Archives: Wilias

Llafar Bro: Pwy enillodd gwpan Sioe Geffylau 1898?

Erthygl gan Dewi Prysor.

Yn y lluniau isod mae cwpan arian hardd a roddwyd fel gwobr i’r ‘Best Tradesman’s Turn Out’ (y masnachwr oedd wedi gwneud yr ymdrech orau i addurno ei geffyl a throl, mae’n debyg) yn Sioe Geffylau Blaenau Ffestiniog 1898.

Mi welwch o’r orgraff sydd arni ei bod wedi ei chyflwyno gan William Parry, Ocsiwnîar o Flaenau Ffestiniog. Tydi hi ddim yn glir os mai cyflwyno’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -2

Ail ran cyfres Les Derbyshire.

Ar ôl gorffen yn Nhanygrisiau y tro diwetha’, awn wedyn i lawr y ffordd i Dolwen, Tan y Bryn a Ty’n Cefn – cofiaf Jack Wmff yn ffermio yno gyda’i wraig. ‘Roedd Jack hefyd yn gweithio yn Chwarel Wrysgan.  Adeg y rhyfel fe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Seren leol yn y ras i gael ei henwi’n ‘MISS CYMRU’

Erthygl gan Rhydian Morgan.

MISS CYMRU – beth yw’r darlun cyntaf sydd yn dod i’r meddwl wrth sôn am y gystadleuaeth adnabyddus yma? Merched ifanc, hardd yn cerdded o gwmpas yn urddasol ar lwyfan mewn ffrogiau crand efallai y byddai un ffordd o’i ddisg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Darn arall o hanes lleol

Erthygl gan Vivian Parry Williams

Daeth crair hynod i’m meddiant y dydd o’r blaen. Ei gael yn anrheg gan gyfeilles imi, sy’n arfer cerdded yr un llwybrau â minnau ar ambell daith Cymdeithas Edward Llwyd. Roedd Elinor yn gwybod fy mod yn ymwneud â’r G… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Cwm yr Allt Lwyd

Ysgrifau Cledwyn Fychan yn ‘Y Faner Newydd’ a Dewi Prysor mewn rhifyn diweddar o ‘Barddas’ a symbylodd fy sylwadau y tro yma. Mae’r ddau’n cyfeirio eu camre i Gwm yr Allt Lwyd ac Abergeirw – yng nghornel ddwyreiniol plwy’ Trawsfynydd. Yn ei ysgrif ‘Rh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion

Cyfres newydd gan Nia Williams

Siop Chips Glanypwll

Fel plentyn y ’40au mi roedd yna siop chips ardderchog yng Nglanypwll. Y perchnogion oedd Mr a Mrs Glyn Griffiths.  Mi roedd yna ddwy ferch – Gladys a Freda. Mae’n debyg bod Gladys wedi  bod yn mynd a fi am dro yn y pram ac o hynny ymlaen, y hi oedd yn fy ngwarchod yn ei chartref.  Dim ond rhyw wyth oed oedd hi.

Mi roedd Nain Gladys yn byw Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia- Grug

Gan Steffan ab Owain.

Tybed pa rai yw eich hoff flodau gwyllt chi? Wel, un o’m rhai i yw blodau’r grug, a byddaf wrth fy modd yn yn edrych arnynt pan maent yn eu gogoniant a’u lliw porffor yn harddu’n rhostiroedd a’n creigiau. Rwy’n hoff iawn o englyn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn ôl- Olew Morris Evans

Erthygl arall o lyfr ‘Pigion Llafar 1975-1999’, y tro hwn gan Nesta Evans, Llan.
Cawsom amryw ofynion o dro i dro a yw’n bosibl prynu ‘Olew Morris Evans’ heddiw. Yn anffodus nid yw’n bosibl ar ôl dyddiau’r annwyl Frank Evans, Bryn Olew. Y dydd o’r blae… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog

Cyfres newydd gan Les Darbyshire, am ffermydd a thyddynod dalgylch Llafar Bro.

