Archives: Wilias

Llafar Bro: CALENDR BRO; hydref a gaeaf 2017

Cyfarfod Blynyddol LLAFAR BRO: 7.00 Nos Iau Medi 21. Sylwer- yn Y Pengwern mae’r cyfarfod eleni.Dewch i ddangos eich cefnogaeth i’ch papur bro.

Swper a Chân efo Geraint Lovgreen, yn Y Pengwern. Medi 22, 7.30

Bore Coffi Mwya’r Byd. Codi arian… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -ymdrochi

Parhau â chyfres Steffan ab Owain, ar hynt a helynt hogiau’r Rhiw yn y 50au. 

Ceisiais gofio y dydd o’r blaen am rai o’r pethau a fyddem ni hogiau direidus y Rhiw a’r cyffiniau yn ei wneud yn ystod hafau braf y 50au. Wel, roedd ymdrochi, neu… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Medi allan rwan!

Ar ôl y bwlch ym mis Awst eto, mae rhifyn Medi bellach wedi cyrraedd y dosbarthwyr a’r siopau, yn llawn dop o erthyglau, newyddion, lluniau a mwy.

MAB Y MYNYDD YDWYF INNAU
Yn rhifyn Medi 2015 roeddwn i’n deud y drefn ar ôl i stori ddwy-a-dima*,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dewch i’r Ysgwrn!

Wedi misoedd o waith caled, ac ambell i snag, mae drws yr Ysgwrn wedi agor unwaith eto, a’r  ymwelwyr yn tyrru.

Ers Mehefin y 6ed mae cannoedd o blant a phobl o bobl oed wedi heidio i ymweld â chartef bardd y Gadair Ddu a chael blas ar y safle a?… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa

Wrth i’r gwaith ar yr adeilad newydd ddod i ben, mae’n siŵr bod llawer ohonoch o’r farn bod y frwydr drosodd, bellach, ac nad oes gennym unrhyw ddewis ond derbyn cynlluniau’r Betsi, doed a ddêl; cynlluniau sydd wedi dangos ffafriaeth amlwg t… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Dyddiau Blin

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Roedd rhywbeth yn broffwydol yn adroddiad gohebydd newyddion Trawsfynydd yn ei golofn ar 14 Gorffennaf 1917 yn Y Rhedegydd. Oherwydd y newyddion drwg rheolaidd am golledi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd ar Ynys Enlli

Fel y gwyddoch, mae’r Dref Werdd wedi bod yn trefnu sesiynau ar gyfer plant yr ardal er mwyn eu dysgu am yr amgylchedd, gan gynnwys perthynas pobl a’u hanes. Fel rhan o raglen Cynefin a Chymuned eleni, aeth nifer drosodd i Ynys Enlli, er mwyn dysgu… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dewch yn llu!

Cyfle arall i ddangos be mae pobol Bro Ffestiniog yn feddwl am gau’r ysbyty…

Mae’r Pwyllgor Amddiffyn yn rhoi tystiolaeth i Bwyllgor Craffu Cyngor Gwynedd, ac maen nhw’n gobeithio cael cefnogaeth yno ar y diwrnod.

Mewn undeb mae nerth.

Defnyddi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cofio sylfaenydd yr ‘Olwyn Fewnol’

Ddechrau’r haf, yng Ngardd Encil, Blaenau Ffestiniog dadorchuddiwyd plac i Margarette Golding, sefydlydd yr Olwyn Fewnol, a gafodd ei geni yn Stryd Fawr y Blaenau yn 1881.

Ar y diwrnod hanesyddol yma, Liz Saville-Roberts fu’n dadorchuddio. Roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -priodi, boddi, a phoeni am y chwareli

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Ynghanol yr holl bryderon am golledion ac effaith y rhyfel ar yr ardal, clustnodwyd tudalen gyfan o’r Rhedegydd ar hanes priodas y Cadben Carey Evans, Llys Meddyg, ac O… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Eisteddfod Lalalaaaaa!

Gallwch chi ddweud bod ‘Steddfod Genedlaethol Boded wedi mwynhau ambell i ddiwrnod o dywydd Stiniog, ond cafwyd dyddiau braf yno hefyd a llawer o bobol y fro wedi mwynhau oriau difyr ar y maes, ac ambell i lwyddiant hefyd.

