Archives: Dylan

Anffyddiaeth: Brexit a’r chwith

Dyma erthygl gennyf yn Nation Cymru ynghylch agwedd fwrdd-a-hi a pheryglus y chwith tuag at Brexit. Mae’r chwith yn gywir i fynnu bod y mudiad cenedlaethol yng Nghymru’n bod yn ofalus a manwl ynghylch ei chynlluniau, ond maent wedi bod yn rhyfeddol o d… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Gadael heb gytundeb

Brexit yw’r broses wleidyddol ryfeddaf i mi ei chofio erioed, ac efallai mai’r peth iachaf i ni gyd fyddai i ni roi’r gorau i geisio gwneud synnwyr o beth sy’n digwydd. Er bod pob diwrnod unigol yn draed moch, fodd bynnag, mae’n dechrau ymddangos mai d… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Anallu’r cyfryngau i ymdopi â Trump a’r dde

Mae wedi bod yn amlwg ers amser maith bellach mai un o fanteision mawr y dde eithafol yw eu gallu i ddefnyddio’r cyfryngau prif lif i’w dibenion eu hunain. Nid oes unrhyw beth cyfrwys am y peth; mae anallu’r cyfryngau i ddysgu gwersi syml yn gwneud y p… Parhau i ddarllen

: Anallu’r cyfryngau i ymdopi â Trump a’r dde

Mae wedi bod yn amlwg ers amser maith bellach mai un o fanteision mawr y dde eithafol yw eu gallu i ddefnyddio’r cyfryngau prif lif i’w dibenion eu hunain. Nid oes unrhyw beth cyfrwys am y peth; mae anallu’r cyfryngau i ddysgu gwersi syml yn gwneud y p… Parhau i ddarllen

: Asia Bibi

Asia Bibi yw’r Cristion o Bacistan a gafodd ei dedfrydu i farwolaeth yn 2010 ar ôl honiadau hanner-pan iddi gableddu’n erbyn y proffwyd Mohammed. Cafwyd y newyddion da (ac annisgwyl) rai dyddiau yn ôl y bydd yn cael ei rhyddhau. Yn anffodus, bu pr… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Asia Bibi

Asia Bibi yw’r Cristion o Bacistan a gafodd ei dedfrydu i farwolaeth yn 2010 ar ôl honiadau hanner-pan iddi gableddu’n erbyn y proffwyd Mohammed. Cafwyd y newyddion da (ac annisgwyl) rai dyddiau yn ôl y bydd yn cael ei rhyddhau. Yn anffodus, bu pr… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Beth wnaeth America i’w brodorion

Mae Bury My Heart At Wounded Knee yn un o’r llyfrau anoddaf i mi’i ddarllen erioed. Nid oherwydd nad yw’n dda, ond am fod y straeon di-ddiwedd am sefyllfa amhosibl yr amryw lwythau brodorol yn America yn y 19eg ganrif mor ddidrugaredd o dorcalonnus.Am … Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Sylwadau Boris Johnson am y gorchudd islamaidd

Rwyf wedi esbonio fy marn am y nicáb a’r bwrca o’r blaen, felly gwnaiff grynodeb sydyn y tro: nid wyf yn eu hoffi, mae’r theoleg sy’n eu cyfiawnhau yn ffiaidd, ond ni ddylid eu gwahardd oherwydd rwy’n credu’n gryf na ddylai’r wladwriaeth ddeddfu ynghyl… Parhau i ddarllen

: Sylwadau Boris Johnson am y gorchudd islamaidd

Rwyf wedi esbonio fy marn am y nicáb a’r bwrca o’r blaen, felly gwnaiff grynodeb sydyn y tro: nid wyf yn eu hoffi, mae’r rhesymeg crefyddol sy’n eu cyfiawnhau yn ffiaidd, ond ni ddylid eu gwahardd oherwydd rwy’n credu’n gryf na ddylai’r wladwriaeth dde… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Pwysigrwydd cyfiawnder cymdeithasol

Un o’r cwynion pennaf am Leanne Wood, sy’n wynebu her ffurfiol i’w harweinyddiaeth ar hyn o bryd, yw ei bod yn treulio gormod o amser yn hyrwyddo ‘niche issues’. Hynny yw, materion cymdeithasol megis hawliau menywod a lleiafrifoedd ethnig a rhywiol. Ef… Parhau i ddarllen

: Pwysigrwydd cyfiawnder cymdeithasol

Un o’r cwynion pennaf am Leanne Wood, sy’n wynebu her ffurfiol i’w harweinyddiaeth ar hyn o bryd, yw ei bod yn treulio gormod o amser yn hyrwyddo ‘niche issues’. Hynny yw, materion cymdeithasol megis hawliau menywod a lleiafrifoedd ethnig a rhywiol. Ef… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Gwersi’r Holocost

Y broblem gydag anferthedd dychrynllyd yr Holocost yw bod tuedd i’w osod, fel petai, mewn categori ar wahan, y tu allan i hanes arferol, ac i bortreadu’r Natsïaid fel cartwnau. Perygl hynny yw i ni ddod yn ddirmygus o’r syniad bod modd i rywbeth tebyg … Parhau i ddarllen

: Gwersi’r Holocost

Y broblem gydag anferthedd dychrynllyd yr Holocost yw bod tuedd i’w osod, fel petai, mewn categori ar wahan, y tu allan i hanes arferol, ac i bortreadu’r Natsïaid fel cartwnau. Perygl hynny yw i ni ddod yn ddirmygus o’r syniad bod modd i rywbeth tebyg … Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ynghylch rhagfarn wrth-Gymraeg

Mae Rod Liddle yn ddyn diflas a dwl a diog, gyda record hir o sarhau siaradwyr Cymraeg a sawl grŵp arall. Bu wrthi eto’n ddiweddar, a bu’r ymateb, yn naturiol, yn ffyrnig.Pob tro mae rhywbeth fel hyn yn digwydd, mae dadl ynghylch y ffordd orau i ni yma… Parhau i ddarllen

: Ynghylch rhagfarn wrth-Gymraeg

Mae Rod Liddle yn ddyn diflas a dwl a diog, gyda record hir o sarhau siaradwyr Cymraeg a sawl grŵp arall. Bu wrthi eto’n ddiweddar, a bu’r ymateb, yn naturiol, yn ffyrnig.Pob tro mae rhywbeth fel hyn yn digwydd, mae dadl ynghylch y ffordd orau i ni yma… Parhau i ddarllen

: Pa mor bwysig oedd Cambridge Analytica mewn gwirionedd?

Mae’r stori am ddulliau amheus Cambridge Analytica yn arwyddocaol, ond mae ambell beth am yr ymateb sy’n fy nghorddi. Yn un peth, sgandal am Facebook yw hon yn fwy na dim, ac mae’n hen bryd i arferion gwarchod data’r cwmni hwnnw dderbyn y sylw haeddian… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Pa mor bwysig oedd Cambridge Analytica mewn gwirionedd?

