Archives: Ann Jones

Ailddysgu: Ymwelwyr newydd dieisiau: allium leaf miner.

Mae’r penglin yn gwella’n raddol ac ar ol yr ymweliad i’r “physio” [dros wythnos yn ol rŵan], r’oedd rhaid i fi fynd i’r ardd i wneud jyst dipyn dipyn bach.  Soniais am gynhaeafu’r tatws.  Hwre!  A wedyn codi dipyn o’r cennin…..


Ond, wrth paratoi’r cennin i wneud cawl dydd Sadwrn, darganfais creaduriaid bach yn y cenin – a r’oedd cyflwr y cennin ddim more dda a ddylsen nhw fod chwaith: roedd rhaid rhoi cryn dipyn o rai blanhigion yn y compost. 

Mae ‘na llun yn fama o be welais i yn y cennin:

Creadur bach, epil yr “allium leaf miner”.  R’oedd rhaid gwglo fo: d’o’n i rioed wedi clywed am y pry’ma.  Mewn ffordd, debyg I’r “carrot fly” sydd hefyd yn hedfan ac yn dodwy mewn planhigion.   

Ond mae’r un yma yn ymosod ar cenin, garlleg, sialots, nionod a.y.y.b.  Yn ol y gwybodaeth, nae’n anodd iawn trin, heblaw eich bod chi yn gwarchod y cenin dan rhwyd neu fleece – ond dydy hynny ddim yn gweithio’n dda I genin.

Yn 2OO2 cyrrhaeddodd y pryf .  Cyn hynny, doedd o ddim yn y wlad.  Dwi’n meddwl byddaf yn dechrau’r cenin yn y tŷ gwydr, yn plannu nhw allan ar ol i’r genhedlaeth gyntaf orffen a gobeithio bod y planhigion wedi aeddfedu digon cyn yr ail genhedlaeth o’r pryfed ofnadwy yma.  Ond bydd o ddim yn hawdd cadw cenin trwy’r gaeaf felly.


Ond i orffen gyda rywbeth mwy hapus: mae’r adnyweddiad o’r tŷ gwydr wedi cwblhau.  Mae dipyn bach mwy o waith ar ol i’w wneud blwyddyn nesa, ar ol i’r tywydd cnesu rywfaint.  Ond mae o’n edrych mor dda.  A dwi’n brysur clirio a tacluso ty mewn – a digon o waith i’w wneud!  Dyma llun o’r to cyn y gwaith:


 A dyma’r to ar ol y gwaith:


Ac yn ogystal a’r to newydd, mae’r problemau gyda’r pren yn pydru ty fewn wedi datrus hefyd:

Dyma sut oedd rhan o’r ty gwydr cyn y gwaith: falch iawn bod y gwaith wedi cael ei wneud!  

Does dim llun o fama ar ol y gwaith ar y funud ond dyma’r ty gwydr  o’r ty allann rwan: edrych yn dda!

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Tatws a chenin

Gyda glaw ar y ffordd heddiw – a mi ddaeth, hefyd – amser i drio gynhaeafu’r tatws.  Dwi’m dweud trio oherwydd bod y coes ddim wedi gwella eto, ond do, mi wnes i lwyddo i wneud chwarter awr fach o godi tatws.  Hwre!  A dyma nhw. Tatws “Jersey”, ond dim yn datws newydd bellach ond yn datws eitha fawr.



“On a roll” fel fase’r Saeson yn dweud, mi es  ymlaen i godi ychydig o genhinen. Mae rhai wedi dioddef o’r tywydd sych yn gynharach yn y flwyddyn ond erill yn dda.



Felly cawl cennin amdani heddiw: “comfort food” – be ydy’r Cymraeg am hyn – ar gyfer tywydd glawiog diflas.  OND, bydd dim rhaid dyfrio’r pwll, gobeithio.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dechrau mis Tachwedd

A dyma ddechrau fis Tachwedd! Dwi ddim yn medru cerdded yn bell o gwbl ers syrthio, na arddio…..felly pwyll bia hi, a bod yn amyneddgar.  [A dwi ddim yn dda am hynny ond yn trio gwella]!  Dwi wedi bod yn darllen dau lyfr newydd Cymraeg, sef Gwales gan Catrif Dafydd a Golwg Newydd ar yr hen Ogledd gan Glen George.

’Roedd yr adolygiad o Gwales a chlywais ar rhaglen Dewi Llwyd yn dda, ond adolygiad arall a ddarllenais ar ol dechrau darllen y llyfr mwy gymysg.  Hyd at hyn, dwi ond wedi cyraedd tudalen 36, a dydy’r llyfr ddim wedi ’gafael’ eto, a’r iaith i fi [iaith anffurddiol Caerdydd? yn anodd];  felly mwy yn y fan [a da hefyd oedd darganfod blog Bethany May!; ewch i edrych].
Mae’r ail lyfr yn wahanol iawn.  Llyfr ffeithiol am hanes yr hen ogledd – o’r cyfnod Mesolithig i Oes y Llychlynwyr.  Darllenais llyfr Neil Oliver, A History of Ancient Britain, yn ol yn y gaeaf, a mwynhais yn arw, felly roeddwn yn hapus i ddarllen mwy – yn enwedig gyda chysylltiad Cymreig.  Mae’n dda gweld llyfr fel ’ma yn y Gymraeg [ac wrth gwrs y rheswm am hynny ydy bod yr ardal yn rhan o’r hen Gymry, unwaith]. Mae’r iaith yn fama yn eitha ffurfiol, gyda geiriau  a geirfa enwedig mewn llefydd; felly dipyn o her, ond diddorol hyd at hyn [wedi cyraedd tudalen 52!]

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Paratoi am y gwanwyn

Rhyfedd sut mae pethau yn newid.  Dydd Gwener es am daith cerdded hyfryd o’r tŷ gyda fy ffrind, i fynny at goedwig bach, hynafol, Little Linford Wood, ac i lawr wedyn heibio’r warchodfa agosach  ac ar ol cinio yn y tafarn, cerdded yn ol ar hyd yr hen reilffordd.  Hyfryd. Dyma llun o rhan o’r goedwig yn ol yn yr haf.

Ond bore Sadwrn, ar fyn nhaith cerdded boreuol at y comin, roedd Teo [y ci]  yn chwarae gyda ci arall, a chyn i fi wybod, ges i fy nharo a syrthiais i’r ddaear galed gyda chlec.  Dim byd wedi torri, ond mae’r clec ar fy mhenglin wedi achosi dipyn o niwed  – “Soft tissue damage” –  a dwi ddim yn medru cerdded ar hyn o bryd.  Felly, dwi’n bod yn hogan dda ac yn gorffwys fy nghoes ac yn rhoi rhew arno i helpy’r chwyddo a.y.y.b.


Dwi ddim wedi arfer gorwedd i lawr fel hyn.  Dwi’n medru dod i fynny’r grisiau ar fy nhîn – a mynd i lawr eto, ond mae o’n cymryd cryn dipyn o amser.  Felly bore ‘ma dwi yn y gwely – a wedi dechrau archeb bylbiau a hadau ar gyfer yr ardd.  Peth peryglus ydy hyn: rhyngrwyd, gliniadur a cherdyn debyd.  [debit?? Yn ol y geiriadur].


Darllenais erthygl Alice Fowler yn rhybuddio ni bod bylbiau arferol yn llawr o gemegau  sydd yn achosi niwed i’r creaduriad bach yn y pridd.  Fel arfer dwi’n prynu bylbiau o’r canolfan garddio, [er fy mod yn prynu hadau fel arfer o Garden Organic] ond dwi newydd prynu ychydig o fylbiau organic eleni.  Felly dw’n edrych ymlaen at cael ychydig o fylbiau a cael edrych ymlaen at y Gwanwyn, yn ogystal a’r sialóts a’r hadau ffa llyden.


Dyma rhai o be dwi wedi prynu….[lluniau o sut wnaethon nhw eleni…]


A rŵan dwi am archeb llyfr Gymraeg neu ddau….

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Yr ardd a llysiau’r hydref

Mae’r hydref wedi bod yn wych eleni, a dan ni wedi bod yn mwynhau’r llysiau o’r ardd am fisoedd.  Mae’r betys wedi bod yn dda, a rŵan dan ni’n dechrau bwyta’r llwyth o gennin sydd yn yr ardd.  


Felly, yn hytrach na cawl tomato [er bod tomatos ni wedi gorffen, mae tomatos lleol ar gael] cawl cenin sydd ar y fwydlen. Ond wedi dweud hynny, gwnes cawl tomato hyfryd dydd gwener gyda cynhwysion lleol i gyd – shalots a tatws o’r ardd, [gwelir isod] a mae o mor dda i gael bwyd sydd wedi dod o’r ardd, neu gardd rhywun arall reit agos.


Mae digon o waith tacluso a chwynio i wneud yn yr ardd.  Ond y gwaith sydd yn cymryd sylw ar y funud ydy’r adnewyddiad y ty gwydr.  Mwy am hynny yn y fan, ond un llun bach….mae rhan o’r to newydd [ar y chwith] yn ei le.

Ond dwi’n methu lawrlwythio lluniau diweddar o’r camera.  Mae’r teclyn bach sydd yn dal y cerdyn SD ac yn rhoi o i fewn i’r cyfrifiadur yn gwrthod gweithio.  Mor rhwystredig!  Bydd rhaid mynd i’r siop “afal” yng nghanol Milotn Keynes.  Dim rhywbeth i edrych ymlaen ato.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Teithio trwy llyfrau

Dwi ddim yn medru dychmygu bywyd heb lyfrau.  Dwi’n ddarllenwraig frwd, yn Saesneg a Chymraeg [dwi ddim yn medru darllen mewn unryw iaith arall, er fy mod wedi llwyddo i ddarllen llyfrau bach yn Ffrangeg, fel Y Petit Prince, amser maith yn ol].



Beth bynnag, yn ddiweddar, dwi wedi bod yn darllen dau lyfr am teithio – y fath o daith lle dach chi’n dod i wybod rywbeth am gymeriad y lle, a’r pobol, a’u gwleidyddiaeth.  Y gyntaf oedd hen lyfr glasurol John Steinbeck, “Travels with Charlie”.  Dyma un adolygiad o 1962, pryd chyhoeddwyd y llyfr.  Mae’r llyfr yn disgrifio taith Steinbeck ar draws America gyda Charlie y ci, a mae’n rhoi portread o’r gwahanol llefydd yn America, a’r gwahanol cymeriadau – a diddorol ydy gweld pa fath o wlad oedd hi pryd hynny a sut r’oedd Steinbeck yn sylwi, ac yn nodi problemau amgylcheddol hyd yn oed yn y chwechdegau, a’;r ffordd ‘Americanaidd’ o fyw.  R’on i bron wedi anghofio bod Steinbeck mor dda – a dan ni’n cael ryw gipolwg o’r dyn ei hun, ty ol i’r llyfrau.  Mae o’n llyfr ardderchog, beth bynnag.

A llyfr arall am taith tra gwahanol ydy South of the Limpopo gan Dervla Murphy lle mae hi’n sgwennu am beicio trwy De Affrica. Mae hi wedi sgwennu llawer o lyfrau lle roedd hi ar ei beic, ac yn y llyfr yma, mae hi’n cyfarfod pobol gwanahol yn y nawdegau cynnar, cyn i Mandela gael ei etholi, a dan ni’n dysgu am yr ardaloedd  a’r pobol tra gwahanol.  Mae teithio ar beic yn ffordd o weld y tirlun, a chyfarfod pobol mewn ffordd eitha agos.  Er ei fod yn llyfr trwchus, mae o’n denu chi i fewn i’r byd yma: mae hi’n awdures fel neb arall.  Mae’r arddull mor wahanol i Steinbeck: dydy hi ddim yn nofelwraig, ond mae’r gwybodaeth a’r ymchwil sydd yn mynd i fewn i’r llyfr yn gwneud o’n llyfr dwi’n ffeindio’n anodd i roi i lawr.