Roedd Pabell y Cymdeithas… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Cowbois ac Impiaid

Wrth docio’r goeden afal Enlli sy’n tyfu fel espalier acw, mi darodd fi y gallwn i ddefnyddio ambell frigyn i greu coed afal Enlli newydd.

Bu’r Fechan yn tyfu coed afalau o hadau tua tair/pedair blynedd yn ôl. Mae un yn tyfu yma fel coeden fach ‘step-over’ ac ambell un wedi eu plannu’n ddistaw bach yn y dull ‘guerilla’ mewn llefydd eraill! Ond mae rhai o’r coed ifanc dal yma mewn potiau. Y peryg Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Eisteddfod Ynys Drysor

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, darn gan W. Arvon Roberts.

Cafodd yr Eisteddfod ei chyflwyno i Galiffornia gan yr arloeswyr Cymreig yn ystod darganfyddiad yr aur yno.  Ymsefydlodd n… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Gorffennaf allan rwan!

Mae’n braf cael dod ‘nôl i gyfrannu at rifynnau haf Llafar Bro eto, ond a hithau’n gyfnod anodd i’r byd newyddiaduraeth, efo llai a llai o bobl yn darllen papurau, a diwedd ein ‘Papur Cenedlaethol’ Y Cymro yn hoelen arall yn arch y wasg … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -cofio

Yn ystod y flwyddyn 2017, byddwn yn cofio am eni sawl emynydd, llenor a bardd. Mae ambell ymdrech wedi ei gwneud eisoes i gofio’r Pêr Ganiedydd o Bantycelyn – a anwyd dri chan mlynedd union yn ôl. Yn nhyb llawer, gellid bod wedi gwneud llawer mwy,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Clwb Ffermwyr Ifanc PRYSUR ac Eden

Mae CFfI Prysor ac Eden wedi cael blwyddyn ryfeddol o brysur a llwyddianus. Yn anffodus, daeth yr adroddiad yn rhy hwyr i’w gynnwys yn rhifyn Gorffennaf, felly dyma’i atgynhyrchu yn fan hyn.

Cynhaliwyd Pwyllgor Blynyddol Clwb Ffermwyr Ifanc Prysor ac … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -‘Cymry bach yn gwaedu…’

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Roedd adroddiadau wythnosol yn Y Rhedegydd dan bennawd ‘Y Rhyfel’, oedd yn dilyn hanesion brwydrau’r rhyfel mewn rhannau eraill o’r byd. Llenwid tudalen gyfan yn … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -‘nôl i Minnesota

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, darn gan Pegi Lloyd Williams.
 
‘O Faentwrog i Minnesota’. Dyna’r pennawd i erthygl  W. Arvon Roberts  yn rhifyn Mawrth, pryd mae’n cyfeirio at… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Ych!

…a dyma pam na fydd eirin eto eleni… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cynefin a Chymuned yn Yr Ysgwrn

Erthygl gan Gwydion ap Wynn -Rheolwr Prosiect y Dref Werdd

Ar ôl llwyddiant Cynefin a Chymuned i Blant llynedd, mae’r Dref Werdd wedi mynd ati’n ôl i drefnu mwy o sesiynau ar gyfer plant Bro Ffestiniog yn 2017. Wrth aros gyda’r egwyddorion o… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dau o Llan yn Siapan

Hanes Erin Maddocks ac Elfed Evans, a ymddangososdd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2017.
Penderfynais i a fy ngŵr Rich symyd i Japan am 6 mis i fyw a gweithio mewn pentref sgïo yno. Ar ôl misoedd o safio a thrip i’r llysgenhadaeth yn Llundain i gael … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Difyrwch Hen Ddyddiadur

Pennod arall o gyfres Steffan ab Owain, y tro hwn o rifyn Ebrill 1991.

Dyddiadur Hen Frodor o’r Llan:

1845
Ionawr 1:      Neb yn pregethu yn Saron.
Ionawr 2-4:      Eira mawr.  Lluwch mawr, y lluwch mwyaf a welais yn fy oes.
Mai 2:          Claddu John Leias, llosgodd yn y Gloddfa Ganol.