Mae llawer o ffermydd bach yn y cylch eisoes wedi diflannu, a’u henwau yn brysur yn mynd yn
angof. Bwriad yr ymchwil yma ydyw casglu gwybodaeth (lle mae’n bosib) o faint y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gêm o ddau hanner

Erthygl gan John Humphrey, neu John Wmffre, Y Rhyl.

Wedi darllen allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones yn Llafar Bro am hanes y bêl-droed yn y Blaenau daeth a llu o atgofion i minnau, a cheisiaf innau anfon ychydig o atgofion.
Yn fy nyddiau ysgol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Llyfr Log Maenofferen. 1943-45

Rhan Olaf cofnodion llyfrau log Ysgol Maenofferen (Genethod) yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Agnes Edwards

24/01/43  Presenoldeb isel. Tywydd gwlyb a stormus bob dydd a llawer o’r genethod yn dioddef o annwyd trwm, 2 yn dioddef o’r crafu – gyrrwyd hwy … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Hen Go-op

Erthygl o’r archif, gan Rhiannon Jones, Tanygrisiau.

Wrth glirio tŷ fy niweddar gyfnither, Eileen, sef merch Jôs y Coop, daethom ar draws llawer o ddogfenau yn perthyn i’r hen siop, gan i’w thad, Robert Jones, fod yn rheolwr yno am flynyddoedd. Roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -hir yw pob aros!

Addasiad o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Chwefror 2018.

Yn y golofn hon, fe gyfeiriwyd at y sefyllfa ddiweddaraf ynglŷn â’r ddeiseb a arwyddwyd gan 2,754 ohonoch chi yn 2014… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Hanes y Bêl-droed yn y Blaenau

Pennod ola’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).
Dyma gyrraedd pen y daith ar atgofion Ernest am hynt a helynt y bêl-droed yn y dref gyda chrynodeb o gopi o’i ysgrif ar un o’r chwaraewyr enwocaf a ddae… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Daeth i Ben

Do, ddiwedd 2017, wedi 12 mlynedd a 34 o wythnosau daeth i ben rownd ‘Cylch Papur y Gymuned’ dyddiol i ardal Tanygrisiau pan gauwyd drysau’r siop bapur olaf yn y dref, sef Siop Glenna.
Cychwynwyd y rownd bapur ar Fai 23, 2005 wrth i Siop Anona yn y Bri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cwmni Bro

Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Ionawr 2018.

Pa fath o Gymru yr ydym am ei chreu? 
Cymru fel cymuned o gymunedau, neu Gymru gyda gwladwriaeth sy’n gwasanaethu cyfalaf preifat ac yn canoli yn hytrach na datganoli grym?

Cynhaliodd Cwmni Bro Ffestiniog ddigwyddiad unigryw ym Mlaenau Ffestiniog ar Chwefror yr 2il, 2018.

Mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ddatblygiad hollol arloesol yng Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Log Ysgol Maenofferen

Ail ran cyfres newydd Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

17/01/41  Amryw adref o’r ysgol ar ôl cael eu trin yn erbyn difftheria, a hefyd tywydd garw.

20/01/41  Storm o eira enbyd wedi para dros y penwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Awen Meirion

Cyfres fach hynod ddifyr a gyhoeddwyd yn chwedegau’r ganrif ddwytha gan Lyfrau’r Dryw, Llandybïe, oedd ‘Cyfres Barddoniaeth y Siroedd’, dan olygyddiaeth Emlyn Evans. Gwn fod o leiaf saith ohonyn nhw wedi eu cyhoeddi. Gwelodd y bumed gyfrol, ‘Awen Meiri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -tair mlynedd ar ddeg o frwydro

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ionawr 2018.

Dair blynedd-ar-ddeg yn ôl yr ymddangosodd y golofn hon gyntaf a hynny yn rhifyn Ionawr 2005.

