Archives: saralouisewheeler

Sara Louise Wheeler: CwmwlGeiriau Tafodiaith Rhosllannerchrugog

Advertisements Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Un noson yn sîn llenyddol Caernarfon…

Yn fy ngholofn ddiwethaf, fues yn swnian am y sioc o golli fy nghreadigrwydd, yn sgil straen a thristwch y misoedd diwethaf. Wel, mae’n rhyfeddol fel gall un digwyddiad bach hwylus, disodli’r cwmwl enfawr o rwystredigaeth. Sôn wyf, mis yma, am fynychu lansiad llyfr newydd Yr Athro Angharad Price, o ysgol y Gymraeg yma ym […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Pan mae’r storfa greadigol yn wag

Am ryw 21 mlynedd bellach, yr wyf wedi bod wrthi’n ceisio barddoni a sgwennu’n greadigol. Yn amlwg nid wyf wedi bod yn hynod o lwyddiannus hyd yma, ond dwi wedi cael hwyl yn trio ac rwyf wedi sgwennu un neu ddau o bethau bach rwy’n reit browd ohono. Roedd cychwyn y golofn synfyfyrion llenyddol yma […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Brwydr y tafodieithoedd – a’r goblygiadau anffodus!

Mawr y cynnwrf, rwyf wedi cael cyhoeddi cerdd ar blog y cyfnodolyn llenyddol Y Stamp! Enw’r gerdd yw ‘Brwydr y tafodieithoedd’ ac mae hi’n rhoi blas ar un o’r materion sydd yn achosi pryder i mi fel darlithydd cyfrwng Gymraeg – sef hierarchaeth y tafodieithoedd. Pwrpas ein darpariaeth yw rhoi mynediad at astudio pynciau ysgolhaig […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Brwydr y Tafodieithoedd…

Ar y 27ain o fis Chwefror 2018, cyhoeddwyd fy ngherdd am tafodieithoedd ar blog y cyfnodolyn llenyddol ‘Y Stamp’.
Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Nwyddau llenyddol fel anrhegion

Roedd hi rhywbryd rhwng y Nadolig a’r flwyddyn newydd, a finnau wedi bod yn diogi o gwmpas y tŷ ychydig gormod, pan awgrymais i’r gŵr i ni fynd am dro i Gaer am gwpwl o oriau, i sbïo o gwmpas y siopau a chael rhywbeth i fwyta. Euthum i’n siopau arferol, megis y siop modelau, […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Wythnos yng Nghymru fydd, noson yng Nghymru a fu…a sefydlu clwb y 300!

“Mae’r nofel Wythnos yng Nghymru Fydd mor wych fel ei bod yn amhosib ei chrybwyll a gwneud cyfiawnder iddo fan hyn (fwy amdano rywbryd arall ella). Ond ‘suffice to say’ mae’n stori blynyddoedd-goleuni ‘ahead of its time’ ac mae’r frawddeg ‘yn ôl i’r dyfodol’ yn cael ei yngan yma degawdau cyn i Marti McFly a Doc Emmett Lathrop Brown ei ddefnyddio! (Fy ail golofn synfyfyrion […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Chwedl y llawforwyn yn 2017

Ys gwn i faint ohonoch sydd wedi bod wrthi’n gwylio’r gyfres deledu newydd ‘A Handmaid’s tale’ a chafodd ei chyflwyno i ni dros gyfnod y gwanwyn/ haf flwyddyn yma? Gyda’r stori dystopaidd, patriarchaidd, sydd yn iasol o berthnasol i’r cyfnod cyfoes, mewn rhai gwledydd ar hyn o bryd, a’r agwedd weledol syfrdanol o’r gwisgoedd lliwgar, […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Yn ôl i Lithfaen (gydag ymddiheuriadau i Islwyn Ffowc Ellis!)