Beth am fath lyfrau yn y Gymraeg?  Dwi wedi darllen llyfr Bethan Gwanas am Gbara [ a’r llyfr yn ol i Gbara] a wedi mwynhau y dda yn arw.  Oes lawer o lyfrau eraill tybed?

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: New Mills

Dan ni ar ein gwyliau yma yn New Mills yn y “Peak District” ar hyn o bryd.  Dwi erioed wedi bod i’r dref yma o’r blaen: tre bach wedi datblygu gyda’r diwydiant  melinau cotwm.  Mae ceunant yn rhedeg dan y dre, a dyma lle adeiladwyd y ran fwyaf o’r felinoedd. 

Mae’r ceunant yn ddiddorol dros ben.  Mae rheilffordd yn rhedeg trwyddo fo, a mae “Millenium walkway” wedi ei adeiladu fel y gwelir yn y llun:

mae hi’n drawiadol a wedi enill sawl gwobr.  Mae sawl llwybr yn mynd trwy’r ceunant a be sydd yn ardderchog ydy gweld faint mae bywyd gwyllt wedi dod yn ol i’r ceunant, ar ol yr holl diwydiant sydd wedi bod yma.  Gwelais drochwr [ches i ddim llun da fel gwelir] a glas y dorlan, a mae dwrgwn yma hefyd – ond yn dipyn anoddach i’w gweld. 

 

Braf hefyd ydy gweld dref bach sydd i’w weld yn llwyddo.  Yn syddogol mae New Mills tŷ allan I’r Peak District, ond mae’n hawdd iawn cyrraedd llefydd fel Hayfield, o ble mae’n bosib cerdded i’r rhosdiroedd ac i fynny Kinder Scout: mae tren yn rhedeg i Hayfield o New Mills a mae bws, ond hefyd mae’n bosib cerdded yna ar hyd hen reilffordd.  


 A gwych ydy gweld bod pŵer trydan dŵr yn cael ei gynhyrchu yma: mae o’n eitha fach, ac yn perthyn i’r cymuned. 

Dyma’r wefan.  Ac yn gwneud i fi feddwl…..tybed faint mwy o brosiectau tebyg sy’n bosib?  Neu defnyddio melinoedd fel yn y dyddiau cynt? Mae digon o dwr i’w gael ym Mhrydain – ac unwaith roedd melinoedd ym mhobman.  

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dechrau da i mis Medi

Cawsom ddechrau da i’r mis.  Dwi wedi bod yn casglu mwyarduon, sydd yn ardderchog eleni, 


ac yn mwynhau tynnu llyniau ben bore i lawr ar y comin.  Dyma llun tynnais bore Gwener, gyda’r tarth ar y comin, a’r haul yn dechrau dod 


– a dyma llun pum munud yn hwyrach gyda’r haul yn dechrau codi go iawn.  Gwych.


Yn ôl yn yr ardd, mi wnes i dipyn o dacluso p’nawn ’ma. Mae rhai rhannau o’r ardd yn eitha flêr, 

ac yn aml, dydy tacluso ddim yn flaenoriaeth, yn enwedig yr adeg yma o’r blwyddyn pan mae ’na gymaint o waith yn yr ardd llysiau, yn casglu ffrwythau a’r courgettes di-ri, a’r ffa….a hefyd casglu be sydd yn tyfu yn y tŷ gydr. [Mi wnes pesto wythnos diwethaf a dros y penwythnos, sydd yn mynd i’r rhewgell].  Ond heddiw penderfynnais bod rhaid gwneud dipyn o dacluso.  Ond mae’n bwysig cael cydbwysedd.  Yn aml, pan dwi’n symud ryw botyn sydd wedi cael ei adael braidd yn flêr, dwi’n darganfod llyffant yn llechu – ac yn bendant dwi eisio sicrhau bod yr ardd yn lle dda i fywyd gwyllt.  Dyma pwy oedd  ol i un botyn:
Wrth weld faint o lyffantod sydd o gwmpas dwi’n meddwl fy mod i wedi llwyddo o ran llyffantod, beth bynnag.  Ond dwi’n meddwl bydd rhaid i fi symud mwy o’r forget-me-nots yma sydd yn tyfu ym mhob man. 
 [Dwi ddim yn siwr beth ydy’r enw gorau Cymraeg? Mae’r geiriadur yn awgrymu “glas y gors” neu “n’ad fi’n angof”] a wedyn bydd yn haws gweld y cyclamen hawdd.  Mae’r eirin yn gwneud yn dda eleni, yn ogystal a’r afalau, er bod rhai ohonynt wedi pydru ar y goeden.  Ych a fi!
 


Serch hynny, mae ’na ddigonedd i fwyta, a cryn llwyddiant gyda’r aubergines hefyd.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Cynnyrch y tymor

Mae mis Awst wedi bod yn eitha llwyddianus yn yr ardd.  Ar ol tywydd sych yn gynharach yn y flwyddyn [a gorfod dyfrio, a dyfrio, a dyfrio…] daeth digon o law, a mae’r llysiau a’r ffrwythau yn ffynnu.
Dwi erioed yn cofio cael gymaint o ffa Ffrengig [dwarf French beans].  Mae nhw’n dod a dod a dod….  Dan  ni wedi bod yn bwyta ffa ym mhob pryd o fwyd am eisoes; dwi wedi rhewi llwyth ohonyn nhw a mae na mwy i mynd i’r rhewgell.  
A fel y gwelir, mae digon o eirin, hefyd.  Y rhain ydy’r diwethaf i ddod, ond maent yn gynnar eleni: eirin Fictoria ydyn nhw, a mae nhw’n ardderchog.  Mae digon o eirin Czar, ac eirin ‘Jubilee’ yn y rhewgell yn barod.
Mae llwyth o afalau gynnar Discovery – sydd ddim yn cadw, a llwyth o ciwcymbers – a neithiwr, wedi methu bwyta ein ffordd trwy’r cnwd i gyd, mi es i lawr y stryd yn gweld os oedd y cymdogion isio llysiau.  Mae’n gas gen i geastraffu bwyd.
Ac yn sicr mae’r hydref yn dod.  Dwi wedi gweld llwyth o fadarch wahanol.  Dwi bron yn sicr mai Madarch Ceffylau [??ydy hwn yn iawn, tybed? horse mushrooms yn Saesneg] ydy’r rhain

 – ond dwi ddim wedi bod digon dewr i’w fwyta nhw.  Eto!  Ond mae ‘na digonnedd o fadarch wahanol o gwmpas, fel y rhain hefyd – yn dod trwy’r concrit.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Yr Eisteddfod: rhan 1?

Newydd dod yn ol o’r eisteddfod – ond medru mynd am ychydig o ddyddiau – ac efallai ei bod yn brofiad wahanol i rywun sydd yn byw yn Lloegr [a wedi byw yma am 45 mlynedd!]  Beth bynnag, dyma rhai o’r pethau da – a dim mor dda – i fi:

Pethau Da
1 Gymaint o ddigwyddiadau yn y Gymraeg.  A bydd rhai yn cael eu dilyn rŵan dwi gartref.  Er engraifft, awdur y dydd [dydd Sul] oedd Mair Wynn Hughes.  Sut oeddwn i ddim wedi clywed amdani hi o’r blaen, dwi ddim yn gwybod – ond cael gwybodaeth gan Bethan Gwanas yn fama.  
A mynd i’r sesiwn yn y babell llên, a hefyd i glywed cyfweliad gyda Bethan Gwanas. 
Felly mi fyddaf yn bendant yn chwilio am rhai o’r llyfrau – a ia, dwi’n gwybod mai ar gyfer plant mae nhw, ond dim ots, mae rhai llyfrau plant yn ardderchog.
llun
Hefyd clywed Gwyneth Glyn yn canu gyda Twm Morris – albwm newydd yn dod allan gan y ddau.  
Pethau a oedd ddim mor dda
1  Gymaint o law ar ddydd Sul – ac yn ofni na fasen yn medru cael bws adref i Gaergybi lle roedden yn aros – felly penerfynnu beido mynd i glwyed Bon Delyn gyda’r nos……

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Darllen Lliwiau’r Eira




Mae Lyn Ebenezer yn llawn moliant yn ei adolygiad o “Lliwiau’r Eira” gan Alun Jones: gwelir http://www.gwales.com/goto/biblio/en/9781848515512/?session_timeout=1


Dwi newydd orffen darllen y llyfr am yr ail-waith.  Felly mae rhaid fy mod i wedi ei mwynhau o ddifri a meddwl ei fod yn werth ail-ddarllen.  A mae hynny sicr yn wir, er fy mod ddim cweit yn siwr beth yn union sydd mor hudolus am y llyfr yma.  Y tro yma dan ni’n darllen y llyfr yn y grwp darllen yn Llundain – a bydd o’n ddiddorol gweld be mae eraill yn gwneud ohono fo.  Dydy o ddim I ddant bawb swn i’n meddwl.  Ond bydd rhaid aros tan ddiwedd Fedi i weld – dyna pryd dan ni’n trafod y llyfr.


Dydy o ddim wedi dod yn lyfr glasurol, am wn i.  A falle ei fod o yn rhy hir i rai ddarllenwyr.  Mae yma anturiaethau a chyffro, ond yn y bôn, dim dyma ydy brif gymeriad y llyfr.  I fi, mae o’n lyfr am natur ddynoliaeth, am gyfeillgarwch – yn ogystal a thrais a chreulondeb – a be sydd yn digwydd yn y pen draw pan mae pobl yn cael eu drin yn wael ac o dan ormes.  Mae o’n trafod byw mewn gymuned, a hefyd mae’r cymeriadau yn treulio llawer o amser yn teithio ar droed.  Does dim ffordd arall o deithio: dydy ceffylau ddim yn cael eu ddefnyddio – a does dim technoleg yn y byd yma chwaith.

Mae’r iaith yn ardderchog ond yn anodd mewn llefydd i rywyn ail iaith Gymraeg [ fel fi].  Does dim cyfaddawd yn fama gan Alun Jones.  


Yn y byd yn y nofel yma, mae annifeiliad gwyllt yn chwarae rhan fawr, yn enwedig yr eryr a’r blaidd.  A natur ei hyn; y tywydd, y mynyddoedd a’r creigiau a’r llynnoedd.  Yn y diwedd, y tro yma, r’on i’n meddwl bod y llyfr braidd yn hir: doedd dim angen gymaint.  Ond falle y peth mwyaf pwysig i fi ydy ayrgylch y llyfr.  Dyma be mae Lyn Ebenezer yn dweud, a dwi’n cytuno’r llwyr: 

Yn y nofel hon mae yna gynhwysin prin arall.  Yn Saesneg fe’i gelwir yn “mood”.  Y gair Cymraeg annigonol yw ‘awyrgylch’.  Mae’n gynhwysyn anodd iawn i’w ganfod, heb son am ei ddefnyddio.  Dyma’r cynhwysyn s’yn cyfranu at lwyddiant y cyfresi Scandinafaidd ar BBC4 fel The Bridge, The Killing, Wallander a Bergen [a tasai Ebenezer wedi sgwennu hwn yn ddiweddar efallai fase wedi ychwanegu Y Gwyll].  Ac mae Alun Jones yn sicr wedi ei ganfod yn LLiwiau’r Eira.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Hiraeth am Gaernarfon: Gŵyl Arall a Galwad Cynnar

Dechreuad Gwych i’r Gŵyl: Galwad Cynnar yn yr ardd: hynny yw – gardd Palas Print.  Dyma ’r ail flwyddyn i’r rhaglen gael ei ddarlledu o’r siop. Ac am syniad da.