1857
Rhagfyr 17:    Claddu geneth fach Andro Elisabeth o’r Ffynnon Ddŵr.

1860
Hydref 22:    Yn Saron, Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Brwydr Gaza

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.
Daeth y newyddion drwg drwy’r wasg o golledion mawr ymysg milwyr o ‘Stiniog, yn ystod brwydr Gaza, yn y Dwyrain Canol ar yr 20fed o Ebrill 1916. Enwir y saith milwr a ladd… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Dŵr Llyn Manod

Rhan o ysgrif reolaidd Steffan ab Owain
Difyr oedd darllen adroddiad am gael Bwrdd Iechyd Lleol i’r ardal ym mhapur newydd Y Dydd (Mehefin 16, 1876) a’r gohebydd o’r un farn â llawer un arall mai dŵr Llyn Manod oedd y gorau yng nghymdogaeth Ffe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Bydd y Ganolfan newydd yn agor gyda hyn, meddan nhw, a hynny flwyddyn a mwy ers i Ysbyty Tywyn weld agor ward 16-gwely ac adran pelydr-X newydd sbon.

Ond peidiwch â phoeni! 

Yn ôl  swyddogion y Betsi, ac ambell un arall yn lleol, mae pethau gwych… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffarwelio a Diolch

Wedi nifer o flynyddoedd ar y safle yng nghanol y dref, daeth diwedd ar wasanaeth Swyddfa’r Post. Yn ffodus, ni fydd y post yn diflannu’n gyfangwbl, fel y gwnaeth banciau’r ardal yn ddiweddar, oherwydd i siop Eurospar, ger y Parc gymryd y cyfrifo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O San Steffan i’r byd Serameg

Byd y cartwnydd ‘Mumph’.

Ar Stad Bryn Coed oedd fy nghartref cyntaf yn Llan, ond wedi ychydig fisoedd (efallai blwyddyn neu ddwy) fe symudon ni i’r tai cyngor a gafodd eu hadeiladu ar hen safle Capel Engedi, y tri tŷ sy’n cysylltu Belle Vue a Heo… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Llifbryfaid

Mae’r diawlad yn eu holau!

Mi suddodd fy nghalon pan welais y ddeilan dyllog gynta.

 Mewn ychydig ddyddiau, os ga’n nhw lonydd, mae’r larfau yn bwyta a thyfu, a bwyta mwy…

 …gan droi dail yn sgerbydau gweigion.

Gallan nhw droi llwyn cyfa yn llanast mewn wythnos. Mae’n talu i gadw golwg ym mis Mai.

Degllath oddi wrth y coed cyrins cochion a’r gwsberins sy’n cael eu cnoi, mae nythiad o Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Mis Mai ar odrau’r mynydd

Mae wedi wyth o’r gloch. Bu’n ddiwrnod heulog, chwilboeth, ac mae’r awyr las di-gwmwl yn parhau, er i’r haul suddo dros orwel garw Craig Nyth y Gigfran hanner awr a mwy yn ôl.

Wrth fy ochr, yn yr ardd gefn, mae un o’r genod yn darllen, yn ôl ei harfer, ac un arall yn strymio alaw newydd ar hen iwcaleili. Mae teulu drws-nesa i’r chwith yn bwyta eu swper a sgwrsio am ddigwyddiadau’r dydd, a’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -llyfryn bach cyfrinachol

Cefais nifer o lyfrau difyr yn ddiweddar gan Beryl Williams, Bryn Brisgyll, Llan Ffestiniog. Mae Beryl ar fin mudo i Harlech, ac yn awyddus i gael gwared ag ambell lyfr. Ymysg y rhai a roddodd i mi, mae teipysgrif a gyhoeddwyd gan R. J. Williams, Fronheulog, Gellilydan – ‘Atgofion, Cymeriadau a Dywediadau Diddorol’ – a welodd olau dydd ryw ddeugain mlynedd yn ôl.

O fewn dalennau’r deipysgrif, Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Ogla da

Dwi’n medru dilyn fy nhrwyn yn hamddenol o gwmpas yr ardd ar hyn o bryd, a chael llond gwynab o ogla hyfryd bob ychydig lathenni.
 