Bydd rhai ohonoch yn cofio ma… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Prinder Pryfed

Ydych chi wedi sylwi bod llai o bryfaid ar ffenest flaen eich car i gymharu â blynyddoedd yn ôl? Roedd llawer o sylw yn 2017 gan y byd gwyddonol i’r gostyngiad ym mhryfetach y byd, ond roedd awdur Sgotwrs Stiniog, y diweddar Emrys Evans wedi datgan pry… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwynfyd -Chwyn

Erthygl o’r archif: pennod o’r gyfres am fywyd gwyllt a chrwydro’r fro. 

Planhigion gwyllt yn tyfu lle nad oes eu heisiau. Dyma sut  mae’r Geiriadur Mawr yn disgrifio CHWYN. Rwan, tydw i erioed wedi bod yn arddwr ac felly tydw i ddim yn deall yr obse… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg- Eisteddfod Talieithiol Gwynedd, 1891

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Gan W.Arvon Roberts.

Am  dridiau ym mis Awst 1891, o’r 25ain i’r 27ain, cynhaliwyd yr eisteddfod uchod ym Mlaenau Ffestiniog, a hynny mewn pabell a gostiodd £250. … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -gwaywffon a sled

Pennod arall o gyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’ gan Steffan ab Owain.
Daeth ambell beth arall i’m côf ar ôl imi ysgrifennu’n strytyn diwethaf am yr hen hogiau. Cofiaf fel y byddem ni’r hogiau a oedd ychydig yn iau na Raymond Cooke Thomas … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgol Maenofferen a’r Ail Ryfel Byd

Cyfres newydd gan
Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel
Byd.

Un diwrnod cefais wahoddiad, gan ysgol fy ŵyr a’m hwyres, i siarad am fy
mhrofiadau a’m teimladau yn blentyn yn ystod yr ail ryfel byd.  Gan fy mod
Parhau i ddarllen

Llafar Bro: WI Blaenau’n dathlu

Ym mis Medi 2017 dathlodd cangen Sefydliad y Merched, Blaenau Ffestiniog ei phen-blwydd yn 100 oed.

Yn ystod y dathlu trefnwyd arddangosfa o’r blynyddoedd – o’r cofnodion cyntaf yn 1917 hyd at heddiw yn 2017. Roedd lluniau o nifer o ddigwyddiadau … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Rhagfyr 2017.

Bnawn dydd Iau, Tachwedd 30ain, caed gweld agor y Ganolfan Iechyd o’r diwedd, a hynny bron bum mlynedd union ers i’r Bwrdd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -eli at bob dolur

Pennod o golofn reolaidd Steffan ab Owain, o’r archif.

Dwi wedi sôn o’r blaen am yr hen eliau  ar gyfer pob math o ddoluriau a briwiau gan ein neiniau a’n teidiau gynt. Wel, mae’n amlwg o’r hyn rwyf wedi ei ganfod fod cryn dipyn o wahanol fathau o eli… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Caban Bach

Roedd y Caban Bach yn ddeg oed yn 2017, a dyma hanes un o’r ffyrdd y bu’r staff yn dathlu!

Codi Arian at Achos Da Iawn
Yn yr hydref, cwblhaodd Lynda Jones, Medwen Williams a Sarah Jones, Hanner Marathon Caerdydd i godi arian ar gyfer Caban Bach, Canol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Côr Plant Charters Towers

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, mae W.Arvon Roberts yn troi ei sylw at Awstralia.

I’r Methodistiaid Calfinaidd y perthyn y fraint o sefydlu’r achos Cymraeg cyntaf yn nhalaith Queensland… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -crwydro

Pennod o gyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’ gan Steffan ab Owain.

