Archives: Dylan Foster Evans

Diferion o'r Pwll Coch: : Rygbi a newyddiadura Cymraeg: y cyfle a gollwyd

Yn fy mlogiad diwethaf, trafodais adroddiad papur newydd ar fuddugoliaeth Cymru yn erbyn Lloegr mewn gêm rygbi a chwaraewyd ar 7 Ionawr 1899. Hyd y gwn i, dyna’r adroddiad cyntaf erioed i’w gyhoeddi am gêm o rygbi yn y Gymraeg. … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Idriswyn: arloeswr ysgrifennu rygbi yn y Gymraeg

Heddiw (12 Tachwedd 20106) mae timau rhyngwladol Cymru yn y rygbi a’r bêl-droed ill dau yn chwarae gartref yng Nghaerdydd. Dyma gyfle unwaith eto i gnoi cil ar arwyddocâd y ddwy gamp yn ein bywyd cenedlaethol, rhywbeth a wnaed sawl … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Ely, Trelái … ac UKIP

Mae gwrth-Gymreictod ymosodol ac agored yn brin yng Nghaerdydd bellach, diolch i’r drefn. Ond mae enghreifftau mwy cynnil o’r ffenomen yn dal i’w cael o bryd i’w gilydd. Sôn yn benodol yr wyf yma am gyhoeddiadau a rhaglenni dogfen sy’n … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Hamadryad

Chwilio am swydd? Awydd bod yn bennaeth ar ysgol Gymraeg ddiweddaraf Caerdydd? Dyma’ch cyfle! Wedi sawl blwyddyn o ymgyrchu gan Ymgyrch TAG ac eraill, mae Cyngor Caerdydd yn bwrw ymlaen i sefydlu Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad yn Butetown. Ond beth … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Camsyniadau a ‘barbariaeth’: Llanedern, Llanedeyrn, Llanedarne …

Soniais yn fy mlogiad diwethaf am Lecwydd, ardal o Gaerdydd sydd heb ffiniau cydnabyddedig am y rheswm syml nad yw’n bodoli fel ward neu gymuned. Yn ddiweddar bu Cyngor Caerdydd yn ystyried newid hynny. Er mai penderfynu peidio â chreu … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Ble mae Lecwydd?

‘Nid rhan o Gaerdydd yw Lecwydd’, meddai rhywun yn ddiweddar, ‘ond pentre ym Mro Morgannwg. Nid yw’r “Lecwydd” yng Nghaerdydd yn bodoli!’ Rwyf wedi clywed sylwadau tebyg fwy nag unwaith. Ac yn wir, sut y gall Lecwydd fod yn ddau … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Yr Academi Gymreig: Gerallt

Ym mis Tachwedd y ganed Gerallt Lloyd Owen, drannoeth noson Guto Ffowc. Byddai wedi cyrraedd y deg a thrigain oed y mis Tachwedd hwn. A heddiw, yn Nhŷ Newydd, cynhelir sesiwn arbennig i’w goffáu yn yr Ŵyl Farddoniaeth flynyddol. Bydd y beirdd yn ymgasglu i dalu teyrnged arbennig—anodd fyddai meddwl am unrhyw fardd a fu […] Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Victoria Park aka Parc y Cimdda

Mewn blogiad blaenorol bûm yn ystyried a oes enw Cymraeg hanesyddol ar Victoria Park yn Nhreganna, Caerdydd, neu o leiaf ar yr ardal ehangach y crewyd y parc ohoni yn y 1890au. Ers hynny rwyf wedi cael cyfle i edrych … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Yr Academi Gymreig: Y Guardian, llenyddiaeth a ‘language-obsessed Welsh nationalism’

Dros yr haf cyhoeddwyd y blogiad ‘Why Scotland should follows its art and vote no to independence‘ gan Jonathan Jones yn ei golofn ‘On Art’ yn fersiwn ar-lein y Guardian. Â refferendwm yr Alban ar y gorwel, dadl simplistaidd Jones oedd ‘nationalism is a cultural black hole’. Honnodd yn wir fod ei wrthwynebiad i genedlaetholdeb […] Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Canfod hanes y Gymraeg yng Nghaerdydd

Bydd fy nosbarth nos ‘Canfod hanes y Gymraeg yng Nghaerdydd’ yn dechrau nos Fercher yma (24 Medi), am 7pm yn Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr. Mae lleoedd yn dal i fod ar gael: mae’r manylion ar gael yma ar wefan Menter … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Ar y wagen ar Windway Road

Mae hen dafarn Tŷ Pwll Coch yn sefyll ar gornel Heol y Bont-faen a Windway Road, bellach yn ardal Treganna, Caerdydd. Byddai’n hawdd credu mai creadigaeth o ddechrau’r ugeinfed ganrif, fel y strydoedd o’i chwmpas, yw Windway Road. Ond nid … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : ‘Oes rhiwin yn mynd i’r sdeddfod?’ Sillafu’r Gymraeg yn yr oes ddigidol

Digon niferus yw’r bobl hynny sy’n cwyno nad oes digon o Gymraeg i’w chlywed ar hyd a lled y wlad y dyddiau hyn. Ond anaml y bydd yr un bobl yn ymfalchïo bod mwy o Gymraeg nag erioed yn cael … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Y Gymraeg a’r Grangetown gynnar