Felly ar ben bore Sadwrn gyda’r tywydd yn braf codais yn gynnar a mynd i lawr at y Fenai erbyn 5.45 i fwynhau’r bore hyfryd, a wedyn i’r siop erbyn 6.  Dyma  llun dwi’n hoffi: ryw hen dŷ neu  dŷ cwch? ar lannau’r Menai yn edrych yn dda yn yr haul gynnar:

a gorhedydd y graig: mae’r rhain i’w weld yn y dre:

Mae Galwad Cynnar yn raglen mor wych a mi oedd o’n braf ofnadwy cael bod allan yn yr ardd. Ddoe roedd y panel yn cynnwys Twm Elias, Elinor Gwynn, Math Williams a Kelvin Jones.  Ges i ddim llun o bob un ar y panel, ond dyma llun o Twm Elias a Gerallt Pennant:


A’r ardd a dynnodd rhai o sylw y banelwyr: y mafon [ a tra roedden ni yn gwylio roedd fwyalchen yn bwyta un neu ddau], a’r afal tindwll, [os dwi wedi cael hi’n iawn] neu merysbren [sydd ddim yn achosi gymaint o chwerthin!]. merysbren [ond dydy o ddim yn achosi gymaint o chwerthin!].  Yn ol un ffynhonell “Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Merysbren Afal Agored, Afal Tindwll, Dindoll, Meryswydden, Tinagored, Tindoll.”


Mae’r ddwy flanhigyn yn gwneud yn dda iawn yma:

A ddoe, fel y disgwyl, dipyn o bwyslais ar lyfrau.  Roedden yn clywed barn y panelwyr ar sawl lyfr natur sydd wedi cael ei gyhoeddi ynn ddiweddar.  Un llyfr a dynnodd fy sylw i oedd The Seabird Cry gan Adam Nicolson.  Gwelais y llyfr yma mewn siop lyfrau yn yr Alban a roedd Elinor Gwynn wedi ei fwynhau yn arw.  Felly un i’w brynu yn bendant.  


Ond roedd llawer mwy o drafod diddorol, mwy na sydd yn bosib i grynhoi ac wrth gwrs, mae o’n hawdd i ddal i fynny gyda’r rhaglen os dach chi ddim wedi cael cyfle i wrando arni hi.  Mae hi ar gael ar app BBC – a mae o’n bosib cael bodlediad o’r rhaglen hefyd.  Dyna be dwi yn gwneud fel arfer a wedyn yn medru gwrando arni hi pan dwi’n beicio, garddio neu coginio – neu gwneud dim byd arall!



Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Diwrnod yng Nghaernarfon

Newydd ddod yn ôl o Gaernarfon: ond medru mynd am ddiwrnod, y tro yma, ond cefais ddiwrnod ardderchog.  Mae’r gwylanod mor haerllug ac eirioed:

A r’oedd yr haul allan trwy’r dydd.  Dyma sut oedd hi ben bore, ryw chwarter i chwech:
‘Roedd hi’n anodd gadael diwedd y p’nawn i gael y tren: roedd gymaint o fwrlwm ac awyrgylch ardderchog yn y dre

:


yn rhannol oherwydd Gŵyl Arall.  Mi faswn wedi bod wrth fy modd yn aros yn hirach – ond d’oedd o ddim yn bosib.  Mi wnai bost arall am yr ŵyl.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Ysgol undydd gyda Bardd y Mis

Mae’r  post yma braidd yn hwyr: dechreuais sgwennu fo dydd Fawrth ag ond heddiw dwi wedi cael cyfle i’w orffen….
Dwi’n mynd i’r ysgolion undydd yn y Ganolfan yn Llundain, pan dwi’n medru.  Cyfle i siarad Gymraeg am ddiwrnod, a gweithio ar yr iaith – cyfleoedd sydd yn brin yn fama yn Lloegr.

Dros y flynyddoedd dwi wedi cael sawl tiwtor gwahanol – a bron bob un yn ardderchog, ac yn dod a wahanol elfenau i’r gwersi.  Dwi wastad yn dysgu rywbeth newydd ac yn cael fy ysbrydoli.

Dwi’n hoff o chwarae gyda iaith yn gyffredinol – a dysgu ieithoedd, er, ers i fi ddod yn ôl at y Gymraeg, dwi ddim wedi gwneud llawer gyda’r ddwy iaith arall dwi wedi dysgu [ a bron wedi anghofio]: Ffrangeg ac Eidaleg.  Dwi’n hoff o’r ddwy, ond efalla bod Eidaleg ar y frig: gwlad hyfryd, bwyd hyfryd – ac yn hawdd cael bwyd i lysieuwyr, hanes ac adeiladau diddorol a hardd, gerddi – be sydd ddim i ’licio’ fel mae’r Sais yn dweud? Ond efallai ryw ddydd bydd gyfle i ddod yn ôl atynt.  Y ffaith ydy, mae o’n cymryd amser i ddysgu iaith, ac er mai ailddysgu ydwyf, mae ’na ddigon i ddysgu ac i ymarfer yn y Gymraeg.  Mae pethau llawr haws yn fy iaith gyntaf, Saesneg.  Ond heb y Gymraeg, a heb ailddysgu’r Gymraeg, swn i wedi colli gymaint o bethau:  ffrindiau dwi wedi cyfarfod wrth ddysgu – a heb siarad Saesneg gyda nhw; llyfrau [dwi’n ailddarllen  Lliwiau’r Eira ar y funund ac yn mwynhau yn arw a wedi darllen gymaint dros y flynyddoedd], cerddoriaeth, diwylliant – maent i gyd wedi dod yn sgîl ailddysgu – a defnyddio’r iaith.

Ond dwi’n mwydro. Yn ôl at ddydd Sadwrn.  Cawsom siarad, gwneud ambell i ymarfer Gramadeg, gwaith sgwennu – a trafod cerdd: un clasurol – Y Llwynog gan R Williams Parry.  Dwi’n cofio’r gerdd o’r ysgol – ond dim yn dda iawn – wnes i fyth ei ddysgu.  Felly r’oedd yn bleser ac yn hwyl i ddarllen a thrafod y gerdd.  Fel mae’n digwydd dwi’n cofio sefyllfa tebyg tra’n cerdded ar hyd yr arfordir yn Sir Benfro, blynyddoedd a blynyddoedd yn ôl.  Tri ohonon ni hefyd, yn dod dros ryw frig bach a’r llwynog yn cerdded ar yr un llwybr o’r cyfeiriad arall.  Dwi ddim yn siwr os mae’r llwynog neu ni a chafodd y fraw mwyaf.  Beth bynnag, oedodd y llwynog, a wnaethon ni sefyll yn llonydd am funud hefyd, cyn i’r llwynog droi a diflannu.  Ond am funud bach, roedden yn edrych ar ein gilydd, fel yn y gerdd.

Dwi’n gwrando ar Radio Cymru pan dwi’n medru – ond rhaid cael o ar y we, wrth gwrs.  Ac un o’e rhaglenni dwi’n gwrando arnynt ydy rhagle Sian Cothi, [Bore Cothi] a dros y misoedd dwi wedi mwynhau clywed Hanes yr Iaith mewn 5OGair  a’r cerddi gan ’Bardd y Mis’.  Siôn Aled ydy bardd y mis am Orffenaf, a fo oedd ein tiwtor dydd Sadwrn

Felly gwrandawais ar y raglen [a chafodd ei ddarlledu bore Llun] bore ’ma yn cynnwys sgwrs gyda Siôn a cerdd am Langollen.  Hyfryd.  A mae Siôn wedi cytuno i roi gerdd ar Twitter bob dydd.  Dwi ddim wedi gweithio allan sut i gael y rheini eto, ond mi fyddaf.  A mae’r profiad wedi fy ysgogi i fynd yn ôl i gerddi sydd gen i yn eistedd ar y silff ac i chwilio am farddoniaeth newydd.  Mi fyddaf yn y Gŵyl Arall am gyfnod byr [ond dydd Sadwrn] ac yn yr eisteddfod am ychydig o ddyddiau, felly digon o gyfleoedd i wneud hynny. 

A dyna fo, dwi’n lwcus bod Llundain ddim rhy bell: mae’r tiwtoriaid yn cynnwys awduron; athrawon; beirdd a mae’r holl brofiad yn cynnwys cwmni da.  Be well?

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Crwydro

Newydd dod yn ôl o’r Alban – wedi bod yn crwydro o gwmpas y ffiniau am wythnos.  Ymweld a sawl abaty, a  cherdded ar hyd yr afon Tweed, a hefyd ymweld a sawl ardd hyfryd, hyfryd.  ’Roedd rhai gyda cysylltiad a’r abaty fel yn Jedburgh, a ddaeth yn enwog am y gellyg a oedd yn tyfu yna.

 ’Roedd perllan bach i’w weld yn Jedburgh o hyd, ac yn Melrose ’roedd perllan a gardd muriog wrth ymyl yr abaty, y ddwy yn llefydd heddychol.  



Cerddon o Melrose i dŷ Walter Scott, Abbotsford; taith cerdded hyfryd ar hyd yr afon, sydd yn llawn o fywyd gwllt a gweld gwennoliaid y glennydd ym mhobman.  A dyna i chi ardd sydd yn Abbotsford!  



Tair ardd bendigedig oedd y gerddi Abbotsford, (gwelir y lluniau uwchben]; yr ardd muriog yng Nghastell ’Floors’ wrth ymyl Kelso, dyma’r eirin gwlannog yn y ty gwydr:


a chastell muriog arall -’Harmony Garden’ ym Melrose.

Roedden yn falch dianc o’r gwres yma yn MK lle roedd hi wedi bod yn sych am amser hir, a wedyn yn boeth iawn.  A dyna wahaniaeth i fynd a Teo [y ci] am dro ar hyd llwybrau ger yr afon Tweed, lle r’oedd popeth yn wyrdd.  Dod yn ôl i ardd sych gyda’r mafon yn dioddef, ond serch hynny digon o ffa llydan, a’r ffa ffrengig yn dod ymlaen yn dda.  Mae nhw’n gaddo glaw drwm, felly codais y shallots: rhois dwr iddynt tra r’oedd yn sych a maent i’w weld yn iawn – dim rhy fawr, ond digon.  Mae o’n braf cael haul, ond mae angen dipyn o law i lwyddo yn yr ardd, ac yn aml does dim digon yn fama.
Serch hynny, dwi’n edrych ymlaen i fwyta’r ffa ac i goginio gyda’r shallots.  Dyma rhai ohonyn nhw.  Mae nhw am sychu yn y ty gwydr.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Natur mis Mehefin yn Newport Pagnell

Yn amlwg dwi ddim wedi llwyddo i gadw i fynny gyda’r blogio.  Gyda’r tywyddd bendigedig boeth boeth boeth, dwi wedi bod yn brysur yn cerdded y ci yn gynnar, ac yn dyfrio yn gynnar ac yn hwyr.  Serch hynny, mae’r ardd yn sych ofnadwy.

