Archives: Wilias

Llafar Bro: ‘Stiniog ydi Canol y Bydysawd!

CYSAWD ERYRI
Erthygl gan Eleth Peate.

Bydd yr haul yn sicr o wenu yn y Blaenau o hyn allan diolch i brosiect newydd Cysawd Eryri. Dros y misoedd nesaf bydd Arloesi Gwynedd Wledig a Pharc Cenedlaethol Eryri yn cydweithio gyda’r artistiaid Rachel Rosen … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwyl Car Gwyllt 2018

Ar ôl hen edrych ymlaen, a phob tocyn wedi gwerthu ers chwe wythnos, daeth y 14eg o Orffennaf.

Dechreuodd y canu yn gynnar yn y pnawn, a bu’r ddau lwyfan -un y tu mewn i Glwb Rygbi Bro Ffestiniog, a’r llall mewn marquee ar y cae- yn brysur wedyn tan … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Tri chan mlynedd yn ôl

(MWY NEU LAI!)
Pennod o gyfres Steffan ab Owain

Tybed a ydych wedi meddwl am funud faint o newid sydd wedi bod ar ein byd, ein gwlad a’n hardal ers tri chan mlynedd yn ôl … mwy neu lai.  Wel, beth am inni deithio’n ôl i’r gorffennol am ysbaid er mwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -5

Plwyf Trawsfynydd -gan Les Darbyshire
Dyma’r plwyf mwyaf yn yr hen Sir Feirionnydd. Mae’n naw milltir o hyd, yn wyth milltir o led  gydag arwynebedd o 25,000 o aceri. Mae’r pentre ei hun yn wyth gant o droedfeddi yn uwch na’r môr. Hen enw’r plwyf oedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Miss Gwynedd yn dal sylw

Taith Shonie Williams i ffeinal ‘Miss Cymru’. Erthygl gan Rhydian Morgan.
Os cofiwch chi yn ôl i rifyn Mawrth, ar dudalen flaen Llafar Bro, ‘roedd hanes y ferch leol, Shonie Williams, oedd yn brwydro am deitl Miss Cymru. Wel, ar benwythnos olaf Ebrill,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -bwyell

Parhau cyfres Steffan ab Owain am Hynt a Helynt hogia’r Rhiw yn y 50’au
Rwyf wedi sôn mwy nag unwaith yn Stolpia am y domen lwch lli a fyddai ar yr ochr draw i afon Barlwyd, ac i gyfeiriad Tomen Fawr Chwarel Oakeley yn ardal Glan-y-Pwll, on’do?
Wel, r… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -5

Ar ôl crwydro o fferm y Ffynnon i Fwlch Iocyn yn y bennod ddwytha, dyma ran olaf plwyf Ffestiniog Les Darbyshire, a Thrawsfynydd yn dilyn y tro nesa’.

Y ffarm nesaf ydyw Pengwern, hon yn ‘home farm’ y Plas yn cael ei rhedeg gan y goruchwyliwr, ffarm… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd yn Hau Hadau’r Dyfodol

Mae’r Dref Werdd wedi bod yn chwysu chwartia dros y dair blynedd diwethaf yn datblygu mannau gwyrdd ar draws Bro Ffestiniog ac yn ddiweddar maent wedi ymestyn eu gwreiddiau i Ysgol Manod.

Llun- Y Dref Werdd

Gyda chymorth Cyngor Tref Ffestiniog a P… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Ieuentid Bro Ffestiniog 1968

Dyma gopi o lun a anfonwyd imi’n ddiweddar:

(Cefn o’r chwith): Maldwyn Parry, Ceryl Wyn Davies, Gareth Jones;
(Rhês flaen o’r chwith): Elwyn Hughes (llyfrgellydd ac yna glerc y cyngor tref am flynyddoedd), Morwen Davies (gwraig Powys Davies y fferyll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion -priodas ac angladd