Mae’r stori am ddulliau amheus Cambridge Analytica yn arwyddocaol, ond mae ambell beth am yr ymateb sy’n fy nghorddi. Yn un peth, sgandal am Facebook yw hon yn fwy na dim, ac mae’n hen bryd i arferion gwarchod data’r cwmni hwnnw dderbyn y sylw haeddian… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Camddeall geneteg

Mae A Brief History Of Everyone Who Ever Lived gan Adam Rutherford yn lyfr ardderchog. Mae’n esbonio sut yr ydym yn gwybod y pethau yr ydym yn eu gwybod am eneteg, a’n trafod, wrth fynd heibio, y pethau sy’n cael eu camddeall.Ymysg pethau eraill, mae’n… Parhau i ddarllen

: Camddeall geneteg

Mae A Brief History Of Everyone Who Ever Lived gan Adam Rutherford yn lyfr ardderchog. Mae’n esbonio sut yr ydym yn gwybod y pethau yr ydym yn eu gwybod am eneteg, a’n trafod, wrth fynd heibio, y pethau sy’n cael eu camddeall.Ymysg pethau eraill, mae’n… Parhau i ddarllen

: Ein dyfodol dystopaidd

Rwy’n argyhoeddedig erbyn hyn bod y dyfodol yn wirioneddol dywyll. Gyda phob difrifoldeb, rwy’n dechrau teimlo ein bod yn llithro tuag at ddystopia totalitaraidd, a hynny o fewn f’oes fy hun. Mae democratiaeth ar drai ymhob man, ac nid oes rheswm i dyb… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ein dyfodol dystopaidd

Rwy’n argyhoeddedig erbyn hyn bod y dyfodol yn wirioneddol dywyll. Gyda phob difrifoldeb, rwy’n dechrau teimlo ein bod yn llithro tuag at ddystopia totalitaraidd, a hynny o fewn f’oes fy hun. Mae democratiaeth ar drai ymhob man, ac nid oes rheswm i dyb… Parhau i ddarllen

: Ta-ta Billy Graham

Mae’r efengylwr Billy Graham wedi marw o’r diwedd. Nid oes unrhyw beth fel marwolaeth i ddenu gor-ganmoliaeth. Dyma, er enghraifft, oedd gan Barack Obama i’w ddweud:Billy Graham was a humble servant who prayed for so many – and who, with wisdom and gra… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ta-ta Billy Graham

Mae’r efengylwr Billy Graham wedi marw o’r diwedd. Nid oes unrhyw beth fel marwolaeth i ddenu gor-ganmoliaeth. Dyma, er enghraifft, oedd gan Barack Obama i’w ddweud:Billy Graham was a humble servant who prayed for so many – and who, with wisdom and gra… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Y Cymry adweithiol

Oherwydd cyfuniad rhyfedd o amlygrwydd y mudiad #MeToo a gwleidyddiaeth fewnol Plaid Cymru, mae yna adwaith gwrth-ffeminyddol amlwg wedi ymddangos ar y cyfryngau cymdeithasol Cymraeg a Chymreig dros yr wythnosau diwethaf. Mae hyn yn amlwg yn siomedig, … Parhau i ddarllen

: Y Cymry adweithiol

Oherwydd cyfuniad rhyfedd o amlygrwydd y mudiad #MeToo a gwleidyddiaeth fewnol Plaid Cymru, mae yna adwaith gwrth-ffeminyddol amlwg wedi ymddangos ar y cyfryngau cymdeithasol Cymraeg a Chymreig dros yr wythnosau diwethaf. Mae hyn yn amlwg yn siomedig, … Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Lleiafrifoedd ethnig a’r Gymraeg

Mae llawer o siaradwyr Cymraeg yn hiliol.Ffaith syml ac anniddorol yw’r uchod. Ceir hilgwn ym mhob carfan o’r boblogaeth, felly byddai’n rhyfedd petai siaradwyr Cymraeg yn eithriad. Nid yw hynny’n reswm i’w anwybyddu, wrth reswm; mae’n hanfodol ein bod… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ynghylch dyneiddio natsïaid

Yn ddiweddar, mae genre syrffedus o newyddiaduraeth wedi dod fwyfwy i’r amlwg, sef portreadau tyner o ffasgwyr ac ymgyrchwyr o blaid goruchafiaeth y dyn gwyn. Dyma enghraifft arbennig o anffodus gan y New York Times: proffeil o Natsi o’r iawn ryw o Ohi… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ynghylch dyneiddio natsïaid

Yn ddiweddar, mae genre syrffedus o newyddiaduraeth wedi dod fwyfwy i’r amlwg, sef portreadau tyner o ffasgwyr ac ymgyrchwyr o blaid goruchafiaeth y dyn gwyn. Dyma enghraifft arbennig o anffodus gan y New York Times: proffeil o Natsi o’r iawn ryw o Ohi… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Yeshua

Rwyf newydd fwynhau darllen Iddew gan Dyfed Edwards yn arw. Mae’n adrodd stori Yeshua (Iesu), a sut y bu i hwnnw ganfod ei hun ar y groes.Anffyddiwr yw Dyfed, ond nid polemig gwrth-Gristnogol yw’r nofel o bell ffordd. Os rywbeth, roeddwn yn cydymdeimlo… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Y dde eithafol a chenedlaetholdeb Cymreig

Mae gennyf erthygl yn Nation Cymru’n rhybuddio am lond dwrn o gyfrifon Twitter a thudalennau Facebook sy’n lledaenu delweddau yn enw cenedlaetholdeb Cymreig ond sy’n deillio o fudiad yr alt-right eithafol. Efallai mai naïfrwydd sydd i gyfrif mewn ambel… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Y dde eithafol a chenedlaetholdeb Cymreig

Mae gennyf erthygl yn Nation Cymru’n rhybuddio am lond dwrn o gyfrifon Twitter a thudalennau Facebook sy’n lledaenu delweddau yn enw cenedlaetholdeb Cymreig ond sy’n deillio o fudiad yr alt-right eithafol. Efallai mai naïfrwydd sydd i gyfrif mewn ambel… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Annibyniaeth!

Felly mae Catalwnia wedi mynd amdani a datgan ei hannibyniaeth o’r diwedd, yn dilyn y refferendwm ddechrau’r mis. Wrth gwrs, datgan y peth yw’r rhan hawdd. Ar yr un pryd, mae Sbaen wedi cadarnhau ei bwriad i ddiddymu llywodraeth Catalwnia. Dyma pam rwyf wedi bod yn gymharol besimistaidd ers dechrau’r broses; mater o gael ei chydnabod gan wledydd eraill Ewrop fydd hyn i gyd yn y bôn, a’r gwir yw nad oes gan y rhan fwyaf o’r rheiny lawer o gymhelliad i fynd yn groes i Sbaen yn hynny o beth. Rwy’n amau mai prif obaith y Catalanwyr yw ymateb Rajoy cïaidd arall gan lywodraeth Rajoy, fyddai wedyn yn cadarnhau yn llygaid y byd mai gan Gatalwnia mae’r tir uchel moesol.

Y prif gŵyn yn erbyn beth sy’n digwydd yw bod y refferendwm yn anghyfreithlon. Mae hynny’n wir; ni roddodd Sbaen  ei sêl bendith iddo. Ond mae hefyd yn wir bod cyfansoddiad Sbaen – dogfen a luniwyd ym 1978 fel cyfaddawd ar ôl claddu Franco a rhoi cynnig ar ddemocratiaeth – yn gwahardd hyd yn oed y posibilrwydd o’r fath beth. Mae’r syniad o annibyniaeth i ‘ranbarthau’ Sbaen felly’n dead end cyfansoddiadol. Gellid newid y cyfansoddiad, ond pa obaith oedd i Gatalwnia gyflawni hynny ar ei phen ei hun, â Sbaen ei hun mor gadarn yn erbyn y fath syniad?