Yn ôl yn rhifyn mis Mawrth 2013, fues yn sôn am fy ymweliad â`r ganolfan iaith yn Nant Gwrtheyrn, ger pentref Llithfaen, bro’r Eifl, Pen Llŷn. Soniais sut cefais grant gan Fentrau Iaith Cymru, roedd yn cael ei chynnig er mwyn hybu hyder pobl yn eu sgiliau iaith, hefo’r nod i helpu iddynt symud i […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Awduron y gororau/ ffiniau

“Mae’r ffin UDA-Mexico yn es una herida abierta (briw agored) lle mae’r trydydd byd yn crensian (grates) yn erbyn y cyntaf ac yn gwaedu. A cyn i’r briw magu crachen (scab) mae’n gwaedlifo (haemorrhages) eto, gyda gwaed-bywyd ddau fyd yn ymdoddi i ffurfio trydedd wlad – diwylliant gororau/ ffin” (Anzaldúa 2007, 25). Dyma eiriau Gloria […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Wyneb newidiol ‘nostalgia’ trwy hanes

Yn ôl yn rhifyn mis Chwefror 2010 o’r Clawdd, fues yn sôn yn fy ngholofn am y cysyniad o ‘nostalgia’. Synfyfyriais am y gair Saesneg, a’r genre o lenyddiaeth a chelf teimlais oedd yn mewngapsiwleiddio’r emosiwn melys-chwerw cysylltais hefo’r gair. Taerais mai teimladau cynnes a cysurus oedd yma, o oes aur pan oedd bywyd yn […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Darganfod onomasteg gymdeithasegol (socio-onomastics): yr astudiaeth o enwau a’u harwyddocâd cymdeithasol

Enwau personol. Mae pob un ohonom hefo un yn does? Maent yn rhan bwysig o’n hunaniaeth, yn agwedd canolig o gyfathrebu, ac yn gyffredinol yn angenrheidiol o ran bywyd pob dydd. Dychmygwch os nad oedd gennym enwau – sut byddem yn cyfleu storïau ac yn clebran? Mewn unrhyw stori mae’r gallu i adnabod y cymeriadau […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Haf i’r brenin ac ymddiheuriad am golli dyddiad cau’r Clawdd diwethaf!

Rwy’n eistedd yn dderbynfa’r gwesty ym Maldives, yn darllen fy e-byst trwy’r IPad. Dwi’n ei sganio nhw ar frys oherwydd dwi newydd dalu $10 am awr o Wifi ac rydym wedi gwario hanner o hynna yn barod, yn synnu ar y newyddion am Frexit! Dyna pryd gwelais yr e-bost gan Chris, golygydd y Clawdd, yn […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Geirda – gair da, ynde!

Roeddwn newydd orffen y ddarlith ac roedd y myfyrwyr wrthi’n pacio casys pensiliau i’w bagiau ac yn gadael yr ystafell – yn llawn ysbrydoliaeth ac yn edrych ymlaen at astudio ymhellach yn y llyfrgell…wel, roeddent yn gadael yr ystafell beth bynnag. Sylwais, fodd bynnag, fod un o’r myfyrwyr yn symud yn y cyfeiriad arall – […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Star Wars – adlewyrchiad ffan hirdymor

Fedra i ddim cofio amser pan nad oedd Star Wars yn rhan o fy mywyd. Cefais fy ngeni rhwng rhyddhad y ffilm gyntaf ‘Star Wars, Episode IV: A new Hope’ yn 1977, a’r ail ffilm ‘Episode V: The Empire Strikes Back’ yn 1980. Roedd gennym Star Wars ar fideo, wedi ei dapio oddi ar y […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Cyfleoedd hefo’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol

Wel dyma fi wedi cyrraedd carreg filltir bwysig – hanner ffordd trwy fy mlwyddyn gyntaf o addysgu fel darlithydd polisi cymdeithasol ym mhrifysgol Bangor. Ie wir, wnaeth semester un darfod ar y 4ydd o fis Ionawr (yn symbolaidd pan drosglwyddais y traethodau, wedi ei marcio a hefo sylwadau, yn saff i law’r swyddog gweinyddu myfyrwyr). […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Dallas 1978 – ffynhonnell o hydwythdedd