Y tro hwn rwyf am ddweud gair neu ddau am ein crwydradau draw tros yr hen Dwnnel Bach i lawr i Gelli Wiog, Rhoslyn a Stesion y Dduallt. Credaf mai’r tro cyntaf imi anturio m… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Yn wresog rhoddwn groeso

Llai na blwyddyn i fynd … a bydd Cerdd Dant yn dod yn ôl at ei wreiddiau. Gwnaeth tre’r Blaenau a’r pentrefi o’i chwmpas gymaint i adfywio’r hen grefft yn ystod hanner cynta’r ugeinfed ganrif, ac onid gwych o beth felly ydy gweld yr Ŵyl Cerdd Dant Ce… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Clwb Bocsio Ffestiniog

Os cerddwch ar y pafin rhwng Eglwys Dewi Sant a Chlwb y Ddraig Goch rhwng 6yh a 7yh ar nos Sul (neu Fawrth, neu Iau, erbyn deall) gallech weld drwy’r ffenestri’r adeilad rhyngddynt, bobol yn sgipio ac yn dyrnu padiau.

Neuadd yr Eglwys yw lleoliad Clwb… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mewn angof ni cha’i fod..

Pwt i’n hatgoffa am agoriad gwreiddiol yr Ysbyty Coffa -o rifyn Tachwedd 2017, ychydig cyn i weinidog iechyd llywodraeth Cymru, a’i gynffonwyr dorri rhuban ar y ‘ganolfan’ ar ei newydd wedd…
Pan agorwyd yr Ysbyty Coffa daeth cannoedd ar gannoedd o bo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -hen elïau

Pennod o gyfres reolaidd Steffan ab Owain.

Dywedir fod y defnydd o eli i wellhau archollion a chlwyfau ac enaint i gadw’r croen a’r gwallt yn iach yn dyddio’n ymhell yn ôl i gyn hanes a chyn i’r Eifftwyr a chroniclwyr y Beibl droedio’r ddaear ‘ma.

Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Llwybrau

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans.

Yn y gorffennol rwyf wedi cerdded y ‘llwybr sgotwrs’ i’r ddau Lyn y Gamallt laweroedd o weithiau, a hynny ar bob awr o’r dydd a’r nos. Tybed a oes unrhyw sgotwr yn ei gerdded erbyn hyn? Dau ddarn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cyfle i Fynd i Batagonia!

Ers tair blynedd bellach mae Cyngor Tref Ffestiniog yn cynnig ysgoloriaeth gwerth £1,500 i anfon person ifanc i Batagonia fel rhan o’r gefeillio sydd wedi digwydd rhwng tref Rawson a Blaenau Ffestiniog. 

Mae hwn yn gynnig anrhydeddus iawn, ac wn i ddi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Tanysgrifio!

Os nad ydych yn byw o fewn cyrraedd i ddosbarthwr neu siop sy’n gwerthu eich hoff bapur bro, daeth yn amser i danysgrifio ar gyfer 2018 gyfeillion!
Dyma’r prisiau er mwyn derbyn 11 rhifyn o Llafar Bro trwy’r post; prisiau rhesymol iawn, sydd unwaith et… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffynnon Mihangel

Ymddangosodd yr erthygl hon gan Emrys Evans, yn Llygad y Ffynnon (Cylchgrawn Cymdeithas Ffynhonnau Cymru) rh.2 haf 1997.

Y ffynnon a arferid yn Ffestiniog oedd Ffynnon St. Michael, a adweinir eto fel ‘Y Ffynnon’. Yr oedd olion adeiladau crynion heb fo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cymdeithas Ted Breeze Jones

Yr oedd Ted Breeze Jones (1929-1997) yn adarydd a ffotograffydd o fri, yn ddarlithydd graenus ac yn awdur toreithiog. Yr oedd yn un o naturiaethwyr amlycaf Cymru yn yr
ugeinfed ganrif a chafodd ei waith lawer iawn o sylw yn y cyfryngau – yr
oedd yn a… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2017.