Mae hyn yn codi cwestiynau dyrys ynghylch beth yn union yw cyfraith. Mae galw rhywbeth yn ‘anghyfreithiol’, fel petai hynny’n ddechrau a diwedd ar y ddadl, yn ddi-ystyr. Wedi’r cyfan, holl bwrpas gwleidydda yw newid cyfreithiau, ac mae hynny’n digwydd yn ddyddiol ledled y byd. Nid mewn ystafelloedd pwyllgor diflas yn unig y mae’r broses honno’n digwydd, chwaith. Elfennau hollbwysig eraill yw pwysau gwleidyddol gan ymgyrchwyr, gan gynnwys protestiadau a dulliau anghyfansoddiadol. Roedd llawer o weithredoedd Gandhi, Martin Luther King Jr a Nelson Mandela yn anghyfreithlon, ond yn foesol gywir.

Daeth bron pob gwlad yn y byd, ar y llaw arall, i fodolaeth trwy ddulliau ‘anghyfreithlon’. Pan ddywedodd y Taoiseach Leo Varadkar na fyddai’n cydnabod canlyniad refferendwm Catalwnia, a’i fod yn ‘parchu llysoedd a chyfansoddiad Sbaen’, f’ymateb cyntaf oedd mynd i chwilio am faint o barch a ddangosodd tuag at gyfraith a chyfansoddiad y Deyrnas Unedig (fel ag yr oedd hi adeg Gwrthryfel y Pasg) ar achlysur y canmlwyddiant y llynedd. Ni chefais fy siomi (blas: “As we stand here today, we bow our heads in respect to honour the men and women who fought here at this location in 1916. We acknowledge their courage and their ideals and we promise to try and complete their mission“). Felly hefyd pan gwynodd Guy Verhofstadt, cyn-brif weinidog Gwlad Belg, bod y refferendwm yn annemocrataid, fe gymerodd hi dair eiliad i mi ganfod disgrifiad gwefan swyddogol ei wlad ei hun o sut daeth honno i fodolaeth. Ac roedd y rheiny’n chwyldroadau arfog! Ai’r awgrym fan hyn yw y byddai gan y mudiad annibyniaeth yn Nghatalwnia fwy o hygrededd petaent yn chwifio gynnau?

A bod yn onest, ni ddylai ymateb arweinwyr eraill Ewrop fod yn destun syndod. I raddau helaeth, nid oes ganddynt ddewis ond mynegi cefnogaeth i’r status quo. Ond nid yw’n gwneud rhyw lawer o synnwyr i sôn am gyfreithlondeb wrth drafod annibyniaeth mewn gwirionedd. Cyn i wlad ennill ei hannibyniaeth, mae’r syniad yn swnio’n rhyfedd hyd yn oed i’r ymgychwyr eu hunain. Ond unwaith daw’r cydnabyddiaeth, uno drachefn yw’r syniad od. Rwy’n gobeithio’n fawr y caiff Catalwnia ei chroesawu gan y byd ehangach yn y pen draw, ond, os yw hynny am ddigwydd o gwbl, gall gymryd misoedd. Grym moesol – y tir uchel moesol – a phragmatiaeth wleidyddol fydd yn dyngedfennol, nid darn o bapur a ysgrifennwyd bedwar degawd yn ôl. Parhau i ddarllen

: Cer i grafu, George W Bush

Rwyf wrthi’n darllen llyfr o’r enw Trump Revealed  ar hyn o bryd. Mae’n cadarnhau rhywbeth oedd eisoes yn amlwg, sef na ddylai ymddygiad twp (ond hyderus), egotistig, rhagfarnllyd a thwyllodrus yr Arlywydd Trump fod yn syndod o gwbl i unrhyw un. F… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Cer i grafu, George W Bush

Rwyf wrthi’n darllen llyfr o’r enw Trump Revealed  ar hyn o bryd. Mae’n cadarnhau rhywbeth oedd eisoes yn amlwg, sef na ddylai ymddygiad twp (ond hyderus), egotistig, rhagfarnllyd a thwyllodrus yr Arlywydd Trump fod yn syndod o gwbl i unrhyw un. Fel hyn mae’r dyn wedi bod erioed, yn ddi-ffael. Mae Trump yn greadur anarferol, sef dyn heb unrhyw rinweddau, yn llythrennol, o gwbl.

Fel sydd efallai’n amlwg o’r blog, mae’r niwed sy’n cael ei achosi gan Trump yn dipyn o obsesiwn gennyf. Roedd ei ethol yn drychineb. Eto i gyd, fel rwyf wedi’i ddweud o’r blaen, mae’n bwysig cofio nad ymddangos yn sydyn o wagle a wnaeth y dyn. Symptom ydyw, nid gwraidd y broblem ei hun, ac mae angen i bobl roi’r gorau i obeithio y byddai cael gwared ar Trump (trwy ba bynnag ddull) rywsut yn caniatáu i ni gario ymlaen fel pe na bai ei arlywyddiaeth wedi digwydd o gwbl.

Dyma pam cefais fy ngwylltio gan sylwadau George W Bush yr wythnos diwethaf. Nid oherwydd eu bod yn anghywir; i’r gwrthwyneb. Maent yn gyfoglyd o ragrithiol, gan mai Bush ei hun sy’n gyfrifol am y smonach presennol i raddau helaeth. Nid oes modd gor-ddweud y difrod a wnaethpwyd gan gyfnod hwnnw fel arlywydd. Ef oedd yn gyfrifol am gamgymeriad geo-wleidyddol mwyaf trychinebus a di-angen yr hanner canrif diwethaf. Trwy ddechrau rhyfel Irác, fe achosodd lanast yn y Dwyrain Canol, ac wrth ddefnyddio celwyddau noeth er mwyn ei gyfiawnhau fe wnaeth fwy na neb i erydu ymddiriedaeth y bobl yn eu llywodraeth. Ar ben hynny, roedd yn annog y defnydd o artaith, roedd yn rhagfarnllyd, ac fe aeth ati’n fwriadol ac agored i danseilio’r gwirionedd ei hun fel cysyniad.

Nid oes unrhyw beth yn newydd am Trump, felly. Braenarwyd y tir ar ei gyfer gan Bush. Yn wir, wrth ddilyn cyfeiriad y Blaid Weriniaethol yn gyffredinol ers dyddiau Nixon, gwelir bod ymddangosiad rhywun fel Trump fwy neu lai’n anochel. Mae’r blaid yn ei chyfanrwydd yn drewi.