Cyfres Nia Williams

Priodasau
Mi roedd priodas yn achlysur cymdeithasol i’r holl ardal. Adnewyddwyd Capel y Rhiw tua 1948 a bu nifer o briodasau yn dilyn hynny. Mrs Griffiths (mam June, Marjory a Dilys) oedd gofalwraig y capel. Y hi oedd yn rhoi’r ar… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -4

Parhau â chyfres Les Derbyshire
Yn y brif ffordd i’r dde o’r fynediad i Frondirion mae adeilad Rhiwlas, ond does dim gwybodaeth be oedd ei hanes, na’i bwrpas. Mynd i lawr at dai Tanrhos ac yn y cylch yma mae rhyw bump o ffermydd neu dyddynnod – sef Ffy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Adolygiad -Yn Fflach y Fellten

Nofel ddiweddaraf Geraint V. Jones.Da yw gweld cyhoeddi nofel gynta’ cadeirydd Llafar Bro ers deng mlynedd, a honno yn trafod pwnc na ddaeth o ysgrifbin Geraint o’r blaen.

Nofel gyffrous sy’n mynd â’r darllenydd i fyd arswydus y goruwchnaturiol yw Yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -tymor y cogyn

Erthygl o’r archif, gan y diweddar Emrys Evans.

A ninnau yn nhymor y ‘cogyn’ unwaith eto, hwyrach y byddai rhyw sylw neu ddau arno o ddiddordeb.
Mewn pwt o sgwrs a gefais â chyfaill yn nyddiau olaf mis Ebrill*, dywedodd wrthyf ei fod wedi bod yn pysg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Lloffion o’r Fro

Pytiau diddorol gan W. Arvon Roberts
 Storm o fellt a tharanauTeimlodd gymdogaeth Ffestiniog effeithiau y storm ddiweddar. Tarwyd dafad gan fellten, gan dynnu y gwlân oddi ar ei chefn a’i hochor; yna aeth i’r stabl, a lladdodd geffyl gwerthfawr, oddi y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgoloriaeth Patagonia Cyngor Tref Ffestiniog 2018

Tecwyn Vaughan Jones yn trafod gwobr eleni fel cadeirydd y beirniaid (efo Ceinwen Humphreys ac Anwen Jones)

Braint i ni fel beirniaid oedd cael bod yn rhan o’r broses oedd yn arwain at ddyfarnu Ysgoloriaeth Patagonia 2018. Pwrpas yr Ysgoloriaeth hon y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dathlu Dau Ddiwylliant

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -3

Cyfres Les Derbyshire.

Ar ol crwydro o Dalywaenydd i Danybwlch ac yn ol i Dyddyn Gwyn, symudwn ymlaen i gyfeiriad Plas Tanymanod, ac wedyn Ty’n Drain, Pen y Bryn, Pen Cae a’r Fuches Wen, tyddynnod i bob pwrpas.

Yn gyfagos, ac i lawr y dyffryn, mae f… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Blas ar gerdded

Er mod i wedi byw’n yr ardal ers dros ddeng mlynedd ar hugain, fum i ‘rioed yr ochr draw i Lyn Trawsfynydd tan yn ddiweddar iawn. Y ‘fitbit’ a gefais yn anrheg gan Alwena’r wraig ddechreuodd pethau. Ers tro bellach, rydw i’n cerdded o’r Caffi ger yr Atomfa i fyny at Argae Maentwrog (neu’r ‘Main Dam’ fel y cyfeiria llawer ati) – taith hynod bleserus a gymer ryw 35 munud i gerdded i fyny a’r un Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion -deintydd Glanypwll

Cyfres Nia Williams

Lle mae ‘Garmon House, Glanpwll heddiw, roedd yn arfer bod yna le deintydd.

Gŵr gydag atal dweud, mwstash bach, a thei bo oedd bob amser yn dwt, oedd Mr Williams. Car bach du (standard dwi’n meddwl?); yn aelod yng nghapel Annib… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Mawnogydd

Pennod arall o gyfres boblogaidd Steffan ab Owain, yn parhau ei drafodaeth ar flodau’r grug.