Ond mae bywyd gwyllt yn ffynnu.  Dyma lun o fras y cyrs [dyna ydy reed bunting yn ol geiriadur Y Drindod Dewi Sant]. 
Dwi ar goll, braidd oherwydd dwi ddim yn medru dod o hyd i Lyfr Natur Iolo – a dyna’r beibl i fi ynglyn enwau adar Cymraeg.  Hebddo fo, dwi ar goll gyda adar sydd dipyn bach fwy anhyffredin.  Dwi’n hoff iawn o’r aderyn yma, ac yn raddol wedi dod i adnabod ei gan.
Aderyn arall a welais yn ddiweddar ydy telor y cyrs – a dyma ei lun.  
Ymweliad i’r warchodfa natur gyda fy ffrind a oedd draw o America, a hefyd yn hoff iawn o fywyd gwyllt.  Cawsom prynhawn da.  ’Roedd y telor yma ty allan i’r cuddfan, ond dim yn hawdd cael ei lun – ond dwi’n meddwl bod y mosgitos allan hefyd.  Beth bynnag, roedd rhywbeth wedi fy mrathu ym mhob man, a’r brathiad[au?] wedyn yn chwyddo ac yn cosi fel dwn i’m be.
Yn ôl ar y comin, yr un noson, clywson y gog.  ’Falle bod y gwaith ar y comin yn cael effaith: dim chwyn laddwr, dim pori’ a’r gwair yn denu trychfilod.  Noson hyfryd, hyfryd, ac wrth gerdded, gwelson y dylluan wen yn hela.  
Wnes i ddim llwyddo i gael lun da [eto!] – ond mi fyddaf yn dal ati os gai siawns!

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Ailddysgu 2017-05-31 19:39:00

Diwrnod eithaf braf heddiw eto – dydd olaf Mai, fy hoff mis [dwi’n meddwl….. mae Hydref  yn wych…. a Mehefin hefyd].  Ar y comin, mae’r blodau ymenyn allan o hyd,

 a mae blodau’r elderflower allan hefyd [bydd rhaid edrych yn y geiriadur am y gair Cymraeg]. Ond ro’n i’n synnu i weld y madarch yma 


allan wrth fynd am dro gyda’r wyrion prynhawn yma.  Mae o’n edrych fel madarch arferol – un bwytadwy – ond ym mis Mai? Braidd yn gynnar!

Tra ’roedd y wyrion yn cysgu dros amser cinio, llwyddiais i rhoi’r planhigion tomatos yn ei lle yn y tŷ gwydr – dwi’n defnyddio’r cyfundrefn sydd ar a gael gan cwmni o’r enw Greenhouse Sensation  sydd yn gweithio’n dda.  A hefyd yn yr ardd, dwi wedi rhoi dwy o’r courgettes allan yn ei lle – gyda dipyn o amddiffyniad: peledi organic  i atal gwlithod, ond wedi eu cuddio dan clochau bach neu mewn jariau bach fel bod yr adar ddim yn medru cael nhw.  Hefyd mae un o’r planhigion mewn coler copr, ac un mewn coler plastic ac yn olaf,  cwrw i atynnu’r gwlithod…

Ond gawn ni weld os bydd hwn i gyd yn llwyddianus.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dolydd

Ar Galwad Cynnar, yn ddiweddar, roedd rhywun [Trevor Dines, efallai?] yn siarad am ddolydd, ac am wahanol ragleni i ail-sefydlu dolydd traddodiadol.  Mae ein comin ni, ond dipyn dros bum munud i ffwrdd o’r tŷ [ar droed] yn perthyn i’r ParksTrust, sydd yn rheoli’r rhan fwyaf o’r tir ’gwyrdd’ yn Milton Keynes.  Mae nhw wedi penderfynu ail greu dôl traddodiadol mewn cae ar waelod y comin.  Dyma rhan o’r gwaith i ddechrau’r prosect yn ôl yn yr Hydref gyda’r tractor yn gweithio yn y cae:





 Roedd yr arwydd [isod] yn dweud wrthan ni am y prosiect a wedyn gnwaeth y waith ddechrau:  


yr un ffordd a soniodd Trevor Dines amdano – torri’r ’gwair’ o ddôl traddodiadol, yn llawn o’r hadau, a gadael i’r hadau gnweud ei gwaith.

Dan ni felly ond ar y cam gyntaf.  Ond mae hyd yn oed rhoi gorau i ddefnyddio chwyn laddwyr [a peidio’r pori] wedi cael effaith yn barod.  Dan ni’n dechrau gweld blodau yn dod yn ol i’r cae nesa i’r cae yma.  


Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Yn y warchodfa


Dyma un o’r trapiau roedden ni yn gosod nos Sadwrn yn y warchodfa natur.  Rhan o’r arolwg mamaliaid.  Dwi wedi ymuno a grwp sydd yn trio darganfod pa rywogaethau sydd yn byw yn y warchodfa. Y syniad ydy bod bwyd a defnydd nythu yn cael ei roi i fewn i’r trap [“Longworth trap”] ac os dach chi’n lwcus mae’r annifeiliaid bach yn cael eu denu gan y bwyd, a dach chi’n dod yn ôl yn y bore a gweld be sydd gennych chi.  Wel, dyna’r damcaniaeth.  Ond wrth fynd yn ôl, bore Sul, ar ol codi’n gynnar – doedd dim byd wedi mynd i ddim un o’r trapiau.  

Dydy’r warchodfa ddim yn bell i ffwrdd – dim mwy na dwy filltir a hanner, felly doedd o ddim yn broblem picio drosodd nos Sadwrn i ddysgu sut i osod y traps, a phopeth yn dawel a hardd ar nos braf yn y Gwanwyn:

Mae criw bach arall yn trio eto heno a bore fory a gawn ni weld os bydd gennyn nhw fwy o lwyddiant!
Mi faswn wrth fy modd yn cael gweld un o’r dwrgwn sydd yn byw yna, ond dydy nhw ddim yn cael eu gweld yn amal – a swn i’n tybio mai  falle ond un par sydd yna.  Dwi ddim yn siŵr – a mi fyddaf yn chwilio i weld, ond dwi’n meddwl bod tirogaeth eitha mawr gan y dwrgi.  Serch hynny, mae’n braf gwybod eu bod nhw o gwmpas.  Yn ogystal a’r dwrgwn, dan ni’n gwybod bod llwynogod, moch daear, ceirw, cwningod, wiwerod, llygod [mathau wahanol] a chwistlod [?] yna, ond doedden ni ddim yn meddwl bod na cathod o gwmpas tan i un o gamerai a osodwyd dros nos ryw wythnosau yn ol tynnu llun o gath.
A bore ddoe, pan aethon yn ol i agor y trapiau, ‘roedd y lle mor heddychlon a hardd

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dechrau mis Mai yn yr ardd

Dyma ni ar ddechrau fis Mai; amser hyfryd o’r flwyddyn, yn yr ardd ac allan o gwmpas.  Dwi ddim wedi bod yn llwyddianus iawn gyda cadw’r blogio ’ma yn mynd – ond ’falle dyma dechrau newydd arni: cawn gweld.

Yn yr ardd llysiau, dan ni yng nghanol be mae’r Saeson yn galw yn “hungry gap’, lle mae llysiau llynedd wedi gorffen, a llysiau eleni dim wedi dechrau.  Felly, dwi newydd casglu’r spigoglys ola, ond mae’r spigoglys newydd yn fach, fach, fach:

Mae’r shallots yn dod ymlaen yn dda – er gwaetha’r sychder [mae Ebrill wedi bod yn sych, sych, sych, a dwi wedi gorfod dyfrio]


a hefyd y ffa llydan.  Bydd y rhain yn dechrau bod yn barod yn fuan.  Wrth meddwl, dydy o ddim yn wir bod na ddim byd ar gael; mae’r rhiwbob wedi bod yn dda – ond dim llawer o help os mai llysiau dwi isio – a mae’r salad yn y tŷ gwydr wedi bod yn eitha da hefyd.

Mae’r gŵyl banc yn amser ddelfrydol i ddal i fynny.  Gan bod wythnos diwethaf mor oer, gyda barrug yn ogystal a gwynt main, creulon, wnes i ddim wasgaru’r courgettes, neu’r ciwcymber a.y.y.b.  Ond mae ddwy res o foron yn y tŷ gwydr, a betys, spigoglys a radisys yn yr ardd, a tatws.  Digon i’w wneud, o hyd.  A yn mae’r ardd flodau yn dod ymlaen hefyd.  Dyma rhai o luniau.


Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Taith cerdded: "Shropshire Way": rhan 1

Mae’r gwanwyn yn ei anterth rŵan, yn yr ardd.  A felly hefyd roedd hi ar y taith cerdded, wythnos diwethaf, gyda ffrindiau, yn cerdded rhan o’r “Shropshire Way”. 

Cerdded o Church Stretton yn dechrau dydd Llun a chyraedd Ludlow prynhawn Gwener.  Mae’r taith cyfan yn llawer hirach – ond gyda dim ond pum diwrnod a phawb yn ei oedran, roedd hyn yn ddigon i ni.
Dyma taith dan ni’n gwneud bob blwyddyn – dim i’r un lle, ond taith lle dan ni’n cerdded bob dydd, aros mewn gwestŷ dros nos, a mynd ymlaen y dydd ganlynol. Mae’n cyfle i sgwrsio tra bod ni’n cerdded a dros cinio gyda’r nos, i fod allan yn y cefn gwlad, ac ymlacio – ac i gryfhau’r cyhyrau sydd ddim yn gweld bryniau yma yn MK!
’Roedd y tywydd yn garedig; dipyn yn oer a gwyntog ar y bryniau, ond daeth yr haul allan yn aml.  A rywsut mae ychydig o dyddiau i ffwrdd o’r byd bob dydd, mewn llefydd yfryd yn bwydo’r enaid.
Dyma ychydig o luniau.  Mwy yn rhan 2!

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Gŵyl Arall

Mae’r Gŵyl Arall yng Nghaernarfon mor bwysig yn fy mywyd Cymraeg a Chymreig.  Cyfle i wneud pethau diddorl a dysgu pethau gwahanol i gyd drwy gyfrol y Gymraeg.  [Peth prin yn fy mywyd yn MK!]

Eleni, roedd gormod yn digwydd i fi eu gofnodi i gyd yma.  Felly, ynglyn a’r post yma, beth bynnag, dwi’n son am daith gerdded hanesyddol gyda Rhys Mwyn, arecheolegydd lleol.  Dwi wedi bod ar sawl daith gyda Rhys, a ddoe cael cipolwg ar archeleg diwydiannol Caernarfon oedd dan sylw.  Felly, be ddysgais?

  1. Bod pobl Caernarfon yn barod i fynd am daith cerdded mewn tywydd eitha gwlyb!
  2. Bod y cei llechi – lle fues i’n chwarae pan yn blentyn – ddim yn bodoli cyn y ddeunawfed ganrif
  3. Bod llawer o’r adeiladau sydd ar hyd y cei wedi cael eu ddefnyddio gan cwmni peirianneg De Winters, a sefydlodd ffowndri yn y lleoliad yn creu beth bynnag oedd angen ar gyfer y ddiwydiant llechi.  [Yn ôl wikipedia, Owen Thomas a oedd wedi adeiladu’r ffowndri].
  4. De Winters oedd yn gyfrifol am adeiladu rheilffordd Nantlle I gario’r llechi mewn wagenni o’r chwareli yn Nyffryn Nantlle I Gaernarfon.  Roedd y wagenni yn cael eu tynnu gan geffylau.  Agorodd Rheilffordd Nantlle yn 1828.

Heddiw, mae’n bosib o hyd gweld olion y cledrau o’r reilffordd – fel yn y lluniau nesaf.  