Mae Trump hyd yn oed yn waeth na’r hyn a gafwyd gynt, ond rwy’n ffieiddio’n llwyr at y nostalgia diweddar am Bush. Dyma wir berygl arlywyddiaeth Trump: y cyfan fydd angen i’r Gweriniaethwyr ei wneud yn y dyfodol er mwyn ymddangos yn dderbyniol yw bod yn well na’r fuckwit presennol. Dyna fydd y safon. Dyma pam rwy’n argyhoeddedig bod y niwed presennol am bara am ddegawdau; yn wir, mae’n berffaith bosibl nad Trump fydd yr isafbwynt. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Camddeall hiliaeth

Os oedd y stori am fflôt hiliol Carnifal Aberaeron yn ddigon drwg, mae’r ymateb, yn enwedig ar Facebook, wedi bod yn waeth. ‘Dim ond bach o hwyl’ yw’r sylw mwyaf cyffredin, o beth y gwelaf i. Mae’n amlwg nad yw llawer o bobl, gan gynnwys nifer sy’n sgrechian ‘hiliaeth!’ bob tro mae rhywun yn gwneud sylw angharedig am Gymru neu ei hiaith, yn deall beth yw hiliaeth. Mae’r holl beth yn dwyn i gof helynt Eisteddfod y Ffermwyr Ifainc ar S4C rai blynyddoedd yn ôl.

Mae’n debyg bod gormod o bobl yn credu mai ystyr hiliaeth yw casineb. Os nad ydych yn casáu pobl â chroen tywyll, na’n bwriadu’u pechu, mae’n amhosibl eich bod yn hiliol. Nid oes modd, felly, trwy ddiffiniad, i ‘ddim ond bach o hwyl’ fod yn hiliol.

A bod yn garedig, mae hynny’n hen-ffasiwn. Mae hiliaeth amrwd ac ymosodol yn llai cyffredin heddiw nag yn y gorffennol (er bod Brexit a Trump yn bygwth dad-wneud y cynnydd hwnnw). Bwystfil cynilach o lawer yw hiliaeth fodern.

Nid oes amwysedd am y fflôt: roedd yn hiliol. Fel y dywed Gary Raymond, mae blackface, yn gwbl ddi-eithriad, yn hiliol. Mae mor syml â hynny. A’r ateb i’r ddadl mai dim ond talu teyrnged i ffilm hoffus ac ysgafn oedd y fflôt yw bod Cool Runnings ei hun yn ffilm hiliol. Daeth y sylweddoliad hwnnw’n raddol iawn i mi, gan fod gennyf atgofion hapus o’i mwynhau’n fawr pan yn blentyn, ond mae’n chwerthinllyd o amlwg erbyn hyn.

Yr hyn sy’n arwain pob trafodaeth am stori’r fflôt ar gyfeiliorn yw’r syniad bod galw’r weithred yn hiliol gyfystyr â galw’r hogiau eu hunain yn hilgwn. Rwy’n siwr eu bod wedi dychryn, yn ddiffuant, â’r ymateb, ac nad oeddent wedi bwriadu unrhyw beth cas. Ond mae hynny’n hollol amherthnasol. Y weithred sy’n bwysig, ac roedd y weithred yn hiliol. Dyna ddechrau a diwedd y mater. Nid yw galw’r peth yn gamgymeriad naïf yn gwneud y weithred yn llai hiliol. Yn ddelfrydol, bydd y stori’n wers addysgol i ni gyd, ond yn anffodus nid yw’r ymateb wedi fy llenwi â hyder. Parhau i ddarllen

: Camddeall hiliaeth

Os oedd y stori am fflôt hiliol Carnifal Aberaeron yn ddigon drwg, mae’r ymateb, yn enwedig ar Facebook, wedi bod yn waeth. ‘Dim ond bach o hwyl’ yw’r sylw mwyaf cyffredin, o beth y gwelaf i. Mae’n amlwg nad yw llawer o bobl, gan gynnwys nifer sy’n sgr… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ynghylch gorfod cyfiawnhau ein bodolaeth ein hunain drwy’r amser

Ymddengys bod siaradwyr Cymraeg o dan warchae braidd ar hyn o bryd. Efallai bod yr ymosodiadau’n teimlo’n fwy cyson nag yn y gorffennol oherwydd y cyfryngau cymdeithasol. Mae twpsod anwybodus bellach yn ysgrifennu cynnwys eu meddyliau ar y we yn hytrach na’u cadw’n breifat, ac mae’r un rhwydweithiau’n gweithio fel larwm i alw’r Cymry i’r gâd bob tro y gwelwn rywbeth sy’n ein tramgwyddo.

Ond mae’n bosibl hefyd bod yr ymosodiadau’n dwysáu. Yn yr hinsawdd wleidyddol bresennol – mae Brexit yn symptom o greisis hunaniaeth yn Lloegr i raddau helaeth – gellir synhwyro bod drwgdybiaeth tuag at amrywiaethau mewnol yn y Deyrnas Gyfunol yn cynyddu. Beth bynnag sy’n mynd ymlaen, roedd caredigion y Gymraeg yn disgwyl y gwaethaf pan drydarodd y rhaglen Newsnight brynhawn ddoe am eu bwriad i gynnal trafodaeth am yr iaith. Os rywbeth, roedd yr eitem a ddarlledwyd hyd yn oed yn waeth na’r hyn a ddychmygwyd gan y pesimist mwyaf yn ein plith. Dau westai, dim un ohonynt yn siarad Cymraeg, ac un yn ffwl rhagfarnllyd di-nod a’i fryd ar efelychu Katie Hopkins. Efallai bod llawer o siaradwyr yr iaith yn brysur yn yr Eisteddfod ar hyn o bryd, ond roedd hyn yn hurt.

Dylem osgoi theorïau cynllwyn fan hyn. Nid arwydd o elyniaeth bwriadol gan gynhyrchwyr y rhaglen yw eitem fel hwn. Y gwir poenus yw nad ydym yn ddigon pwysig i haeddu hynny. Anwybodaeth lwyr sy’n gyfrifol. Roedd yn amlwg drwy gydol yr eitem nad oedd gan Evan Davis y syniad lleiaf am y pwnc; fe awgrymodd fwy nag unwaith mai hobi yw’r Gymraeg, yn hytrach na chyfrwng naturiol bywyd cannoedd o filoedd o drigolion y wladwriaeth. Mae’n ddealladwy bod newyddiarurwyr, cynhyrchwyr ac ymchwilwyr rhaglenni fel Newsnight yn anwybodus amdanom; Saeson yn byw yn Llundain ydynt, wedi’r cyfan. Nid yw’r iaith Gymraeg yn croesi’u meddyliau fel arfer. Rhaid dweud bod gweld rhaglen o’r fath yn gwneud smonach o bwnc cyfarwydd yn gwneud i mi amau’u hadroddiadau am faterion nad wyf yn gwybod cymaint amdanynt; nid wyf wedi gallu ymddiried yn The Economist yn yr un ffordd ers darllen y llanast llwyr hwn, chwaith.