Daeth Gŵyl Grangetown i ben ddoe wedi wythnos o ddathlu cymunedol, a hynny mewn tywydd bendigedig. Mae’n amser addas imi felly ateb cwestiwn a ofynnwyd imi’n ddiweddar gan gyfaill. A oedd Grangetown yn ardal Gymraeg cyn y datblygu mawr tua … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Cerddi ‘ble ti’n dod-o’ ac iaith barddoni heddiw

Mae’r blogiad hwn ar gael ar flog newydd Yr Academi Gymreig.     Parhau i ddarllen

Yr Academi Gymreig: Cerddi ‘ble ti’n dod-o’ ac iaith barddoni heddiw

Gan mai hwn yw fy nghyfraniad cyntaf i flog yr Academi, rwyf am droi at rifyn cyntaf un Taliesin, cylchgrawn yr Academi, am ysbrydoliaeth. Yn y rhifyn hwnnw (Rhagfyr, 1967) cyhoeddwyd ysgrif gan G. J. Williams (1892-1963) ar sail darlith a draddodasai gerbron yr Academi rai blynyddoedd ynghynt. Ei theitl oedd ‘Yr Iaith Lafar a Llenyddiaeth’ […] Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Nadolig 1769, ‘a great cock fighter’ a’r enw Cymraeg ar Blackweir, Caerdydd

Sylwais yn ddiweddar ar floc eithaf newydd o fflatiau myfyrwyr oddi ar Blackweir Terrace yng Nghaerdydd. Yr enw (digon hyfryd) arno yw ‘Llys y Gored Ddu‘. Nid wyf yn cofio gweld enw Cymraeg ar Blackweir o’r blaen, felly dyma ofyn … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Ai enw Saesneg yw ‘Caerdydd’?

Ie yw’r ateb, o leiaf os rhown ni goel ar y fideo hwn am hanes Caerdydd (‘Cardiff through the Ages‘) a ffilmiwyd yn ôl yn 1999. Meddai’r cyflwynwydd adnabyddus ar ddechrau’r ffilm: Named in English Cardiff, in Welsh Caerdydd. In … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Tywyn Meirionnydd a’r Zwlŵaid

Ar 22 Ionawr 1879 profodd Ymerodraeth Prydain un o’i cholledion milwrol mwyaf trychinebus. Ond o fewn llai na dwy flynedd codwyd rhes o dai mewn tref glân môr ym Meirionnydd a oedd yn coffáu y methiant alaethus hwnnw. Pam? Mae’n hanner can mlynedd eleni ers … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Ar waun Pwll-coch

Mae yna hen ddywediad yn Nhreganna (wel, dywediad, o leiaf) sy’n datgan nad oes modd ichi yngan enw cilcyn penodol o dir cyhoeddus ger Heol y Bont-faen heb ddatgelu rhywbeth am eich cymeriad. Ni ellwch gyfeirio at y fangre arbennig … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Cardiff Bay

Reblogged from Glamorgan Birds – bird news: Male Bearded Tit seen in the reedbed in front of St David’s Hotel while watching the roosting starlings with James Vafidis, Martin Thomas and Wayne Morris. Two Cetti’s Warblers and three water rail … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Ymgynghori ar y Farteg (ond nid yn Gymraeg, wrth gwrs)

Yn dilyn yr holl ddifyrrwch diweddar, mae Cyngor Tor-faen yn ymgynghori ynghylch caniatáu i’r ffurf ‘Farteg’ ymddangos ar arwyddion y sir. Felly cliciais ar www.torfaen.gov.uk i weld beth fyddai fersiwn Cymraeg y pennawd ‘Consultation on Varteg name’. A fyddai’r Cyngor … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Y Farteg a’r BBC

Mae’r BBC wedi ailafael yn y stori am y pentref yn Nhor-faen â’r enw ‘digri’, y Farteg: Stink in south-east Wales over plans to call village Y Farteg http://t.co/IMXFeXuXqQ — BBC News (UK) (@BBCNews) November 22, 2013 Wrth gwrs, nid … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Taith ar ddau fap

Yn fy mlogiad diwethaf soniais am daith i Lanfighangel-ar-Elái. Dyma’r un daith eto, ar ddau fap gwahanol. Dyma’r wefan a ddefnyddiais: Cymru1900. Ewch ati i gofnodi! Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Llanfihangel-ar-Elái

Rhwng y cawodydd y bore yma, dyma fentro am dro bach. O Bwll-coch dros y Waun Gron i Dyllgoed. Troi am Bentre-baen, ac wedyn draw i Heol Crofft y Genau. I lawr am Sain Ffagan, a throi i’r dde i … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : Priodas Pwll-coch, 1849

Mae cannoedd ar filoedd o benillion Cymraeg wedi eu cyfansoddi i ddathlu priodasau. Ond dyma un sydd o ddiddordeb arbennig i mi, fel yr esboniaf yn y man: Pob cysur ddilyno yr undeb cariadlon, Ac arnynt disgyned rhyw wlith o … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen

Diferion o'r Pwll Coch: : O’r Pwll Coch

Byddaf yn ysgrifennu’r blog bach yma o gornel fach o Gaerdydd o’r enw Pwll-coch. Neu o leiaf dyna fy newis i o enw am yr ardal sy’n gartref inni ers ychydig dros flwyddyn. Rhyw fympwy personol yw hyn, waeth imi … Parhau i ddarllen Parhau i ddarllen