[Mae’r ail llun yn dangos lle maent yn gweithio ar yr  ‘ynys’:  llawer o gynlluniau ar gyfer y cei llechi. ].  Ond fel llawer o bethau diddorol, yn aml dan  ni ddim yn sylwi beth sydd o’n gwmpas ni.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Gwanwyn, dydd Gwyl Dewi a hel atgofion…

Dwi wastad yn meddwl bod Gwanwyn ar y ffordd erbyn dydd Gwyl Dewi.  Ac am unwaith roedd heddiw yn sych, a roeddwn i’n hel atgofion am dydd Gwyl Dewi pan r’on yn blentyn yng Nghaernarfon.  Dwi’n cofio cerdded i’r ysgol gan gwybod ein bod ni’n gorffen ysgol hanner dydd – a cael dod adref, a’r pleser o gerdded gan rhagweld y prynhawn rhydd i ddod.  Ac wrth sôn am y gorffenol, mi ddois ar draws hen luniau wrth twtio.  Dyma un o’r siop teuluol ar y maes yng Nghaernarfon.  


Dwi ddim yn siwr pryd cafodd y llun ym ei dynnu, ond fel gwelwch roedd digon o hysbysebu ar yr adeilad!  W.J.Owen oedd enw’r siop – “Corn & Seed Merchants” oedd hi.  Mae’n anodd gweld yr enw yn y llun, ond mae enw Harpers [drws nesaf dwi’n meddwl?] yn  amlwg yn y llun nesaf – lle ‘r ydwi ym mreichiau Anti Glad, bron ty allan i’r siop. 


Erbyn y chwechdegau fy nhad, fy modryb, Anti Glad, a weithiau ‘Wili Vaughan’, cefnder fy nhad, odd yn rhedeg y siop. A dyma llun fy nhad yn gweithio ty fewn i’r siop:


Dydy o ddim yn llun da iawn. Mae dydd Gwyl Ddewi yn arbennig o hyd a mi fyddaf yn mynd yn ôl i Gaernarfon am y benwythnos i gymryd rhan yn y Gŵyl ddewi Arall sydd ymlaen.  Edrych ymlaen.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Tylluan fach

Mae hi wedi bod yn wythnos brysur a blinedig.  Cafodd fy ngŵr haint, a mae o wedi bod yn y gwely trwy’r ran fwyaf o’r wythnos; felly ’roedd cerdded gyda’r ci, coginio, edrych ar ei ôl a.y.y.b i fynny i fi.  Na, s’wn i byth yn gwneud nyrs dda.  Ond mi wnes i drio fy ngorau.  Heddiw, mae J wedi dod i lawr grisiau, ac yn teimlo llawer gwell – ond yn ddal yn wan a  simsan.  Diolch byth i antibiotics  cyn belled bod ni ddim yn cael eu or-ddefnyddio, mae nhw’n wych.
Felly erbyn heddiw d’on i ddim isio mynd allan ’pnawn ’ma i ddweud y gwir.  Wedi newid y gwely, gwneud llwyth o olchi, siopa, mynd i Pilates, darparu cinio a cherdded ar y comin bore ’ma – ond ’roedd rhaid mynd a Teo allan.  A dwi mor falch fy mod i wedi mynd.  Gwelais Jo Angell ar y comin, merch lleol sy’n cymryd lluniau gwych.  Dangosodd i fi lle ’roedd y dylluan fach.  Un anffodus dydy’r llun ddim mor dda – ’roedd yr aderyn braidd yn bell i fy nghamera fach.  Ond mwynhais ei weld o.  Yn y llun gyntaf yma mae o’n cuddio yn y goeden, ac yn anodd i’w gweld, ond yn haws i’w gweld yn yr ail.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Cynlluniau

O’r diwedd mae’r dyddiau yn ymestyn dipyn bach, a mae’r tymor garddio yn nesau.  R’on i a fy ngŵr yn Ludlow dros y benwythnos yn ymweld a ffrindiau – dyma’r olygfa o lle roedden yn aros.  
Gwych.  Ond roedd y tywydd yn ddigon wlyb, yn enwedig ar y dydd Sul, pan roedden yn teithio’n ôl.  Felly cawsom hoe bach yn y ganolfan garddio yn Buckingham.  Fel bron bob ganolfan arddio arall, mae’r ganolfan yma wedi dechrau gwerthu bob fath o bethau gyda dim gysylltiad a garddio o gwbl.  Serch hynny, maent yn tyfu eu planhigion ein hunan, ac yn gwerthu tatws ar gyfer plannu yn rhydd.  Felly es ati i brynu ychydig o datws i blannu eleni, yn cynnwys tatws Ratte.  
Dwi’n cytuno gyda’r dyn sydd wedi sgwennu’r blog yma: mae ’na blas ardderchog arnynt.
Ond syn dechrau eto gyda’r ardd – a mae hi braidd yn gynnar ar hyn o bryd, dwi am trio dacluso rhan o’r ty, ac yn holl bwysig, cael gwared o bethau dan ni ddim wir angen mwyaf.  Dwi’n ofni bod orchwyl hir o fy mlaen i………….. 

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Ailddysgu 2017-01-27 21:08:00

Diwrnod hyfryd yng Nghaerdydd, dydd Mawrth.  Roedd lawnsiad o un o’n cyrsiau ni: ’Darganfod Cymru a’r Gymraeg‘ yn y senedd.  Cyn hynny, r’oedd dipyn o amser i grwydro o gwmpas rhan o’r ddinas gyda fy ffrind Gareth, a chafodd ei fagu yn yr ardal.  Felly, dechrau yn yr hen lyfrgell – ond yn anffodus dydy’r caffi ddim ar ägor rean  felly crwydro trwy’r dinas a’r farchnad; ac ymysg lower o bethau – ymweliad fur i’r amgueddfa genedleuthol ac i’r Parc a’r Deml Heddwch – ac i’r Ganolfan y Mileniwm i orffen.


Dwi ddim wedi treulio llawer o amser yng Nghaerdydd o’r blaen ac yn sicr mi fyddwn yn hapus mynd yn ol gyda llawer fwy o amser i fwynhau’r dinas.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Yn y warchodfa

Diwrnod digon diflas eto heddiw, o ran y tywydd, ond amser digon diddorol yn ein gwarchodfa natur lleol: ond ryw ddwy filltir o’r tŷ.  Mae’r gwarchodfa yn cynnal ‘Sul Agored’ bob fis, lle mae bob guddfan ar agor i ymwelwyr, a hefyd yr adeilad.  Yn fana, mae llyfrau ail-law ar werth, te a choffi a cacennau cartref, i gyd i godi bres tuag at y warchodfa.
Heddiw, roedd Andy yn tywys taith cerdded byr o gwmpas y warchodfa.  Fo ydy’r ‘county recorder’ (dwn i’m be ydy hynny yn Gymraeg!) a felly mae o’n cyfri ac yn cofnodi’r adar, yn enwedig y hwyiaid.  Syniad da i fynd a bobl gyda diddordeb yn yr adar gyda fo.  Gwelsom ni ddim llawer heddiw, ond roedd yn dda gweld dringwr bach, a hefyd llwynog, yn sefyll yn gwylio ni – ond dim digon o amser i godi’r camera cyn iddo fo fynd. Dyna alun o un o’r cuddfannau:

Wedyn yn ol i fewn am banad a gweld be arall oedd o gwmpas.  Mae na lofft i adeilad y warchodfa lle mae’n bosib cael golygfa gwych, a telesgopau ar gael hefyd.  

A wedyn i’r tafarn gerllaw am ginio gyda fy ngwr a mab, ac i gynhesu wrth yml y tan.
Wrth mynd a fy mab gartref, es i faes parcio IKEA.  Na, dim i siopa yn Ikea, ond oherwydd bod sawl gynffon sidan wedi ei gweld yna ( a roedd hi ar y ffordd), ond na, methais gweld un, a buan r’on i wedi laru gyda maes parcio orlawn a bwrlwm y lle, felly yn ol adre.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Celf Milton Keynes

Dan ni wedi cael tywydd ardderchog yn ddiweddar, tan ddoe, a oedd yn niwlog a dim llawer i’w gweld.  Ond cyn hynny, mae’r haul wedi bod yn gwenu; y barrug wedi bod yn sgleinio, a’r golau mor dda.  Es am dro, dydd Mawrth, ar hyd drywydd celf, sydd i’w ddarganfod ar hyd y gamlas; trywydd a chafodd ei ysbrydoli gan ysgol Japaneiadd Gyosei a oedd yn Milton Keynes tan 2002.

Dyma wybodaeth am y trywydd:
Doedd dim ddigon o amser i weld popeth ar y trywydd, ond dyma tri ohonnyn nhw.  Cerflun dur o geffyl ydy’r gyntaf.  Mae dipyn o wybodaeth ar y we am y cerflun.
Mae o’n edrych yn wych yn sefyll wrth y gamlas, ond ‘falle ddim yn glir iawn yn y llun yma.

Un arall ydy brithwaith o dylluan wen, un o fy hoff adar, ac aderyn sydd i’w weld yn lleol.  Dydy’r niferoedd ddim yn uchel ofnadwy, ond, ers rhoi blychau nythu

yn agos i’r afon, rhai flynyddoedd yn ol, mae’r niferoedd wedi codi.  Dyma’r frithwaith a chafodd ei greu gan Melanie Watts.

A’r trydydd yay’r fainc yma gan Jeremy Turner, gyda saw greadur sydd i’w ddarganfod yn y gambles neu o gwmpas.
.A dyma rhai o luniau o’r comin cyn i’r tywydd torri:

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Barrug

O’n i am son am y dylluan wen, ond gyda’r tywydd braf, braf [er mor oer], roedd rhaid tynnu dipyn o luniau.  Ddoe penderfynais fynd i’r gwaith ar y beic.  Er ei fod hi’n oer ofnadwy, roedd hi’n ddiwrnod braf iawn, a phobman yn edrych mor wych gyda’r haul yn sgleinio a’r golau mor fendigedig.

Ro’n yn ofalus, a doedd o ddim rhy rhewllud.  Roedd y llyn yn edrych yn hyfryd, a hefyd y coed i gyd ar y fordd i’r gwaith.


A llwyddiais i feicio yn ol, hefyd, heb ddamwain.  Ond heddiw roeddwn yn gweithio gartref, felly dechreuodd y dydd gyda cerdded ar y comin, yn hytrach nag ar y beic.

Dyma rhai o’r olygfeydd ar y comin bore ‘ma.  Mae’r rhain o’r cae gwylod, with yr anon.  Bendigedig.


Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Ar y comin eto

Heddiw mae’n bwrw – ac yn ddiwrnod ddiflas ar y cyfer, felly mae’n werth cymryd mantais pan mae’r tywydd yn braf – a diwrnod felly cawsom ddoe. Awr ar y comin bore ddoe, a’r haul yn dod allan, a gwylio’r cudyll coch.   Mae niferau’r aderyn yma wedi gostwng trwy Prydain. ‘Roedd yn aderyn digon gyffredin pan oeddwn i’n blentyn, yn bendant.  Mae’r RSPB wedi bod yn gwneud ymchwiliad a hyd at hyn, mae’r canlyniadau yn dangos mai newidiadau yn y ffordd o ffermio, a defnyddio cemegau i ladd llygod, yn enwedig defnyddio gwenwyn i ladd llygod mawr sy’n gyfrifol.
Mae par ar y comin, ond fel arfer ond y iâr byddaf yn gweld [dwi’n ei cymryd hi mai par ydynt oherwydd weithiau mae dau yn hedfan].

Mae’r brân yn ddi-dostur weithiau, ac ar nos Fercher, pan oeddwn yn mynd allan gyda’r ci, cyn iddi hi nosi go iawn, r’oedd brân bron ar gynffon y cudyll coch, nes iddi hi gorfod cludo mewn coeden.