Rwy’n teimlo’n eithaf diymadferth am hyn i gyd. Creu stwr a chodi ymwybyddiaeth yw’r unig ateb, am wn i. Mae gorfod cyfiawnhau ein bodolaeth fel grwp cymdeithasol dro ar ôl tro yn waith digalon, ond mae’n debyg mai dyna’r unig ddewis. Nid oes unrhyw un arall yn mynd i roi chwarae teg i ni, felly mae fyny i ni ein hunain. Am resymau amlwg, dim ond siaradwyr Cymraeg sy’n deall yn iawn beth sy’n mynd ymlaen yn y byd Cymraeg. Dyna natur ieithoedd gwahanol. Nid ein bai ni yw hynny. Y cyfan allwn ni ei wneud yw esbonio. Trafodwch yr iaith Gymraeg yn Saesneg, a phopeth arall, yn naturiol, yn Gymraeg. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Ynghylch gorfod cyfiawnhau ein bodolaeth ein hunain drwy’r amser

Ymddengys bod siaradwyr Cymraeg o dan warchae braidd ar hyn o bryd. Efallai bod yr ymosodiadau’n teimlo’n fwy cyson nag yn y gorffennol oherwydd y cyfryngau cymdeithasol. Mae twpsod anwybodus bellach yn ysgrifennu cynnwys eu meddyliau ar y we yn hytrac… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Trump a Putin

Yn fuan iawn wedi buddugoliaeth Donald Trump ym mis Tachwedd, cyhoeddwyd erthygl wych yn y New York Review Of Books â’r teitl ‘Autocracy: Rules for Survival’. Rwyf wedi dychwelyd at yr ysgrif sawl tro dros y misoedd diwethaf. Roedd yr awdur, Masha Gess… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Trump a Putin

Yn fuan iawn wedi buddugoliaeth Donald Trump ym mis Tachwedd, cyhoeddwyd erthygl wych yn y New York Review Of Books â’r teitl ‘Autocracy: Rules for Survival‘. Rwyf wedi dychwelyd at yr ysgrif sawl tro dros y misoedd diwethaf. Roedd yr awdur, Masha Gessen, yn berffaith iawn i ddweud mai ffolineb llwyr oedd y gobaith y byddai Trump yn callio ar ôl ymgartrefu yn y Tŷ Gwyn.

Yn fy marn i, hi yw’r sylwebydd gorau un ar bwnc Trump a Vladimir Putin. Mae’n besimistig ynghylch y niwed mae Trump yn ei achosi, a’n un o feirniaid pennaf Putin, ond mae’n ein cymell ar yr un pryd i wrthsefyll y demtasiwn i ddyfeisio neu gofleidio theorïau cynllwyn di-sail i gysylltu’r ddau ddyn.

Mae’n enedigol o Rwsia, ac roedd yn newyddiadura yn y wlad honno wrth i’w system ddemocrataidd ifanc gael ei datgymalu. Mae bellach wedi ffoi i America, felly mae ei phrofiad yn ei rhoi mewn safle delfrydol i roi’r hyn sy’n digwydd yno (a’r gorllewin) yn ei gyd-destun.

Fe gyhoeddodd fywgraffiad o Putin yn 2012. Fe ddarllenais y gyfrol yn ddiweddar, a’r peth trawiadol yw bod Putin wedi cyrraedd y brig bron trwy ddamwain. Ystyr teitl y llyfr yw nad yw Putin, mewn gwirionedd, yn ddyn hynod o gwbl. Mae’n demtasiwn i ystyried ein gelynion (ac mae Putin yn sicr yn elyn) yn fwy galluog nag ydynt mewn gwirionedd, ond mynna Gessen (sydd wedi’i gyfarfod) ei fod yn ddyn diflas, syml, ac ychydig yn dwp. Os yw’n feistr ar grefft, yna canfod ffyrdd o bocedu symiau anferth o arian trwy ddulliau llwgr yw honno. Mae’n bosibl iawn mai Vladimir Putin yw’r person cyfoethocaf yn y byd ar hyn o bryd.

Nid yw Gessen yn gwadu am eiliad bod Rwsia wedi ymyrryd yn yr etholiad (ac etholiadau eraill ledled y gorllewin). Gwyddom i sicrwydd eu bod wedi dwyn a rhyddhau e-byst mewnol y DNC ac ymgyrch Clinton, a chydlynu ymgyrchoedd propaganda a newyddion ffug arlein. Nod y Kremlin yn hyn i gyd, fwy na thebyg, yw creu helynt a drwgdybiaeth, a thanseilio hygrededd systemau gwleidyddol y gorllewin rhyddfrydol. Dadl Gessen yw bod twf theorïau cynllwyn sy’n mynd ymhellach na hynny heb dystiolaeth yn symptom ynddo’i hun o’r union niwed mae Putin yn ceisio’i wneud i’n cyfundrefnau sifig. Mae awtocratiaeth yn ffynnu pan mae’r gwirionedd ei hun fel cysyniad yn cael ei danseilio. Mae Trump eisoes wedi meddianu’r cyhuddiad ‘fake news’; y peth olaf y dylai’i wrthwynebwyr ei wneud yw rhoi sail i’w gwynion.

Rheswm arall i osgoi obsesiynu’n ormodol ynghylch y cysylltiadau honedig â Rwsia, yn ôl Gessen, yw bod hynny’n cuddio’r ffaith mai ffenomen Americanaidd yw Trump. Symptom yw’r dyn, wedi’r cyfan; nid ymddangos o nunlle (neu o’r tu allan) a wnaeth ei fath ef o ymgyrch. Mae miliynau o’i gefnogwyr yn teimlo’n chwerw a drwgdybus, a hynny am resymau perffaith Americanaidd (sef hiliaeth, i raddau helaeth). Hyd yn oed petai modd dangos bod ymgyrch Trump wedi llwyddo i ddwyn yr etholiad diolch yn benodol i gynllwyn pwrpasol gan y Kremlin, beth wedyn? Wedi’r cyfan, fe ofynnodd Trump yn gyhoeddus i Rwsia hacio e-byst Clinton dros flwyddyn yn ôl. Nid yw’n eglur beth fyddai canfod cyd-weithio mwy cyfrinachol yn ei ychwanegu i’r stori, sydd eisoes yn ddigon brawychus.

Ar ben hyn oll, mae Putin yn hapus iawn i gael ei bortreadu fel mastermind holl-ddylanwadol, gan fod hynny’n ei droi’n ffigwr pwysicach (a llawer galluocach) nag ydyw mewn gwirionedd. Fel rwyf wedi’i ddweud o’r blaen, mae ceisio esbonio’r byd trwy greu theorïau cynllwyn cywrain sy’n plethu popeth yn reddf grefyddol. Am wn i, mae llawer yn teimlo cysur o deimlo bod rhywun, yn rhywle, yn rheoli pob dim, hyd yn oed os yw’r person hwnnw’n ddihiryn. Efallai bod Putin fel y Diafol yn syniad mwy apelgar na’r gwir, sef bod popeth yn llanast. A dyna, rwy’n amau, fydd casgliad yr holl ymchwiliadau sydd ar y gweill i’r cysylltiadau rhwng Trump a Rwsia: blerwch a thwpdra. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Y DUP

Gan fod y DUP ar hyn o bryd mewn trafodaethau ffurfiol i gefnogi llywodraeth Prydain, mae safbwyntiau crefyddol gwirion a hyll y blaid yn cael cryn dipyn o sylw. Dyma erthygl gennyf ar y wefan newydd (ac ardderchog) Nation.Cymru ar y pwnc hwnnw. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Y DUP

Gan fod y DUP ar hyn o bryd mewn trafodaethau ffurfiol i gefnogi llywodraeth Prydain, mae safbwyntiau crefyddol gwirion a hyll y blaid yn cael cryn dipyn o sylw. Dyma erthygl gennyf ar y wefan newydd (ac ardderchog) Nation.Cymru ar y pwnc hwnnw. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Diddymwch y frenhiniaeth

Mae’r Tywysog Philip wedi cyhoeddi ei fod am ‘ymddeol’, felly dyma amser cystal ag unrhyw un i ladd ar gysyniad dwl y frenhiniaeth. Cefais gyfle i wneud hynny ar Taro’r Post heddiw (ewch i 24:30).Mae Philip ei hun yn embaras llwyr, wrth gwrs. Hawdd yw … Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Diddymwch y frenhiniaeth

Mae’r Tywysog Philip wedi cyhoeddi ei fod am ‘ymddeol’, felly dyma amser cystal ag unrhyw un i ladd ar gysyniad dwl y frenhiniaeth. Cefais gyfle i wneud hynny ar Taro’r Post heddiw (ewch i 24:30).