Faint a wyddoch chi am y planhigyn grug a mawnogydd?    
Ar ôl imi ysgrifennu fy mhwt diwethaf* cofiais am un neu ddau o bethau eraill a fyddai’r hen bobl yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwy enillodd gwpan Sioe Geffylau 1898?

Erthygl gan Dewi Prysor.

Yn y lluniau isod mae cwpan arian hardd a roddwyd fel gwobr i’r ‘Best Tradesman’s Turn Out’ (y masnachwr oedd wedi gwneud yr ymdrech orau i addurno ei geffyl a throl, mae’n debyg) yn Sioe Geffylau Blaenau Ffestiniog 1898.

Mi welwch o’r orgraff sydd arni ei bod wedi ei chyflwyno gan William Parry, Ocsiwnîar o Flaenau Ffestiniog. Tydi hi ddim yn glir os mai cyflwyno’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -2

Ail ran cyfres Les Derbyshire.

Ar ôl gorffen yn Nhanygrisiau y tro diwetha’, awn wedyn i lawr y ffordd i Dolwen, Tan y Bryn a Ty’n Cefn – cofiaf Jack Wmff yn ffermio yno gyda’i wraig. ‘Roedd Jack hefyd yn gweithio yn Chwarel Wrysgan.  Adeg y rhyfel fe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Seren leol yn y ras i gael ei henwi’n ‘MISS CYMRU’

Erthygl gan Rhydian Morgan.

MISS CYMRU – beth yw’r darlun cyntaf sydd yn dod i’r meddwl wrth sôn am y gystadleuaeth adnabyddus yma? Merched ifanc, hardd yn cerdded o gwmpas yn urddasol ar lwyfan mewn ffrogiau crand efallai y byddai un ffordd o’i ddisg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Darn arall o hanes lleol

Erthygl gan Vivian Parry Williams

Daeth crair hynod i’m meddiant y dydd o’r blaen. Ei gael yn anrheg gan gyfeilles imi, sy’n arfer cerdded yr un llwybrau â minnau ar ambell daith Cymdeithas Edward Llwyd. Roedd Elinor yn gwybod fy mod yn ymwneud â’r G… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Cwm yr Allt Lwyd

Ysgrifau Cledwyn Fychan yn ‘Y Faner Newydd’ a Dewi Prysor mewn rhifyn diweddar o ‘Barddas’ a symbylodd fy sylwadau y tro yma. Mae’r ddau’n cyfeirio eu camre i Gwm yr Allt Lwyd ac Abergeirw – yng nghornel ddwyreiniol plwy’ Trawsfynydd. Yn ei ysgrif ‘Rh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion

Cyfres newydd gan Nia Williams

Siop Chips Glanypwll

Fel plentyn y ’40au mi roedd yna siop chips ardderchog yng Nglanypwll. Y perchnogion oedd Mr a Mrs Glyn Griffiths.  Mi roedd yna ddwy ferch – Gladys a Freda. Mae’n debyg bod Gladys wedi  bod yn mynd a fi am dro yn y pram ac o hynny ymlaen, y hi oedd yn fy ngwarchod yn ei chartref.  Dim ond rhyw wyth oed oedd hi.

Mi roedd Nain Gladys yn byw Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia- Grug

Gan Steffan ab Owain.

Tybed pa rai yw eich hoff flodau gwyllt chi? Wel, un o’m rhai i yw blodau’r grug, a byddaf wrth fy modd yn yn edrych arnynt pan maent yn eu gogoniant a’u lliw porffor yn harddu’n rhostiroedd a’n creigiau. Rwy’n hoff iawn o englyn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn ôl- Olew Morris Evans

Erthygl arall o lyfr ‘Pigion Llafar 1975-1999’, y tro hwn gan Nesta Evans, Llan.
Cawsom amryw ofynion o dro i dro a yw’n bosibl prynu ‘Olew Morris Evans’ heddiw. Yn anffodus nid yw’n bosibl ar ôl dyddiau’r annwyl Frank Evans, Bryn Olew. Y dydd o’r blae… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog

Cyfres newydd gan Les Darbyshire, am ffermydd a thyddynod dalgylch Llafar Bro.