 Nemesia -planhigyn sy’n byw mewn pot ar y patio, ac yn llenwi’r ardal eistedd efo ogla fanila cryf.

Lelog fach -hyfryd, ac yn blodeuo fel mae’r fanhadlen gyfagos yn gwywo.

Rhosyn mynydd -arogl cynnil ond gwerth ei gael. Yr unig flodyn dwbl sydd yn yr ardd. Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Enillydd Ysgoloriaeth Patagonia 2017-18

Enillydd Ysgoloriaeth Patagonia eleni oedd Elin Roberts, Blaenau Ffestiniog. 

Mewn seremoni yn Siambr y Cyngor Tref dyfarnwyd y wobr iddi ar Ddydd Gŵyl Ddewi. Dyma’r ail flwyddyn yn olynol i’r Ysgoloriaeth hon gael ei ddyfarnu, gyda gwobr o £1… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr- colledion

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Difyr oedd darllen hanes William Jones, Bryntryweryn, Trawsfynydd, ar ei ymweliad â gwersyll milwriol Litherland, lle roedd rhai o fechgyn y pentref yn cael eu hyfforddi… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Mwyar y gorllewin

Siomedig oedd cnwd y ffrwyth diarth yma llynedd, ond mae addewid am fwy eleni.

Llwyn mwyar y gorllewin (Rubus parviflorus, thimbleberry)

Mae’r blodau mawr gwyn deniadol wedi bod yn fwrlwm o wenyn a chacwn a phryfed hofran, a does ond edrych ymlaen am haul a helfa yr haf yma.

Daliwch y dudalen flaen!

Mae yna flodau ar y goeden afal croen mochyn am y tro cyntaf erioed…

…ac mae’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Amddiffyn Ysbyty Coffa Ffestiniog

Crynodeb defnyddiol iawn o’r frwydr hyd yma.

Mae’r gwaith ar yr adeilad newydd yn tynnu at ei derfyn, a hynny ddwy flynedd yn hwyrach nag a gafodd ei addo. Yr Agoriad Swyddogol ym mis Medi eleni, yn ôl yr addewid diweddaraf!

Mae’n amlwg i bawb, … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Ysgwrn -Paratoi i ail agor

Newyddion o gartref Hedd Wyn

Gyda blwyddyn y canmlwyddiant wedi cyrraedd, rydym yn edrych ymlaen i groesawu ffrindiau hen a newydd i’r Ysgwrn unwaith eto.
Wedi misoedd o chwysu, crafu pen a bwrw iddi mae’r gwaith mwyaf wedi ei gwblhau a’r hen d?… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dwy stori fer

Dau ddarn o lên meicro a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2007, gan y diweddar Rhiain y Ddôl.

A WÊL Y LLYGAID
Doedd Mara ond pump oed. Arferwn adrodd chwedlau iddi am y tylwyth teg a’r cawr penfelyn, ond y tro hwn, teimlwn fel adrodd rhywbe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia – Dywediadau ein bro

Pennod arall o gyfres reolaidd Steffan ab Owain.

Ar ôl darllen y golofn ddifyr Geiriau Coll*, euthum ati hi i nodi ychydig o eiriau a dywediadau lleol sy’n gysylltiedig â bodau llên gwerin, mytholeg a hanesion llafar ein gwlad. Efallai y gall rha… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Y Cogyn

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans; y tro hwn yn edrych ymlaen at fis Mai.

‘Mawrth oerllyd a gwyntogAc Ebrill cawodog,Ill dau a wnant rhyngddyntFai teg a godidog’.
Dyna, yn ôl darogan yr hen bennill yma, sut mae hi i fod ym m… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Mari lygatlas

Seren yr ardd ar hyn o bryd ydi Omphalodes (cherry ingram).

Mae’r lluniau yma braidd yn fflat eu lliw, a delweddau digidol fel hyn ddim yn medru cyfleu harddwch y glesni a symlrwydd hyfryd blodau Mari lygatlas.

Wrth bori mewn siop recordiau ail-law yn ddiweddar, mi welis i sengl Angylion Stanli, Mari Fach, ar werth am ugain punt. Mi es adra’n reit handi er mwyn chwilio am y copi brynais i Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Saer yn Serennu’n y Selar

Erthygl gan Rhydian Morgan ar lwyddiant un o sêr pop y fro.