Mae Philip ei hun yn embaras llwyr, wrth gwrs. Hawdd yw chwerthin am lawer o’r pethau gwirion mae wedi’u dweud dros y blynyddoedd, ond mae rhai ohonynt yn gywilyddus. Dyma ddyn sydd wedi bod yn ‘cynrychioli’ Prydain ers 65 o flynyddoedd bellach, a hynny heb i’r un ohonom ofyn iddo.

Nid oes gennyf lawer o amynedd â seremonïau a defodau ac ati’n gyffredinol, felly rwy’n aml yn cwestiynu’r angen o gwbl ar gyfer pennaeth ar y wladwriaeth sydd ar wahan o’r llywodraeth. Ond gan dderbyn bod galw am y math yna o rôl, dylem fabwysiadu system debyg i un yr Iwerddon. Mae’r Gwyddelod, ar ôl eu penderfyniad doeth ym 1948 i dorri pob cysylltiad â theulu rhyfedd Windsor, yn ethol eu harlywydd eu hunain, a rhaid iddo neu hi roi’r gorau iddi ar ôl dau dymor. Maent felly’n gallu ethol pobl sy’n addas ar gyfer y swydd, yn hytrach na dioddef bron i saith degawd o ffŵl fel y Dûg sydd wedi cyflawni dim o werth yn ei fywyd ond priodi ei gyfnither. Parhau i ddarllen

: Erledigaeth ffug y Cristion

Stori wirion y dydd yw’r honiad bod Cadbury’s wedi hepgor y gair ‘Easter’ o’u deunydd marchnata ar gyfer helfa wyau pasg ar y cyd â’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Roeddwn yn trafod yr helynt ar Taro’r Post yn gynharach (yr eitem gyntaf, ar ôl 2 funud)… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Erledigaeth ffug y Cristion

Stori wirion y dydd yw’r honiad bod Cadbury’s wedi hepgor y gair ‘Easter’ o’u deunydd marchnata ar gyfer helfa wyau pasg ar y cyd â’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Roeddwn yn trafod yr helynt ar Taro’r Post yn gynharach (yr eitem gyntaf, ar ôl 2 funud). Fel sy’n aml yn wir pan mae Cristnogion yn cwyno am bethau fel hyn, lol llwyr yw’r stori, fel y dengys eiliad neu ddwy o bori gwefan y cwmni.

Mae’n debyg bod gan lawer o Gristnogion ryw fath o complex merthyrdod (sy’n addas, am wn i, o gofio’r chwedl sy’n sail i’r Pasg). Mae rhyw fath o urddas mewn cael eich herlid ar gam, ac rwy’n credu bod nifer o Gristnogion yn awyddus i hawlio peth o’r urddas hwnnw heb wneud y gwaith caled o ddioddef unrhyw erledigaeth go iawn eu hunain. Gan nad yw Cristnogion ym Mhrydain yn profi unrhyw ormes o gwbl – i’r gwrthwyneb, maent garfan grymus a breintiedig iawn – rhaid iddynt ei ddyfeisio. Dyma sydd hefyd yn gyfrifol am y ‘rhyfel’ chwedlonol blynyddol yn erbyn y Nadolig, sy’n draddodiad arbennig o amlwg yn America. Ysywaeth, yn yr hinsawdd wleidyddol hurt sydd ohoni, gallwn ddisgwyl mwy o hyn ym Mhrydain hefyd.

Yn wahanol i’r Nadolig, sy’n ddim byd o gwbl i’w wneud â Christnogaeth, mae’n anodd gwadu mai stori Iesu Grist oedd sail y Pasg i ddechrau. I’r mwyafrif helaeth o bobl erbyn hyn, fodd bynnag, gan gynnwys fy hun, nid yw’n ddim mwy na phenwythnos hirach na’r arfer i ffwrdd o’r gwaith ac esgus i fwyta siocled. A bod yn blaen, rwy’n croesawu’r ffaith bod llai a llai o bobl yn rhoi lle creiddiol i chwedl y croeshoelio, gan fod y stori honno, a’r athrawiaethau sy’n deillio ohoni, yn ffiaidd. Mae pob croeso i Gristnogion wneud hynny, yn naturiol, ond nid oes ganddynt hawl i ddisgwyl i bawb arall eu dilyn (a llai fyth o hawl i ddisgwyl cydymdeimlad pan maent yn creu helynt ffug). Mae’n beth iach eu bod yn prysur golli’r frwydr honno, ond bydd y cwynion parhaus yn syrffedus iawn yn y cyfamser. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Pwy sy’n nawddoglyd?

Mae pawb sy’n cefnogi Donald Trump yn hiliol. Pawb, yn ddi-eithriad.

Mae’r datganiad uchod yn aml yn ennyn ymateb chwyrn, a hynny gan lawer o ryddfrydwyr yn ogystal â chefnogwyr y ffasgydd oren twp. Efallai mai’r mwyaf cyffredin yw gofyn yn rhethregol ‘felly mae bron hanner poblogaeth America’n hiliol?’ fel petai’r cwestiwn ei hun yn abswrd a bod ateb y gadarnhaol yn golygu colli hygrededd yn anorfod. Ond ‘ydyn’ yw’r ateb yr un fath. Nid yw’r ffaith bod canran sylweddol o’r boblogaeth yn arddel daliadau hiliol yn gwneud y daliadau hynny’n llai hiliol.

Rwy’n credu bod llawer hefyd yn camddeall y cyhuddiad. Nid yw dweud bod rhywun yn hiliol o reidrwydd yn golygu eu bod yn casáu pawb â chroen tywyll. Mae hiliaeth yn ffenomen gynilach na hynny (er mae’n llai cynnil bellach nag yr oedd flwyddyn yn ôl, gan fod buddugoliaeth Trump wedi rhoi ‘caniatâd’ i bobl arddel eu hiliaeth yn fwy agored yn hytrach na chadw’n dawel).

Fel rheol, mynnir mai dadrithiad economaidd oedd yn bennaf gyfrifol am ganlyniad yr etholiad. Nid yw hynny’n hollol anghywir, o reidrwydd; fe chwaraeodd ran, yn enwedig mewn taleithiau ôl-ddiwydiannol fel Michigan ac Ohio. Ond mae’n anghyflawn, a hefyd yn gamarweiniol o gofio bod cefnogwyr Trump, ar gyfartaledd, yn gyfoethocach na rhai Clinton. Y gwir plaen yw bod arolygon academaidd wedi dangos dro ar ôl tro mai’r hyn sy’n esbonio’r canlyniad orau yw ‘pryderon’ ynghylch amrywiaeth ethnig. Os oes un peth sy’n rhagweld cefnogaeth unigolyn tuag at Trump, yna’u safbwyntiau am hil yw hwnnw. Mae’r patrwm yn hollol glir.