Wel mae’n bleser cael dweud fod pethe dal yn mynd yn dda hefo’r gyrfa academaidd. Dechreuais darlithio ym mis Medi ac rwy’n ei fwynhau yn arw; er mae hi’n hynod o waith caled cofia! Mae hi fel paratoi at cyflwyno mewn cynhadledd – pob wythnos! Rwyf mor brysur fel fy mod yn falch o weld […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Synfyfyrion o’r crogwely

Oes ‘na unrhyw beth well tybed, nag wario pnawn heulog, heddychlon, yn darllen ac yn synfyfyrio mewn crogwely? Crog-beth medde chwi? Wel yn hollol, fysa fyn ateb i. Ond ia, ‘crogwely’ ydy’r gair Gymraeg am ‘hammock’ yn ôl geiriadur yr academi; mae ‘hamog’ yn cael ei chynnig fel yr unig air arall posib. Ddim fy […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Dyfodol Cyfrwng Gymraeg!

Wel mae llond o bethau wedi digwydd ers i mi sgwennu’r golofn ddiwethaf. Fy newyddion fwyaf yw fy mod wedi ymgeisio am swydd fel ‘Darlithydd mewn Polisi Cymdeithasol (Cyfrwng Gymraeg)’…ac wedi ei glanio hi! Ie wir, doeddwn i ddim wedi bwriadu ymgeisio am swydd newydd mor fuan ar ôl cychwyn ym mhrifysgol Bangor, yn enwedig […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Dysgu darllen patrymau…

Wel dwi ddim eisiau witsio’r peth (jinx), ond mae bywyd yn mynd yn reit dda ar hyn o bryd, mae’n rhaid dweud. Mae gen i swydd ragorol ym mhrifysgol Bangor; dwi ‘di cael fy newis fel un o’r gwyddonwyr cymdeithasol gyrfa gynnar (early career social scientists) i fynd am wythnos i Dre’r Penrhyn (Cape Town) […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Teithlyfr (travelog) safari…gan hogan ddiog wrth ochr y pwll!

Mae’r haul Affricanaidd yn tywynnu’n braf ar fy ysgwyddau pnawn ‘ma yn nyffryn Lwangwa, wrth i mi eistedd yn y jacuzzi yn sbïo dros ochr y balconi ar y gre (herd) o jiráff yn plygu yn ei modd lletchwith, smala i yfed o’r llyn. Nid fod angen cynhesrwydd y jacuzzi ychwaith – wnes i adael […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Kafunta, Y Kindle, a’r Cydymaith Ymchwil

Dyma fydd y golofn cyflymaf i mi ei sgwennu erioed. Dros y 24 awr ddiwethaf mae’r tŷ ‘ma ‘di bod yn fwrlwm o bacio, pwyso’r bagiau, dat-pacio, ail-pacio, pacio mewn bag ysgafn yn hytrach na fy siwt ces sy’n hawdd ei symud o gwmpas, teimlon blin bod fi yma’n pacio yn hytrach na mynd draw […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Gwerthusiad o ‘Y dŵr’…a buddion y golofn!

                    Yn ôl ym mis Mai roeddwn yn dychwelyd o brifysgol Manceinion, lle roeddwn wedi bod mewn cynhadledd gymdeithasegol, a ffeindiais fy hun yn eistedd ar blatfform bythol-oer rheilffordd Oxford road. Oherwydd y tywydd braf diwrnod hwnnw…ar ffaith fod gen i gymaint i’w gario fel oedd […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Trysorau’r silff lyfrau: Ananse a Duw’r Awyr (Sky God)

Mae yna sawl llyfr sydd wedi dylanwadu arnaf yn ddwfn dros y blynyddoedd, ac rwy’n hoff iawn o’i rhestri weithiau, i ymarfer sut fuaswn yn ateb y cwestiwn: Pa lyfrau fyddwn yn ei chymryd hefo fi, os oeddwn yn mynd i ynys ddiffaith (desert island). Dros y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig wrth sgwennu’r golofn yma, […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Oxygène, Sigma 957…a cheisio esbonio’r bydysawd!