Mae llawer o ffermydd bach yn y cylch eisoes wedi diflannu, a’u henwau yn brysur yn mynd yn
angof. Bwriad yr ymchwil yma ydyw casglu gwybodaeth (lle mae’n bosib) o faint y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gêm o ddau hanner

Erthygl gan John Humphrey, neu John Wmffre, Y Rhyl.

Wedi darllen allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones yn Llafar Bro am hanes y bêl-droed yn y Blaenau daeth a llu o atgofion i minnau, a cheisiaf innau anfon ychydig o atgofion.
Yn fy nyddiau ysgol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Llyfr Log Maenofferen. 1943-45

Rhan Olaf cofnodion llyfrau log Ysgol Maenofferen (Genethod) yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Agnes Edwards

24/01/43  Presenoldeb isel. Tywydd gwlyb a stormus bob dydd a llawer o’r genethod yn dioddef o annwyd trwm, 2 yn dioddef o’r crafu – gyrrwyd hwy … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Hen Go-op

Erthygl o’r archif, gan Rhiannon Jones, Tanygrisiau.

Wrth glirio tŷ fy niweddar gyfnither, Eileen, sef merch Jôs y Coop, daethom ar draws llawer o ddogfenau yn perthyn i’r hen siop, gan i’w thad, Robert Jones, fod yn rheolwr yno am flynyddoedd. Roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -hir yw pob aros!

Addasiad o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Chwefror 2018.

Yn y golofn hon, fe gyfeiriwyd at y sefyllfa ddiweddaraf ynglŷn â’r ddeiseb a arwyddwyd gan 2,754 ohonoch chi yn 2014… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Hanes y Bêl-droed yn y Blaenau

Pennod ola’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).
Dyma gyrraedd pen y daith ar atgofion Ernest am hynt a helynt y bêl-droed yn y dref gyda chrynodeb o gopi o’i ysgrif ar un o’r chwaraewyr enwocaf a ddae… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Daeth i Ben

Do, ddiwedd 2017, wedi 12 mlynedd a 34 o wythnosau daeth i ben rownd ‘Cylch Papur y Gymuned’ dyddiol i ardal Tanygrisiau pan gauwyd drysau’r siop bapur olaf yn y dref, sef Siop Glenna.
Cychwynwyd y rownd bapur ar Fai 23, 2005 wrth i Siop Anona yn y Bri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cwmni Bro

Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Ionawr 2018.

Pa fath o Gymru yr ydym am ei chreu? 
Cymru fel cymuned o gymunedau, neu Gymru gyda gwladwriaeth sy’n gwasanaethu cyfalaf preifat ac yn canoli yn hytrach na datganoli grym?

Cynhaliodd Cwmni Bro Ffestiniog ddigwyddiad unigryw ym Mlaenau Ffestiniog ar Chwefror yr 2il, 2018.

Mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ddatblygiad hollol arloesol yng Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Log Ysgol Maenofferen

Ail ran cyfres newydd Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

17/01/41  Amryw adref o’r ysgol ar ôl cael eu trin yn erbyn difftheria, a hefyd tywydd garw.

20/01/41  Storm o eira enbyd wedi para dros y penwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Awen Meirion

Cyfres fach hynod ddifyr a gyhoeddwyd yn chwedegau’r ganrif ddwytha gan Lyfrau’r Dryw, Llandybïe, oedd ‘Cyfres Barddoniaeth y Siroedd’, dan olygyddiaeth Emlyn Evans. Gwn fod o leiaf saith ohonyn nhw wedi eu cyhoeddi. Gwelodd y bumed gyfrol, ‘Awen Meiri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -tair mlynedd ar ddeg o frwydro

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ionawr 2018.

Dair blynedd-ar-ddeg yn ôl yr ymddangosodd y golofn hon gyntaf a hynny yn rhifyn Ionawr 2005.