Nid yw’r syniad bod cyni economaidd yn troi pobl yn hiliol yn dal dŵr beth bynnag. Fe all wneud y rhagfarn sydd eisoes yn llechu ynddynt yn fwy amrwd, am wn i, ond mae hynny’n amlwg yn golygu bod yr hiliaeth yn bodoli’n dawel yn barod. Yn ogystal, roedd ymgyrch Trump ei hun mor amrwd hiliol, mae’n berffaith synhwyrol dweud bod pawb oedd yn fodlon anwybyddu hynny’n hiliol hefyd, hyd yn oed os oedd ganddynt flaenoriaethau eraill.

Cwyn cyffredin yw bod galw cefnogwyr Trump i gyd yn hiliol yn nawddoglyd. Mae’n anodd gwadu hynny mewn gwirionedd. Mae hiliaeth yn dwp, felly mae’n dilyn bod galw pobl yn hiliol gyfystyr â’u galw’n dwp. Ni wadaf chwaith fy mod yn llawn dirmyg tuag at gefnogwyr Trump i gyd, er fy mod ar yr un pryd yn cydymdeimlo i raddau helaeth â syniadau Chris Arnade ynghylch y ‘rhes flaen’ a’r ‘rhes gefn’. Mae Arnade yn dadlau’n gryf yn erbyn datganiadau fel yr un sy’n agor y blogiad hwn. Ond onid yw dadansoddi ymddygiad cefnogwyr Trump mewn termau anthropolegol a sosio-economaidd hefyd yn nawddoglyd, os nad hyd yn oed yn fwy felly? Fel petaem ni bobl addysgiedig yn deall y trueiniaid hyn yn well na hwy eu hunain. Rwy’n credu ei bod yn amhosibl osgoi bod yn nawddoglyd y naill ffordd na’r llall fan hyn. Weithiau mae’r gwir ei hun yn nawddoglyd.

Cwyn arall yw bod galw cefnogwyr Trump yn hiliol yn annhebygol iawn o’u darbwyllo i droi’u cefnau arno a throi’n rhyddfrydwyr da. Mae’n siwr bod hynny’n gywir (er yn achos y rhan fwyaf ohonynt, rhaid gofyn a oes unrhyw beth all newid eu meddyliau?). Eto i gyd, erys y ffaith eu bod yn hiliol, ac mae anwybyddu hynny’n beryglus. Yr hiliaeth ei hun yw’r broblem. Mae mynd i’r afael â dirywiad sosio-economaidd yn orchwyl hanfodol ynddi’i hun, ond mater ar wahan yw hwnnw (a Trump yw’r person gwaethaf un i ddatrys y broblem honno beth bynnag).

Os mai’r nod yw newid meddyliau cefnogwyr Trump, mae angen osgoi eu galw’n hilgwn er mai dyna ydynt mewn gwirionedd (fel y dysgodd Clinton wedi helynt y ‘basket of deplorables‘). Y broblem felly yw bod dweud y gwir weithiau’n strategaeth annoeth. Nid yw hynny’n sefyllfa anghyffredin. Er enghraifft, wrth drafod â chreadyddion, mae nifer o anffyddwyr yn awgrymu nad oes rhaid ymwrthod â Duw er mwyn credu mewn esblygiad. Mae rhai o’r anffyddwyr yn credu hynny’n ddidwyll, ond diau mai strategaeth sydd ar feddwl y rhan fwyaf. Mae’n hynod annhebygol bod ffwndamentalwyr Cristnogol yn mynd i droi’n anffyddwyr mewn chwinciad, felly mae’n gwneud synnwyr i geisio’u darbwyllo bod modd iddynt ddal eu gafael ar syniad creiddiol bodolaeth Duw tra’n derbyn ffeithiau syml eraill am y byd. Ond y gwir yw nad yw esblygiad theistaidd yn gwneud y mymryn lleiaf o synnwyr mewn gwirionedd, ac mae rhaid dewis: Duw ynteu esblygiad. Rwy’n cael trafferth cyfaddawdu â’r gwirionedd am resymau strategol, a hynny’n rhannol oherwydd ei fod yn…nawddoglyd. Dyna reswm arall, am wn i, na allwn i fod yn wleidydd. Parhau i ddarllen

: Pwy sy’n nawddoglyd?

Mae pawb sy’n cefnogi Donald Trump yn hiliol. Pawb, yn ddi-eithriad.Mae’r datganiad uchod yn aml yn ennyn ymateb chwyrn, a hynny gan lawer o ryddfrydwyr yn ogystal â chefnogwyr y ffasgydd oren twp. Efallai mai’r mwyaf cyffredin yw gofyn yn rhethregol ‘… Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Osgoi’r demtasiwn i ystyried ein gelynion gwleidyddol yn athrylithwyr strategol

Fel rwyf wedi’i ddweud droeon, mae yna esboniad syml a chyffredinol sy’n esbonio popeth am Donald Trump: mae’n ddyn eithriadol o dwp. Am y rheswm hwnnw, mae angen i bawb stopio dweud bod popeth sy’n tasgu o’i geg neu’i fysedd yn ymgais fwriadol i dynnu’n sylw oddi ar faterion eraill. Y cyfan sydd ei angen er mwyn deall beth sy’n digwydd yw i ni gydnabod bod arlywydd newydd America’n blentyn 70 oed hollol anwybodus a chroen-denau heb ronyn o hunan-ddisgyblaeth. Wedi i ni werthfawrogi hynny, nid oes angen cyflwyno unrhyw hypotheses ychwanegol.

Mae modd deall pam mae cynifer yn parhau i lynu wrth y syniad bod rhaid meddu ar hyn a hyn o ddeallusrwydd a dawn strategol er mwyn cyrraedd y Tŷ Gwyn, ac felly mae’n rhaid bod rhyw fath o method in the madness. Wedi’r cyfan, mae ymgyrchu gwleidyddol, yn enwedig ar lefel arlywyddol, i fod yn hynod anodd. Ond yn achos Trump: nagoedd. Roedd Trump yn ffodus i ddewis amser lle roedd ymddiriedaeth Americanwyr yn eu system wleidyddol wedi plymio i’r fath ddyfnderoedd, felly roedd bwlch yn y farchnad ar gyfer ymgeisydd anghonfensiynol. Ond wedi hynny, y cyfan yr oedd ei angen arno oedd y math o ddiffyg cywilydd sydd ond yn bosibl mewn twpsyn. Yn wir, byddai unrhyw un llai anwybodus wedi methu rhedeg ymgyrch fel ei un ef; byddai’r embaras o ddweud y fath bethau yn y fath ffordd wedi bod yn drech na hwy. Yn yr un modd, nid yw dinistrio system wleidyddol a’i throi’n awtocrataeth o reidrwydd yn anodd. Os rywbeth, mae bod yn dwp yn help. Mae yna lawer iawn mwy o ffyrdd o dorri rhywbeth nag o’i gadw’n gyfan.