‘Nôl ar Nos Sadwrn 18fed Chwefror, cynhaliwyd un o’r nosweithiau mwyaf yng ngherddoriaeth Cymru sef Gwobrau’r Selar* yn Aberystwyth.  Fe sefydlwyd y cylchgrawn yn ôl yn 2004 a dechre… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: ‘Nôl i’r gwely

Ddwy flynedd yn ôl mi fues i’n newid coed dau wely yn yr ardd gefn, gan feddwl gwneud dau arall yn 2016. Aeth hi’n ddoe arna’i yn gwneud hynny o’r diwedd.

Roedd coed llus -blueberry- yn y gwely triongl, ond doedden nhw ddim yn hoff o’u lle, felly maen nhw wedi mynd i rywle arall. Mae’r mefus alpaidd bach a’r cenin syfi oedd yno hefyd wedi eu symud.

Yn ogystal â phreniau newydd, mae’r pridd Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cynefinoedd anghysbell ein bro

Un o ddarlithoedd diweddar Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog oedd “Cynefinoedd anghysbell ein bro- Uwchafon a phen uchaf Cwm Cynfal” gan Vivian Parry Williams. Dyma flas o’r noson gan Robin Davies.

Soniodd Vivian am rai o dyddynod y Migneint, a hane… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Brythoniaid a’r Bro Bach

Mae wedi bod yn gyfnod prysur iawn  i’n timau ieuenctid gyda nifer o gemau’n cael eu chwarae er gwaethaf y tywydd ac ymdrechion Storm Doris i ddifetha’r caeau.

Cafwyd nifer o uchafbwyntiau hefyd gyda’r hyfforddwyr yn hapus iawn efo datblygiad y tim… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Fel’na ma’ hi; a fel’na bydd hi

Blogiwr achlysurol iawn fues i’n ddiweddar mae gen i ofn.

Mi farwodd hard drive ein cyfrifiadur yn ddirybudd, gan fynd a lluniau a dogfennau a dolenni a chyfrineiriau efo fo. Dwi wedi llyncu mul braidd efo pethau digidol wedyn!

Ond dyma fi, efo gliniadur newydd ar fy nglin, yn mwydro eto. Druan ohonoch…

Cen map

Er ein bod wedi cael nifer o ddyddiau braf yn ddiweddar, mae trefn naturiol y Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -O Faentwrog i Minnesota

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, erthygl gan W. Arvon Roberts.

O FAENTWROG I MINNESOTA
Gwlad o lynnoedd, deng mil ohonynt, ac afonydd a choedwigoedd mawrion, gyda’r gaeaf yn eithri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn ôl -Tabernacl a Thŷ Canol

Ail bennod hanes Tŷ Canol, gan Pegi Lloyd Williams

Roedd Tŷ Canol yn ddau dŷ o dan yr un to, ac fe glywais Mam yn dweud lawer gwaith ei bod yn crio weithiau wrth glywed swn llygod yn rhedeg yn y nenfwd.  ‘Paid â bod yn fabi – llygod bach dini… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bro Ffestiniog ar Flaen y Gad

Rhan o erthygl Ceri Cunnington, a ymddangosodd yn rhifyn Chwefror 2017.

Mae’r ardal hon wedi gweld nifer o welliannau pwysig yn y cyfnod diweddar, megis datblygiad canol tref Blaenau a thwf gweithgaredd nifer o fentrau cymunedol. Yn gynyddol mae ard… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gardd wyllt gymunedol

O’r diwedd mae’r syniad o ddatblygu gardd ar gyfer bywyd gwyllt i’r gymuned wedi cymryd cam pellach ymlaen. Erbyn heddiw, mae pawb yn ymwybodol o safle’r rhandiroedd sydd ar ymylon y dref; safle sydd yn cynnig lle i drigolion yr ardal dyfu ll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: ’Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Milwr Llwyd

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Adroddwyd yn y North Wales Chronicle ar Chwefror 2ail 1917 fod hen chwarelwr o Stiniog yn ddig o glywed fod merched erbyn hynny yn cael eu cyflogi mewn banciau, swyddfeyd… Parhau i ddarllen