Yn ddiweddar y mae sawl peth wedi achosi i mi adlewyrchu ar fywyd, y bydysawd a phob dim (gyda diosg yr het i Douglas Adams!) Mae pawb a’i farn dyddiau yma, wedi ei selio ar ‘ffeithiau’ – yn ei thyb nhw. Hidio befo ble y mae’r drafodaeth yn cael ei chynnal – facebook, bore coffi […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Dim angen creu Dydd Gŵyl Dewi yma!

Roedd hi’n fore braf yng Nghilgwri pan ddeffroes ar ddydd gŵyl Dewi eleni. Sbïais allan trwy’r ffenest, dros y caeau, gan feddwl yn flin am y pacio a pharatoi yr oeddwn wedi bwriadu ei wneud y diwrnod hwnnw, gan fy mod yn mynd i Ogledd Iwerddon yr wythnos ganlynol hefo ngwaith. Ond ‘Na!’, meddyliais, dwi […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Noson yng Nghymru fydd – Haleliwia!

Rydyn ni gyd yn gyfarwydd â’r hen chwedl drefol (urban myth) tydan: aeth Sais i mewn i dafarn yng Nghymru, lle’r oedd pawb ene wrthi’n siarad Saesneg, ond yna wnaethant droi at siarad Cymraeg fel bod y Sais methu deall beth oedden nhw yn ei ddweud. Pob tro dwi’n clywed y chwedl yma (sawl gwaith […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Y cornel natur: Dyfrgwn

Roedd y gwynt wedi gwylltio ac yn chwibanu’n wyllt o amgylch y guddfan (hide). Roedd y glaw yn diferu a’r oerni yn brathu’n bysedd wrth i ni ffocysu ysbienddrych, telesgopau a chamerâu. Ond dyma oedd bore olaf ein gwyliau dolig yn Minsmere, ardal Suffolk. Ac felly, gyda chymorth wellingtons ‘Aigle’, hosanau alpaca a fy parka […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Brodorion Cymraeg a helyntion y nam technegol

Roedd hi’n chwarter i wyth ar fore dydd Sadwrn – ie, bore dydd Sadwrn! Roedd pump ohonom ni wedi ymgasglu o amgylch y bwrdd mewn stafell ddigon dymunol, a’r llenyddiaeth dan sylw oedd ‘Rheolau’r ffordd fawr’ (the highway code). Ie, dene ni, roedden ni gyd wedi cael ein dal yn ‘goryrru’ (speeding). Gair diddorol hwnna […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Y ffrinj, cyfeillgarwch…ac atgofion o’m mhlentyndod…

Ers rhai misoedd bellach, y rwyf wedi bod wrthi’n tyfu allan y lliw ges i ar fy ngwallt i guddio’r blaengudyn arian (streipen arian/ ‘Mallen’) sy’n estyn o fy nhalcen, a hefyd y lliw halen a phupur naturiol sydd gen i drwyddi draw. Fel rhan o hyn, yn ddiweddar, penderfynais gael ffrinj gan fyddai hyn […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Y Gymrodoriaeth, S4C…a chyfarfod Beca Brown!

Wel, mae ‘na bob math o bethau wedi digwydd ers i mi sgwennu’r golofn ddiwethaf…prin yr wyf yn gwybod lle i gychwyn! Ond ella mynd hefo’r traddodiad o ‘newyddion drwg i gychwyn’ wnâi. Wrth iddi nesáu at ddiwedd mis Mai, roeddwn ar flaen fy set yn disgwyl clywed os oedd fy nghais grant am gymrodoriaeth […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Diwedd ar y ‘Picard predicament’!