Temtasiwn gyffredin yw meddwl bod ein gelynion gwleidyddol yn fwy deallus nag ydynt mewn gwirionedd. Diffyg parodrwydd i dderbyn bod modd i ynfytyn gael ei afael ar awennau gwlad fel America (a’i sefydliadau gwydn, honedig) sydd i gyfrif yn bennaf am hynny. Efallai hefyd bod yna reddf siwdo-grefyddol debyg i’r hyn sydd ar waith yn achos theorïau cynllwyn, sef dyhead i feddwl bod pethau’n digwydd am resymau pwrpasol. Mae’r syniad bod polisïau America’n cael eu llywio gan y rhechfeydd random sy’n gwibio trwy ymennydd Trump ar unrhyw eiliad penodol hyd yn oed yn fwy hunllefus i rai na’r syniad bod ganddo gynllun (hyd yn oed os yw’r cynllun hwnnw’n wrthun).

Am resymau tebyg, rwy’n amheus o’r syniad bod popeth mae Trump yn ei wneud yn cael ei lywio gan Vladimir Putin. Mae’r syniad mai prosiect cyfrwys hir-dymor o eiddo Rwsia oedd hwn o’r dechrau’n deg yn gofyn i ni gredu bod Putin yn mastermind. Mae llawer yn credu hynny, am wn i, ond mae’n debygol iawn mai myth ydyw mewn gwirionedd. Fel mae Masha Gessen (y sylwebydd doethaf, yn fy marn i, ar ffenomen Trump a’r cysylltiadau honedig â Rwsia) wedi’i ddweud, mae Putin ei hun yn ddyn digon symol ac analluog yn y pen draw. Mae’n graffach na Trump, yn sicr (mae hynny’n wir am bawb), ond dylem osgoi’r demtasiwn i’w ystyried yn ddihiryn cartŵn hollalluog (er ei fod, wrth gwrs, yn ddihiryn). Nid yw’n amhosibl o bell ffordd bod Rwsia’n blacmêlio Trump mewn rhyw ffordd, ond y pwynt yw nad oes angen i hynny fod yn wir er mwyn esbonio beth sy’n digwydd. Nid bod hynny’n gysur o fath yn y byd. Parhau i ddarllen

Anffyddiaeth: Blogio am anffyddiaeth tra mae’r byd yn mynd i’r gwellt

Blog am anffyddiaeth yw hwn. Gan fod y pwnc hwnnw’n eang iawn, mae’n caniatáu i mi drafod gwleidyddiaeth yn fynych. Yn wir, rwyf wedi dweud droeon nad yw gwrthwynebu crefydd heb drafod gwleidyddiaeth yn gwneud synnwyr. Mae hyrwyddo hawliau sifil, cydraddoldeb, democratiaeth a rhyddid yn ran annatod o anffyddiaeth; crefydd, wedi’r cyfan, sydd wedi bod yn bennaf gyfrifol am lesteirio’r rhinweddau hynny yn hanesyddol.

Yn anffodus, mae fy mlogiadau wedi mynd ychydig yn llai rheolaidd yn ddiweddar, ac er bod hynny i raddau helaeth oherwydd y ffaith bod gennyf fabi, rwy’n rhoi llawer o’r bai ar Donald Trump. Pan rwyf wedi blogio tros y flwyddyn ddiwethaf, y ffasgydd twp oren oedd y pwnc yn amlach na pheidio. Ers iddo gyhoeddi’i fwriad i ymgeisio, mae twf Trumpaeth wedi datblygu’n dipyn o obsesiwn i mi. Rwy’n treulio llawer mwy o amser nag sy’n iach yn darllen am yr hyn sy’n digwydd yn America, a’n colli gobaith yn gyffredinol am gyfeiriad y byd yn ehangach. Ni fynnaf ddiflasu’r ychydig ddarllenwyr sydd gennyf, fodd bynnag, a chan fod Trump ymhob man yn barod, rwy’n ceisio osgoi swnio fel tôn gron am y peth fan hyn (mae fy ffrwd Twitter yn fater arall).

Mae’n wir hefyd bod rôl crefydd yn yr hyn sy’n digwydd yn gymhleth. Petai rhywun wedi dweud wrthyf ddegawd yn ôl y byddai’r dde eithafol yn cipio grym yn America, buasai wedi bod yn rhesymol i mi dybio mai ffwndamentaliaid Cristnogol fyddai wrthi. Ond fel y digwyddodd pethau, nid yw Trumpaeth mor syml â hynny. Mae llawer iawn o bleidleisiwyr Trump yn ffitio’r disgrifiad hwnnw, wrth reswm, ond go brin bod y ffasgydd twp oren ei hun yn gwneud. Nid yw Trump yn ddigon deallus i ffurfio safbwyntiau diwinyddol y naill ffordd na’r llall, ond nid oes cysur yn hynny, gan y bydd yn berffaith hapus i daflu cig coch at y ffwndamentaliaid er mwyn cadw’u cefnogaeth. Hiliaeth a misogynistiaeth – panig ynghylch tranc arfaethedig statws goruchafol y dyn gwyn – yw craidd Trumpaeth mewn gwirionedd, ac er bod crefydd yn chwarae rhan fawr yn hynny, rwy’n gorfod derbyn nad dyna lle mae’r bai i gyd. Ysywaeth, mae llawer o’r ‘alt-right’, yn enwedig y rhai ifainc, yn ddigon seciwlar.

Efallai bod fy mlaenoriaethau yn newid, felly. Nid yw fy safbwyntiau yngylch crefydd wedi newid o gwbl: lol yw’r cwbl o hyd. Ond yr hyn sy’n fy mhryderu fwy na dim yn y byd erbyn hyn yw dirywiad democratiaeth, a thwf y dde adweithiol. Awtocrat yw Trump, ac mae’r difrod a gyflawnodd yn ei wythnos gyntaf, heb sôn am beth sy’n mynd i ddigwydd dros bedair blynedd, yn frawychus. Nid dim ond America sy’n wynebu’r broblem hon, wrth gwrs. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae democratiaeth wedi cilio yn Rwsia, Twrci, Gwlad Thai, Y Philipinau a De Affrica. Mae hyd yn oed gwledydd o fewn yr Undeb Ewropeaidd, fel Hwngari, Gwlad Pwyl, Slofacia a’r Weriniaeth Siec wedi dechrau dilyn trywydd anrhyddfrydol, ac mae’r dde senoffobig ar gynnydd mewn sawl gwlad gorllewinol arall, gan gynnwys Prydain. Ar ben hynny, mae gwledydd nad oedd hyd yn oed yn ddemocrataidd o gwbl yn y lle cyntaf, fel China, wedi dechrau canoli a thynhau grym drachefn yn hytrach na chymryd camau i’r cyfeiriad arall. Mae pethau’n edrych yn dduach o lawer nag yr oeddent ddegawd yn ôl.

Rwyf o hyd wedi gwrthod y syniad bod democratiaeth a rhyddid yn anochel o gynyddu gydag amser, ac rwy’n gofidio bod y degawd presennol yn fy mhrofi’n gywir. Mae gobaith mai blip dros dro – ochenaid olaf yr hen ddyn gwyn blin cyn i rymoedd demograffig ei drechu – yw hyn. Gallaf ddeall y demtasiwn i obeithio y bydd popeth yn gwella ar ôl i’r baby boomers hunanol farw allan ymhen degawd neu ddau. Ond gochelwn rhag disgwyl yn ddiog i’r gwellhad hwnnw ddigwydd yn awtomatig. Mae am fod yn frwydr, ac yn hynny o beth, mae llawer o grefyddwyr rhyddfrydol am fod ar yr un ochr â mi. Parhau i ddarllen