Dyma hi ddoe   



Gobeithio bydd hi’n llwyddo i godi teulu.  Ddyle fod digon o fwyd iddi hi ar y comin, gyda’r llygod bengron.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Otmoor

[Dwi wedi trio gyda’r post yma tair gwaith nawr, a bob tro mae o\n edrych yn od iawn, dim ots pa “front”.  Felly dyma’r tro diweähaf a ffwrdd a hi]

Mae’r tymor yn newid, a’r tymheredd wedi gostwng – ac am fod yn oerach byth.  Prynhawn yma, glaw trwm, a gwyntoedd cryf.  Ddoe, yn y prynhawn, mi es i Otmoor, gwarchodfa natur RSPB gyda fy ffrind Jan.  Dwi ond wedi bod unwaith o’r blaen, ond mae’r llecyn yma yn arbennig iawn.  Er ei fod yn yml Rhydychen, rhos isel neu cors ydy hi: gwlypdir gyda’r fath o adar fasech chi’n disgwyl mewn cynefin fel hyn.  Unwaith roedd y wlypdir yn enfawr, ond fel sydd yn digwydd, cael ei droi i dir ar gyfer ffermio oedd hanes y ran fwyaf.  Ar wahan i Otmoor.  A mae’r RSPB wedi bod yn datblygu’r warchodfa ar gyfer rhywiogaethau arbennig, fel aderyn y bŵn, bod y gwerni ac yn y gaeaf, bod tinwen. Ddoe, ’roedd bod y gwerni i’w gweld, a hefyd bod tinwen – mae nhw yn dod i lawr o’r tir isel yn y gaeaf.  Falle mae un o’r Alban oedd hon.  Doedden nhw ddim yn agos, yn bendant dim digon agos i gael llun.



Felly dyma llun o ddau a welais haf llynedd yn Otmoor (dydy rhain ddim yn dda iawn chwaith…..].


Ond y sioe ddoe oedd y ddrudwy.  Erbyn pedwar o’r gloch roeddent yn dechrau hedfan i’r gors, yn ei filoedd.  Ond doeddent ddim i gyd yn dod ar unwaith, ond fel cymylau, un ar ol y llall, a weithiau gyda hoe bach, neu fawr, rhwng y cymylau.  Dyma be mae’r blog RSPB yn dweud am Otmoor

 a hefyd mae blog Otmoorhttp://otmoorbirding.blogspot.co.uk/ ei hyn yn ardderchog.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Tŷ allan ac yn y tŷ

Mae  lliwiau’r coed tŷ allan i “Walton Hall”, yr hen dŷ yng nghanol ein campws gwaith yn drawiadol iawn, yr amser yma o’r flwyddyn.  Dwi ddim yn siwr be ydy nhw.   


A mae’r siwrna i’r gwaith ar y beic wedi bod yn bleserus iawn. 

Wythnos yn ôl, r’on i’n hapus iawn i weld y greadur yma.  Does dim llawer o ddraenogod o gwmpas fama, a mae’r rhan fwyaf dwi’n gweld wedi marw ar y lôn, ond ’roedd hwn, neu hon,  yn fyw a iach – ond falle dipyn yn fach i oroesi’r gaeaf.
Ond heddiw, gweithio gartre bore ’ma, a gwarchod y wyrion p’nawn yma, a dyma lluniqu o fy ŵyr bach, Thomas, un gyda Smot – y fersiwn Gymraeg o ’Spot’ o’r llyfrau i blant ifanc.  Wel, dyna be dan ni’n ei alw fo beth bynnag – ac yn y llyfrau mae Spot wedi troi i fewn i Smot. 
 

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Digwyddiadau ar y comin, yn y tŷ gwydr ac yn y gegin

Mae’r hydref go iawn wedi dod i’r comin, gyda tarth yn y bore, a golau hyfryd, yn gwneud cerdded i ymarfer y ci – a fi, yn bleser. 



 Yn ddiweddar, dwi wedi gweld dau aderyn dwi erioed wedi gweld o’r blaen ar y comin.

Y gyntaf, bore Sadwrn oedd clochdar y cerrig.  Hwn ydy un o fy hoff adar.  Ac er bod llyfr natur Iolo yn dweud ei fod yn hoff o dir comin, dwi erioed wedi gweld un yn yr ardal hon o’r blaen.  Dyma llun o glochdar y cerrig Cymraeg – yn Sir Benfro:
A gwryw oedd yr un ar y comin hefyd; aderyn hardd iawn, ond ches i ddim gyfle i edrych arno fo yn fanwl; roedd o wedi hedfan i ffwrdd mewn chwinciad!  
Bore Sul, bore braf a heulog, edrychais i weld be oedd yn y ddraenen wen, sydd yn llawn o aeron coch, a bob fath o aderyn yn gwledda ar yr aeron.  Un o’r rheini oedd pinc y mynydd – brambling. Ymwelydd gaeaf ydy hwn, a dwi’n gwybod ei fod yn cael ei weld yn yr ardal – yn enwedig yn y warchodfa natur, ond dwi ddim wedi gweld un o’r blaen.  
Mae’r comin yn gartref i sawl rywogaeth, a mae’r rhestr wedi tyfu rwan.  Ac yn y cae gwaelod – y ddôl gwaelod, wrth yr afon, mae pethau yn newid hefyd.  Eleni, gyda’r gwair yn hir, ’roedd y ddôl yn llawn o bryfed a ieir bach yr ha, a’r adar yn dod i wledda ar y pryfed, yn enwedig y wennol ddu, tra oedd adar fel bras y cyrs yn nythu.  A rwan mae gynlluniau ar y gweill i greu ddôl go iawn, ’hen ffashiwn’. 

Mae dôlydd hen wedi bod yn diflannu o’r wlad, ac oherwydd hynny dan ni wedi colli’r blodau sydd yn tyfu yna, a’r bywyd gwyllt sydd yn dilyn y blodau.
Heddiw roedd y gwaith yn dechrau, felly gawn ni weld sut bydd y ddôl yn datblygu dros y blynnoedd.
Yn ôl yn yr ardd, mae’r aubergines yn ffynnu yn y tŷ gwydr.  
Rhai bach, eleni, yn y gobaith ei fod am aeddfedu dipyn yn gynharach na’r arfer.  Nos Sadwrn, felly, cyri aubergine.  Dwi’n hoff iawn o ryseit Nigel Slater, sydd yn eitha syml ac yn hyfryd o flasus. 
 
Ein ciwymbers o’r tŷ gwydr yn y raita, chutney a reis, a papadom, a dyna ni.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Pethau diweddar

Fel arfer, mae pethau wedi bod yn brysur, a rhysut dwi ddim wedi llwyddo i bostio i’r blog.  Felly be sydd wedi bod yn digwydd?  Penwythnos diwethaf, aethom i arddangosfa a oedd wedi cael ei osod yn yr hen eglwys yn Lathbury – pentref rwy filltir i ffwrdd.  Mae’r hen eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif, a mae lluniau a cherfiadau ar y muriau
.  

Arddangosfa gan ddau artist lleol sydd yn byw yn y dref yn fama: Kate Wyatt – sydd yn peintio bywyd gwyllt lleol , ac yn yn enwedig sgwarnogod, a hefyd rhai o waith Tony Barker, sydd hefyd yn peintio adar a bywyd gwyllt.  Dan ni wedi prynu un o’i phrintiau hi, i fynd ar wal y lloft ffrynt.   Mae’r ddau yn treulio llawer o amser ym mhob tywydd yn fraslunio be maent yn gwylio, a mae o’n syndod gymaint o adar ac anifeiliaid sydd i’w gweld yn yr ardal.

Ddoe, ymweliad i arddangosfa gwbl wahanol. “Records and Rebels 1960- 70- ”  yn yr amgueddfa Victoria & Albert, yn Llundain.  Rhan o ddathlu penbwlydd fy ngŵr a fy ffrind.  Arddangosfa gwych; hel atgofio ond hefyd ‘ roedd yn ymweliad emosiynol.  Lle aeth yr holl cythro a’r angerdd? Yn ôl yr arddangosfa, ar ddiwedd y pumdegau/dechrau’r chwechdegau – dwi ddim yn cofio yn union, roedd hanner poblogaeth America yn dauddeg bump neu iau!  A dyma ni heddiw, ac efallai bod yr Americanwyr am gael Trump fel llywydd!
Ac yn ôl i iddiwrnod heulog, hyfryd, yn fama, heddiw.  Felly amser i fynd i ddyfrio’r planhigyn yn y tŷ gwydr.  O’r diwedd mae’r pupurau yn dechrau [ond yn dechrau, cofio], aeddfedu.  
Does dim gymaint a hynny, ar ol i’r malwod wleddu ar y blanhigion yn gynharach yn y gwanwyn, ond edrych ymlaen at flasu be sydd ganddo ni, beth bynnag.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dro bach

Gyda’r tywydd braf yn parhau, a dim rhy boeth dydd Sul, aethom am dro bach lleol.  Mae’r taith bach yma yn mynd trwy’r comin ac i lawr i llyn, wedyn dros caeau ac yn dringo i gyrraedd fferm, cyn troi yn ol i lawr tuag at yr afon eto, ac i bentre Llathbury, hen bentre ryw filltir o’n dre ni.  Buom un byw yn Lathbury am ychydig o flynyddoedd.

Dyma’r hen lwybr braf sydd yn mynd o’r comin i lawr i’r llyn [lle eitha da i hel mwyar duon].
Yn ffodus, roedd y gwartheg reit dawel – dwi wastad yn wyliadwrus wrth mynd trwy cae gwartheg gyda ci, yn enwedig os oes lloi bach.

Wedyn cyrraedd y fferm, i’w weld yn fferm mawr ddiwydianol mewn ffordd.  Ac yn llawn o wenoliaid a weonoliaid y tŷ.  Heb mynd eto, a’r tywydd yn ddelfrydol ar gyfer bwydo cyn hedfan i ffwrdd.
Ar ôl mynd trwy’r fferm, mae’r llwybr yn troi ac yn mynd i lawr yr allt tuag at yr afon, ond annodd gweld dim gyda’r cae enfawr yn llawn o yd, ac yn anelu at bentre bach Lathbury. Hen bentre sydd wedi ei henwi yn y llyfr ’Doomesday’ gyda hen eglwys yn dyddio yn ôl i’r deuddegfed ganrif.

Mae llwybr trwy’r cae gyferbyn a’r eglwys wedyn yn dilyn yn ôl i Newport Pagnell,
 

lle dan ni’n byw.  Am ychydig o flynyddoedd rŵan mae defaid ’Herdwick’ yn y caeau yma – sydd wastad yn fy atgofio fi o Ardal y Llynnoedd, o ble mae nhw’n dod.  Defaid sydd yn gwneud yn dda mewn llefydd mynyddig – a felly mewn ardal fel yma, gyda gwair moethus, yn edrych yn iach iawn.  

Am saharan!  Braf lawn cerdded yn yr haul – ond rya bedwar a hanner filltir.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dechrau’r Hydref

Ar wahan i heddiw [o, ia, a hefyd dydd Sadwrn diwethaf], mae’r tywydd braf, heulog a gynnes wedi parhau yn fama.  Dwi wedi bod yn arbrofi i weld faint o wahanol teithiau cerdded sydd yn bosib o’r cefn drws mewn awr a hanner neu awr a chwarter.  Fel arfer does dim digon o amser i fynd am ddwy awr yn y bore.  A felly, does dim gymaint o ddewis, oherwydd mae o’n cymryd ryw ugain funud i hanner awr i gyrraedd y llefydd mwy ddiddorol – ar wahan i gerdded ar y comin [ond weithiau mae’n braf cael newid bach].