Bydd rhai ohonoch yn cofio ma… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Prinder Pryfed

Ydych chi wedi sylwi bod llai o bryfaid ar ffenest flaen eich car i gymharu â blynyddoedd yn ôl? Roedd llawer o sylw yn 2017 gan y byd gwyddonol i’r gostyngiad ym mhryfetach y byd, ond roedd awdur Sgotwrs Stiniog, y diweddar Emrys Evans wedi datgan pry… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwynfyd -Chwyn

Erthygl o’r archif: pennod o’r gyfres am fywyd gwyllt a chrwydro’r fro. 

Planhigion gwyllt yn tyfu lle nad oes eu heisiau. Dyma sut  mae’r Geiriadur Mawr yn disgrifio CHWYN. Rwan, tydw i erioed wedi bod yn arddwr ac felly tydw i ddim yn deall yr obse… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg- Eisteddfod Talieithiol Gwynedd, 1891

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Gan W.Arvon Roberts.

Am  dridiau ym mis Awst 1891, o’r 25ain i’r 27ain, cynhaliwyd yr eisteddfod uchod ym Mlaenau Ffestiniog, a hynny mewn pabell a gostiodd £250. … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -gwaywffon a sled

Pennod arall o gyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’ gan Steffan ab Owain.
Daeth ambell beth arall i’m côf ar ôl imi ysgrifennu’n strytyn diwethaf am yr hen hogiau. Cofiaf fel y byddem ni’r hogiau a oedd ychydig yn iau na Raymond Cooke Thomas … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgol Maenofferen a’r Ail Ryfel Byd

Cyfres newydd gan
Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel
Byd.

Un diwrnod cefais wahoddiad, gan ysgol fy ŵyr a’m hwyres, i siarad am fy
mhrofiadau a’m teimladau yn blentyn yn ystod yr ail ryfel byd.  Gan fy mod
Parhau i ddarllen

Llafar Bro: WI Blaenau’n dathlu

Ym mis Medi 2017 dathlodd cangen Sefydliad y Merched, Blaenau Ffestiniog ei phen-blwydd yn 100 oed.

Yn ystod y dathlu trefnwyd arddangosfa o’r blynyddoedd – o’r cofnodion cyntaf yn 1917 hyd at heddiw yn 2017. Roedd lluniau o nifer o ddigwyddiadau … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Rhagfyr 2017.

Bnawn dydd Iau, Tachwedd 30ain, caed gweld agor y Ganolfan Iechyd o’r diwedd, a hynny bron bum mlynedd union ers i’r Bwrdd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -eli at bob dolur

Pennod o golofn reolaidd Steffan ab Owain, o’r archif.

Dwi wedi sôn o’r blaen am yr hen eliau  ar gyfer pob math o ddoluriau a briwiau gan ein neiniau a’n teidiau gynt. Wel, mae’n amlwg o’r hyn rwyf wedi ei ganfod fod cryn dipyn o wahanol fathau o eli… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Caban Bach

Roedd y Caban Bach yn ddeg oed yn 2017, a dyma hanes un o’r ffyrdd y bu’r staff yn dathlu!

Codi Arian at Achos Da Iawn
Yn yr hydref, cwblhaodd Lynda Jones, Medwen Williams a Sarah Jones, Hanner Marathon Caerdydd i godi arian ar gyfer Caban Bach, Canol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Côr Plant Charters Towers

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, mae W.Arvon Roberts yn troi ei sylw at Awstralia.

I’r Methodistiaid Calfinaidd y perthyn y fraint o sefydlu’r achos Cymraeg cyntaf yn nhalaith Queensland… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -crwydro

Pennod o gyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’ gan Steffan ab Owain.

Y tro hwn rwyf am ddweud gair neu ddau am ein crwydradau draw tros yr hen Dwnnel Bach i lawr i Gelli Wiog, Rhoslyn a Stesion y Dduallt. Credaf mai’r tro cyntaf imi anturio m… Parhau i ddarllen