Mae cylchlythyr diweddaraf y Bwrdd Iechyd yn disgrifio fel mae staff ein Canolfan Iechyd yn edrych ymlaen at gael symud i’r … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Meibion Prysor yn cofio’r ‘rhwyg o golli’r hogiau’

Cafodd aelodau Meibion Prysor a nifer o gyfeillion o’r ardal ymuno yn y cyfarfodydd coffa a drefnwyd yng Ngwlad Belg eleni. Dyma rai o atgofion un aelod o’r Côr fu ar y daith.
Dydd Gwener, Gorffennaf 28:Roedd rhaid codi’n blygeiniol, neu beidio my… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhedaf i’r Mynydd

Naturiaethwr a rheolwr gwarchodfeydd natur ydi Rhodri Dafydd. Mae’n gyfrannwr rheolaidd i raglen Galwad Cynnar ar Radio Cymru ac yn golofnydd misol i bapur bro Yr Odyn, dros y mynydd o Fro Ffestiniog. Yma, yn y chweched erthygl yn ein cyfres arbennig… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Teimlo Pob Cam

Yn y bumed erthygl yn ein cyfres arbennig ar y MYNYDD, mae’r cynghorydd tref a’r chwarelwr Erwyn Jones yn crwydro ucheldiroedd yr ardal yn rheolaidd. Yma mae’n disgrifio taith anarferol ddiweddar i gopa’r Wyddfa.Wrth feddwl am ffyrdd i hel aria… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Mynydd a Mi

Os ewch chi i grwydro’r Moelwynion ryw dro, y tebygrwydd ydi y gwelwch chi Dewi Prysor yno, gan fod y mynyddoedd yn denu’r awdur oddi wrth ei gyfrifiadur yn rheolaidd. Yn y bedwaredd erthygl yng nghyfres Y MYNYDD, mae’n egluro pam.

Pan mae bobol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -nofio a sgleintio

Yn nhrydedd erthygl ein cyfres arbennig ar Y MYNYDD, cawn flas ar anturiaethau Steffan ab Owain a’i gyfeillion yn nyfroedd yr ucheldir yn y bennod yma o’i gyfres ar ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’.

Gan fy mod wedi sôn am rai o’n h… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dawnsio ar y dibyn

Yr ail erthygl yn ein cyfres arbennig ar Y MYNYDD.
Ers ei brofiadau cynnar ac allweddol ar glogwyni Bro Ffestiniog, mae David Williams wedi dringo’n helaeth ym Mhrydain, Iwerddon, Sgandinafia a gweddill Ewrop; gogledd a de yr Affrig, a’r UDA.

Drin… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yma mae fy lle

Efallai ein bod yn cymryd ein tirlun a’n hamgylchedd yn ganiataol weithiau, a ddim yn sylwi ein bod yn byw mewn ardal anhygoel o hardd, ond mae’n bwysig eistedd nôl bob hyn a hyn a chofio mor ffodus ydan ni i fyw mewn lle mor brydferth, felly … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Hydref allan!

Mae rhifyn Hydref wedi ei blygu ac ar gael yn y siopau a gan y dosbarthwyr lleol.

Mae’n llawn o erthyglau a chyfarchion a newyddion a lluniau… a llawer mwy!
Cefnogwch eich papur bro.

Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd

Ychydig o newyddion gan fenter amgylcheddol Bro Ffestiniog

Bwrlwm Bro
Cafodd Bwrlwm Bro eleni ei gynnal yn y Parc ar ddydd Sadwrn, Medi 16eg o 12yp.Cafwyd prynhawn o hwyl gyda cherddoriaeth gan Band Arall, Garry Hughes, Gwilym Bowen a Tom ap Dan.

(Ll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cer yn Wyllt!

Eleni mae Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn hyrwyddo eu cylchgrawn Gwyllt!  Maen nhw’n benderfynol o symud ymlaen a dod â’n cylchgrawn i sylw cymaint o siaradwyr Cymraeg a dysgwyr â phosib – ’fyddech chi’n hoffi ymuno yn y cyffro?  … Parhau i ddarllen