Yn ystod dyddiau annioddefol o braf gwanwyn 2011, pan oeddwn wrthi’n straffaglu’n druenus i orffen fy nhraethawd doethurol, gan weithio’n galetach na wnes erioed o’r blaen ond yn cael dim tâl gan fod y ‘stipend’ wedi gorffen, mi roedd un peth yn fy nghynnal drwyddi, a hynny oedd yr addewid y byddai bywyd yn llawer […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Prydferthwch Llithfaen a threigliadau Saesneg! (Penwythnos yn Nant Gwrtheyrn)

Yn ôl yn 2011, mynychais barti pen-blwydd Aled Lewis Evans, ac mi roedd hi’n noson werth chweil chwarae teg, hefo cherddorion a bandiau lleol yn chwarae, gan gynnwys Arwel Tanant Jarvis a hefyd Calon, sef band Kay a Stephen Lee a fuodd yn Ysgol Morgan Llwyd yr un adeg a finnau. Tra oeddwn wrthi’n ciwio […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Y Gymraeg yn y 2010au!

Y mae sawl peth wedi digwydd yn ddiweddar sydd wedi peri i mi sidro natur a sefyllfa’r iaith yn ein degawd presennol – ac yn y bôn, mae’r golofn wedi chwarae rhan allweddol ym mhob digwyddiad. Yn gyntaf, cefais e-bost jest cyn ‘dolig, gan ‘Y Corpws Cenedlaethol Gymraeg’; “pranc neu spam mae’n siŵr” meddyliais i […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Mis mêl yn Angsana Ihuru, cynefin y Na’vi…a gwireddu breuddwyd fy mhlentyndod…

Ie ie, wnaethom ni briodi tair blynedd yn ôl bellach, ond roeddwn yn fwrlwm o brysurdeb bryd hynny – rhwng trio ysgrifennu’r Thesis i’r ddoethuriaeth, symud tŷ, chwilio am swydd newydd…sgwennu’r Thesis ayyb. Yna graddiais o’r diwedd mis Gorffennaf blwyddyn yma ac, ar ôl blynyddoedd o sbïo’n hiraethus ar gannoedd o gatalogau egsotig, aethom i […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Dwylo’n canu yn Llangollen!

Yn ôl ym mis Awst gyrrais draw i weld fy rhieni yn Llangollen ac i gymryd fy nithoedd, Christina ac Isabella, i wylio fy Aunty Brenda yn perfformio hefo ei grŵp cerddorol ‘Wrexham Signing Hands’; y mae’r grŵp yn perfformio amrywiaeth o ganeuon, gan ei dehongli trwy iaith naturiol y Gymuned Fyddar: British Sign Language […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Singing hands in Llangollen!

Back in August I drove over to lovely Llangollen to my parents’ flat-by-the-river and took my quickly-growing nieces, Christina and Isabella, to watch my Aunty Brenda performing with her musical group ‘Wrexham Singing Hands’; this group perform a wide variety of songs – interpreting them through the natural language of the Deaf Community: British Sign […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Mimosa to a more profitable existence? (A short story by Sara Louise Wheeler)

I awoke just in time to witness the final stages of the transaction taking place a few inches from my nose; the too-cheerful air steward took the euros from the kindly gentleman next to me and handed him his extortionately priced coffee. The unfolding scene had shaken me from my dream and I felt too […] Parhau i ddarllen

Sara Louise Wheeler: Arswyd, cerddwyr marwaidd…a sidro ‘pwynt’ ffuglen…

“Beth yw pwynt ffuglen?” Dyma’r cwestiwn chwithig a ofynnwyd i mi un tro, gan rywun roeddwn prin yn ei nabod, wrth i mi eistedd hefo fy nhrwyn mewn nofel tra roedd pawb arall wedi bod wrthi’n brysio o gwmpas gyda’i ysbienddrychau ar drip gwylio adar. Nawr te, dwi’n mwynhau gwylio adar, ond mae’n gallu bod […] Parhau i ddarllen