parhau i ddarllen