Penwythnos diwethaf mi es i fynny i’r gamlas,
 

a hefyd rownd llyn bach sydd ddim rhy bell i ffwrdd, o’r enw ’Tongwell’,

 

ond erbyn dydd Sul, yn ôl i gerdded ar y comin, sydd mor braf, a gyda mwy o gyfleoedd i weld bywyd gwyllt.  Dyma un creadur dwi erioed wedi gweld [yn fyw]: 

llŷg – un gyffredin swn i’n meddwl  – yn ôl llyfr Natur Iolo, mae’r cynffon yn mesur tua hanner hyd y corff.  Ond rhai wedi marw dwi wedi gweld, erioed.
Yn ôl yn yr ardd, mae llai o amser rŵan gyda’r tywyllwch i’w weld yn dod yn gynt bob nos.  Dwi’n trio rhoi hadau i mewn ar gyfer y gaeaf, ond mae’r malwod, a’r gwlithod, yn cael gwledd.  

Fel gwelir yn y llun, mae’r rhan fwyaf o’r dail bach wedi cael eu bwyta!
Er hynny, mae’r aubergines yn gwneud yn eitha dda [dwi’n trio anghofio’r un gyda gwlithen enfawr ty fewn iddo fo],

a’r basil, a’r tomatos, felly mi wnes i drio ryseit gan Ottolenghi o’r papur newydd.  Braidd yn gymleth mewn llefydd – ond yn flasu’n dda.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Cynhaeaf Awst

Dydy’r tymor ddim wedi bod yn dda o ran lysiau eleni.  Ar ôl y gaeaf gwlyb, roedd gymaint o falwod a gwlithod – ac oherwydd hynny, ces i ddim lwyddiant o gwbl gyda courgettes, ac ond dwy res o ffa Ffrenging.  Wedyn doedd dim llwyddiant gydab betys, a dim panas ac ar ol haf sych a phoeth yn aml, dwi wedi gadael y tatws am dipyn.  Mae’r mafon wedi llwyddo i ryw raddau – ond fel arfer ar ddiwedd Awst bydd y mafon Hydref yn gweud yn dda – ond mae hi wedi bod rhy sych hyd at hyn.  A’r mefus wedi bod yn sal ofnadwy.
Ond yn y tŷ gwydr mae’r tomatos, ciwcymbyr, courgettes, pupurau a basil yn dod ymlaen yn dda.
Gyda dwy flanhigyn, fel arfer, mae ’na ormod o giwcymbyr i ni, a mae rhai yn mynd i’r siop lysiau lleol.
Roedd y basil yn araf yn dod, ond mae na ddigon i wneud pesto, efallai dros y benwythnos.  A dwi newydd prynu planhigino o’r archfarchnad – “living basil“: mae nhw yn dod ymlaen yn dda, a falle bydd digon o fasil hwyr.  Rŵan, yn sicr, ydy’r amser i hau salad ar gyfer y gaeaf, ond mae hi wedi bod rhy poeth a sych.  Er hynny, dwi am roi cynnig arall ar hadau fel pak choi sydd yn gwneud salad da yn y gaeaf.
Un path sydd weed ffynu yay’r llyffantod!  Mae’r add yn llawn ohonnyn nhw a hefyd mae dwy neu dri yn byw yn y tŷ gwydr!   Dyma un o drigolion y tŷ gwydr: ar ben y wal bach….

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Sych a phoeth

Ar ol bod ar ein gwyliau wythnos diwethaf, dan ni wedi dod yn ôl i sychder yn yr ardd, a’r haul yn tywynnu.  A gan bod ffrind wedi bod yn dyfrio yn y tŷ gwydr – llwyth o giwcymber.

Mae ’na ddeuddeg yn y fasged, ar ei ffordd i’r siop lysiau, lle maent yn cael ei ffeirio am llysiau nad oes gennym yn yr ardd – neu ffrwythau fel bananas.
Mae’r eirin ar y coeden Czar yn barod hefyd.  Mae’r rhain i fod yn eirin ar gyfer coginio, ond maent yn ddigon felys.
Y gwaith fwyaf gyda’r tywydd sych, poeth ydy dyfrio.  Mae rhaid rhoi dipyn o ddwr bob dydd yn y pwll bach yn yr ardd, ac er nad ydym yn dyfrio’r lawnt na’r blodau yn aml, mae rhaid dyfrio’r planhigion mewn potiau, a’r ffa Ffrengig a’r cenin – a Paul os wyt ti’n darllen mae’n ddrwg gen i os ydy o’r dal i fwrw ym Mlaenau Ffestiniog…..
Aethom i Alnmouth yn Northumberland a roedd yn hyfryd.  Braf cael bod mewn lle lle mae nifer o adar wahanol i’w gweld, fel y gylfinir, sydd yn brin iawn yn fama.  A braf clywed son y gylfinir – yn fy atgoffa i o Gymru…

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Y barcutiaid lleol

O’r diwedd, dwi’n cyfranu at y flog yma.  Heb gwneud am dipyn.  Ac unwaith eto mae’r tecnoleg yn fy erbyn i.  Unwaith, roedd y lluniau ar yr iphone yn cael eu rhoi i’r cyfrifiadur unwaith wedi i’r ddau cael cysylltiad, ond rŵan dydy o ddim yn digwydd fel yna bob tro.  Ac yn sicr dim  heddiw, am ryw reswm.
Beth bynnag.  Dwi ddim yn yr Eisteddfod a dim yn medru mynd eleni.  Blwyddyn nesaf, gobeithio.  Dwi wedi bod yn gwylio’r barcutiaid lleol yn ddiweddar.   Mae un neu ddau i’w gweld o gwmpas y dref yma, a weithiau yn hedfan uwchben y comin,  lle byddaf yn mynd a’r ci am dro.
Wythnos yn ôl, cafodd y gwair ei dorri. 
 

Mae’r gwair yn cael ei adael i dyfu drwy’r rhan fwyaf o’r haf, a mae hynny’n beth dda – yn denu adar i hela a nythu, a ieir bach yr haf (ond dim llwyddiant gyda tynnu llynau o’r rheina).  

A tuag at ddiwedd mis Gorffenaf, mae’r gwair yn cael ei dorri.  Ac ar ol hynny, roedd y barcutiaid ym mhobman – wel dyna sut oedd o’n teimlo.  Pump ohonyn nhw.  Yn amlwg roedd o’n llawer haws cael gafael ar y llygod bengron.
Mae’n rhyfedd meddwl bod y barcud mor brin ddeugain mlynedd yn ôl, ac yn sicr yn aderyn Cymreig.  Ond ryw bum mlynedd yn ôl (os dwi’n cofio’n iawn) roedden yn gweld y barcutiaid gyntaf yn yr ardal yma.  Roeddent wedi eu sefydlu o gwmpas y Chilterns – dim mor bell i ffwrdd, a hefyd roedd rhai ryw bump ar hugain milltir i’r gogledd, a roedden ni’n dechrau gweld ambell i un yn fama.  Erbyn heddiw, dan ni’n gweld un neu dda yn eithaf aml.  Ond dwi erioed wedi gweld pump gyda’i gilydd o’r blaen.  A mae nhw’n adar hardd iawn.
Ond dwi ddim wedi cael llun da eto – a gyda’r gwair wedi ei gasglu rŵan, does dim gymaint o farcutiaid o gwmpas.  Duma beth sydd gen i.
Felly, bydd angen amynedd, amser a’r golau iawn!

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Gŵyl Arall 2016

Ddoe, ddes yn ôl o Gaernarfon ar ôl treulio’r penwythnos yn ymuno a Gŵyl Arall eleni.  Cyfle i fyw bywyd Cymraeg trwy’r penwythnos ac i ddysgu a dal i fynny gyda llyfrau, cerddoriaeth, hanes, ffrindiau – a llawer mwy!

Eleni, yn anffodus, doeddwn i ddim yn medru cyrraedd mewn amser i ymuno a sessiwn ar y nos Wener yn dathlu nofel newydd Ifor ap Glyn, Tra Bod Dau  – ond, dwi wedi prynu’r nofel, ac yn brysur yn ei ddarllen.  
Felly beth oedd yr uchafbwyntiau?
Yn bendant mwynhais y sesiwn gyntaf ar fore Sadwrn: darllediad Galwad Cynnar yn dod o Balas Print.  Ond roedd rhaid codi yn gynnar i fod yna erbyn 6.30 (cliw yn y teitl ond dydy?).  Aelodau y tîm:: Elinor Gwynn, Duncan Brown, Twm Elias a Math Williams – gyda Gerallt Pennant.  Os dach chi wedi darllen fy mlog o’r blaen, falle byddach yn gwybod gymaint dwi’n mwynhau’r rhaglen a doedd y rhaglen yma ddim yn siomi chwaith, gyda ffocws ar lyfrau, a chyfle i siarad i rhai o’r tîm ar y diwedd.  

Roedd y llyfrau a oedd yn cael eu ddatrys yn cynnwys “Cuckoo: cheating by nature“: llyfr sydd wedi bod ar fy rhestr am ddipyn, ond dwi ddim ei ddarllen. Eto.  A mi roedd Mari Gwilym (yn y gynulleudfa) yn sôn am llyfr Natur Paul a Nesta (o’i phlentyndod – ond swn i ddim yn meddwl ei fod ar gael rŵan) a hefyd cyfres ’Am Dro“ Angharad Tomos. Ac ar ôl paned, a croissant (neu ddau) yn ol i’r Gwesty am frecwast.
Mwynhais ’Peri Picsells’ gyda Gerallt Pennant yn hwyrach yn y bore hefyd –  ac yn addo i fi fy hyn faswn yn codi’n gynt yn y bore i fynd allan gyda’r camera. 
R’on wedi gweld rhywbeth am nofel gyntaf Alys Coran, ond doeddwn yn gwybod fawr amdani.  Yng Ngerddi’r Empriwm (! gerddi Palas Print) , r’oedd Alys a Siân Northey yn siarad am y nofel ac am gyfiethiad, gan Siân, i’r Gymraeg. 
’Roedd yn amlwg bod y ddwy yn dallt ei gilydd, a roedd y sgwrs wir yn ddiddorol ac yn codi a thrafod pynciau digon cymleth fel sut mae hunaniaeth a llais yr awdur yn newid gyda iaith gwahanol a sut mae rhai pethau yn haws yn y Gymraeg – neu’r Saesneg.  Prynais yr addasiad Cymraeg – ond dwi eisio darllen y fersiwn gwreiddiol hefyd – mae’r llyfr wedi cael dipyn o ganmoliaeth. 
Erbyn y ’pnwawn roedd y bore gynnar wedi cael ei effaith, a r’on isio cysgu.
Ar fore Sul, clywais rhai o’r drafodaeth am gylchgrawn llyfran newydd Cymru ’O’r Pedwar Gwynt’ sydd yn edrych yn wych, ond wedi trefnu i gyfarfod hen ffrind ysgol, roedd rhaid colli hanner.  Ond da iawn cael cyfle i ddal i fynny a sgwrsio am dyddiau ysgol, hen ffrindiau ac y.y.b.  Ac yn ffodus, erbyn amser cinio, doedd y twydd ddim rhy ddrwg: dipyn yn wyntog, ac yn bygwth glaw, ond beth bynnag i ffwrdd a ni – criw bach, ar Fordaith J Glynne Davies ar ngwch Brenhines y Môr, gyda Gwyneth Glyn, Gwilym Bowen Rhys Gwenan Gibbard.    Mae’r digwyddiad yma wedi dod yn boblogaidd, a dwi’n gweld pam.  A mi wnaeth y tywydd bihafio: dyma llun o’r Anglesey a rhan o’r castle ar y ffordd yn ol i’r cei llechi.

A cau’r penwythnos gyda Steve Eaves. Gadawais dipyn bach cyn y diwedd, wedi blino’n llwyr, ond fel arfer wedi cael amswer gwych a gyda ychydig o lyfrau i fynd adref gyda fi.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Rhyd y Gro gan Sian Northey

Mi orffenais darllen Rhyd y Gro, wythnos diwethaf.  Dach chi’n gwybod sut mae hi, pan dach chi wir eisio mynd ymlaen i weld beth sy’n digwydd ac eto dim eisio gorffen y llyfr, oherwydd eich bod yn mwnhau gymaint?  Wel profiad fel yna.  A… Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Rhys y Gro gan Sian Northey

Mi orffenais darllen Rhyd y Gro, wythnos diwethaf.  Dach chi’n gwybod sut mae hi, pan dach chi wir eisio mynd ymlaen i weld beth sy’n digwydd ac eto dim eisio gorffen y llyfr, oherwydd eich bod yn mwnhau gymaint?  Wel profiad fel yna.  A… Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Mehefin yn yr ardd ac ar y comin

Rhywsut, rhwng gwaith (yn enwedig gwaith marcio), hyfforddi’r ci, cerdded gyda’r ci, garddio a bywyd bob dydd dwi ddim wedi llwyddo i gyfrannu at y flog yma am dipyn.  Yn yr ardd, mae’r tywydd, a’r bywyd gwyllt wedi bod yn heriol, yn sicr.  Ar ôl wythnos oer, diflas, tywydd poeth sych a wedyn storm fawr, a wedyn tywydd sych a poeth eto.  A fel arfer yr amser yma o’r flwyddyn, rhedeg o gwmpas yn trio symud yr holl blanhigion o’r tŷ gwydr i fewn i’r ardd, gyda dipyn o lwydddiant a dipyn o fethiant.  Yn fama, mae’r gwlithod a’r malwod yn cael tymor arbenning o dda.  Dyma’r courgettes ar ôl un noson yn yr ardd:

Defnyddiais “SlugGone“ sydd wedi eu gnweud o wlan defaid ac yn arbenning o ddrud – ond mi wnaeth o weithio llynedd.  (Gyda llaw, mae cyfle arbennig i ffermwyr gyda defaid i wneud rhywbeth debyg ond yn costio pris mwy derbyniadwy – os nad ydy ’patent’ wedi gwneud hynny’n amhosib).  Ond eleni – yn amlwg, wnaeth o ddim gweithio.  A falle bod y ffaith bod y gwely ar gyfer y courgettes yn agos i rhan o’r ardd sydd wedi mynd braidd yn wyllt gyda llawer o chwyn – lle ddefrydol i falwod a wlithod cuddio – ddim yn helpu.  Yn y tŷ gwydr o’r diwedd mae’r tomatos a’r aubergines a’r pupurau a basil i gyd yn y pridd, er bod yr aubergines a’r pupurau ddim yn edrych rhy dda. Dyma sut oedd rhan o’r 

tŷ gwydr yn edrych ychydig yn ol a’r planhigion i gyd yn aros i fynd i’w llefydd….

Mae’r dahlias wedi mynd i mewn hefyd, a hyd at hyn dim wedi cael eu bwyta i gyd, ond dwi wedi colli rhai o’r cosmos, yn bendant.  Dim byd i’w gwneud ond rhoi hadau i fewn unwaith eto, neu prynu planhigion o’r ganolfan garddio.

Yn ddiweddar dwi wedi bod allan bron bob dydd yn y bore gyda’r ci, yn aml yn fuan ar y comin, a mae o wedi bod yn hyfryd.  Dwi’n gweld (neu clywed) pedwar neu pump fath o aderyn yn gyson: yr ehedydd, y llwydfron, bras y cyrs, corhedydd y waun a weithiau’r llinos, y nico a’r llinos werdd.  A braf iawn ydy eu gweld nhw.



Dyma bras y cyrs; adar hardd, a dyma corhedydd y waun.

Does dim llun o’r llwydfron ar y comin, ond dyma lun o un with yml Nantgwrtheyn:


Os dwi’n cael cyfle i fynd i lawr i’r cae isaf, wrth yr afon, dwi hefyd yn edrych yn y cae sydd drws nesaf i’r cae yma, lle mae gwenith yn cael eu dyfu a lle mae coed yn tyfu yng nghefn y cae.  Yn fam, weithiau mae llwynog i’w gweld yn y bore yn chwilota o gwmpas y coed, a gwell eto, sgwarndogod yn y cae, ond dwi ddim wedi gweld un eleni.  Ond bore ddoe, roedd carw mwntjac yn pori yng nghefn y cae.  Rhy bell i gael llun da yn anffodus.



Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Dau gomin wahanol iawn


Dyma ein comin lleol ni: mae’r gwair yn tyfu’n hir ar hyn o bryd, a’r blodau gwyllt un ffynnu.  A gyda’r blodau a’r pryfed, digon o adar: yr ehedydd, y cudyll coch, y dylluan wen, corhedydd y waun, cnocell werdd a llawer mwy.

Ond ar draws y wlad mae comins eraill yn wahanol iawn.  Dyma ’Bircher Common’: dim rhy bell o Ludlow, lle r’on i dros y benwythnos.  (Ond, with edrych, efalle nad ydy’r coedwig yn rhan o’r comin, er ei bod yn agos?)

Mae hon yn dra wahannol, gyd coed a  blodau’r coedwig fel clychau’r gog.
Ond mae llefydd fel yma yn bwysig yn hanesyddol: llefydd lle mae pobol wedi cael yr hawl i bori ei annifeiliaid am flynyddoedd.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Mis Mai Hyfryd

Mae’r hanner gyntaf wedi bod yn dda iawn: digon o heulwen, a glaw yn dilyn, felly yn fama, beth bynnag, mae popeth yn wyrdd.
Dyma rhai o luniau diweddar o’r add: (bob dydd mae rhywbeth newydd yn blodeuo, bron)



Ac wrth fynd am dro ar y comin yn gynnar bore Llun, mi welais ehedydd ar y llwybr, a oedd digon glen i adael i fi gymryd llun.  Rŵan bod Milton Keynes yn tyfu ( a wedi tyfu) a tai newydd i lawr y lôn, mae’r comin yn brysur: pobl yn rhedeg, plant yn chwarae (ond dim am saith yn y bore!) ac wrth gwrs, cwn.  Eto, mae’r ehedydd yn llwyddo, rywsut, a dwi’n falch iawn gweld hynny.


Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Y Gog

Dwi’n dallt bod y gog yn dal ei dir yng Nghymru  – ond dim felly yma yng nghanol Lloegr, o gwmpas Milton Keynes.  Felly ’roedd yn hyfryd clywed y gog wythnos diwethaf, (am y tro gyntaf eleni) yn y warchodfa natur lleol – ond dwy filltir i ffwrdd.  Er nad ydy hi’n bell i ffwrdd, mae’r cynefin yna yn addas i’r gog: digon o goed a llecynau gwlyb lle mae’r telor y cyrs yn nythu.

Bob blwyddyn mae’r warchodfa yn trefnu ’warbler walk’ – taith telor, efallai, yn y Gymraeg, a’r syniad ydy i weld pa deloriaid ydan ni’n clywed – a, wiethiau, yn gweld, ond mae hynny’n fwy anodd.  Mae’r dyn sydd yn tywys y taith yn arbenigwr ar adnabod adar o’r cân.  Ond dwi’n ei cael hi’n anodd, mae rhaid dweud.  Beth bynnag, roedd hi’n noson hyfryd, a digon o adar o gwmpas, yn cynnwys digon o deloriaid, fel: telor y cyrs; telor cetti; siff-saff a telor yr helyg.  Mae’r rhain i gyd braidd yn debyg, (’small brown jobs’ fel y dwedir yn Saesneg) ac yn anodd i’w gweld ymysg y goed, neu’r tyfiant, ond mae cân bob un yn eitha wahanol.  Telor y cyrs (reed warbler) ydy un o’r adar lle mae’r gog yn dodwy ŵy yn ei nyth – a dyna, falle, pam mae’r gog i’w glywed yma.

Braf ar ddiwedd y nos cael mynd yn ôl i adeilad y warchodfa lle mae ffenestr mawr yn edrych dros y wlypdir a gweld dylluan wen yn hedfan yn isel, yn hela. Cyn hynny, roedd cyfle i weld ychydig o nythod y greÿr las.  Braidd rhy bell i gael llun da, ond dyma’r cywion.  




Maent yn nythu’n gynnar, felly erbyn hyn, mae’r cywion wedi tyfu dipyn ac yn fy marn i, yn edrych fel ’pyncs’!

Wnes i ddim lwyddo i gael lunier o adar eraill, ond dyma rhai luniau no’r warchodfa: bendigedig yn yr haul hwyr.


Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Cuddiad

Dwi wedi dod ar draws sawl annifail yn cuddiad yn ddiweddar.  Yn gyntaf, y llyffantod yn y pwll yn y ardd.  Mae na lechen wrth ochr y pwll –  ac yn cuddiad o dan y lechen, ryw 6 llyffant (rhai wedi dengyd erbyn cymryd y llun!).  Da gwybod bod bywyd yn y pwll  yn iach.
A dim yn bell o’r gwaith, mae rhai creaduriaid yn cael eu cyfrif wrth rhoi darn o haearn rhychiog i lawr a gweld be sy’n cuddio o dan y haearn.  Tynnais un darn o heart rhychiog i weld neidr gwair
Ac o dan un arall, llygoden bengron goch (dwi’n meddwl!: mae Llyfr Natur Iolo yn dweud ei fod yn hawdd gwahaniaethu rhwng hon (bank vole, yn Saesneg) a llygoden bengron y gwair (short tailed vole) o achos y ffwr cochfrown a’r gynffon weddol hir) ac yn bendant, roedd ffwr y llygoden yn gochfrown a’r cynffon yn weddol hir…(er ei fod yn anodd gweld maint y cynffon yn y llun).

Mae ’na greadur arall yn cuddio yn yr ardd, yn y bin compost!   Weithiau pan dwi’n llenwi’r bin mae llygoden bach yn rhedeg i ffwrdd – o dan y compost.  Dwi’n meddwl mai llygoden y coed ydy hi, ond hyd at hyn, dydy hi ddim wedi aros digon hir i fi dynnu llun.

Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Diwrnod braf yn yr ardd

Mae o wedi bod yn ddiwrnod ardderchog, heddiw, a mi r’on yn ol ar y beic yn mynd i’r gwaith.  Dyma coeden ceirios ar y ffordd i’r gwaith:A’r cenin pedr hwyr o flan goedwig fach, hen, dwi’n mind heibio:Ond falla’r rean gore o’r dydd oedd y prynhawn… Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Y dylluan glustiog

Mi ddes i arderf o’r gwaith yn gymharol gynnar heddiw – a felly allan am dro ar y comin, gyda’r ci.  Pnawn braf, haelog, ac ar ol crwydro o gwmpas (a rhedeg ar ol y hwyiaid ar y pwll bach – y ci dim fi), gwelais y dylluan glustiong.  R’on i’n… Parhau i ddarllen

Ailddysgu: Arbfrofi eto – bywyd gwyllt lleol

Dwi’n trio (o hyd, ac eto) i roi lluniau i fewn i’r blog.  Rhywbeth roeddwn yn medru gwneud gyda’r hen gyfrifiadur a’r fersiwn hen o ‘iPhotos’  Ond rwan, dwi ddim yn gweld sut i wneud o.Felly demo ymdrech arall!Ac o’r diwedd wedi llwyddo. &nb… Parhau i ddarllen