Archives: Wilias

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Hel Mâg

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans; y tro hwn, o rifyn Rhagfyr 2005.

Mae Cymdeithas y Cambrian wedi penderfynu hel mâg eto eleni ar gyfer y ddeorfa ym Mron y Manod. Yn ogystal â hynny mae yna ymdrech i fagu diddordeb yn y gwaith … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Owen T. Owens

Erthygl gan W. Arvon Roberts, yn y gyfres achlysurol sy’n edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro.

Pan fu farw Owen T. Owens, Fruitvale, Califfornia, ar y 13eg o Orffennaf, 1908, collodd Cymry San Francisco a’r gymdogaeth un o’i ffrindiau mwyaf cydymdeimladol a charedig. Ganwyd ef ym Mlaenau Ffestiniog tua 1848, yn fab i John ac Ann Owens. Bu ei dad yn ddiacon ffyddlon a Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Senedd ‘Stiniog -banciau, baneri, a blodau

Pytiau o’r Cyngor Tref
Addasiad o erthyglau gan Bedwyr Gwilym a Rory Francis, o rifynnau Medi a Hydref.

Dim Banc
Bu’r cyngor yn trafod cau cangen Blaenau banc HSBC ym mis Medi, sef banc olaf y dref. Yn naturiol, ‘roedd aelodau’r Cyngor yn siome… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Ysgwrn -Creu murlun lliwgar

Newyddion o Gartref Hedd Wyn.

Dros fisoedd yr haf bu plant a phobl ifanc yr ardal yn brysur yn creu murlun lliwgar fydd yn ganolbwynt i arddangosfa’r Ysgwrn pan fydd yn ail agor yn y gwanwyn.

Cafodd yr artist lliwgar Catrin Williams, ei chomisiy… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Garlleg

Pan o’n i’n 12 oed, fy hoff lysiau i oedd tatws. Ar ffurf chips, wrth gwrs.

Ffa haricot hefyd.
Y rhai oedd yn dod mewn tun, efo saws tomato. Ia, baked beans siwr iawn.

Mae’r Fechan yn 12 oed cyn Dolig eleni. Ei hoff lysieuyn hi ydi garlleg! Mi fwytith hi ewin garlleg yn amrwd, ac wrth ei bodd efo fo wedi’i rostio a’i ffrio hefyd, a’i rwbio ar fara, a’i ychwanegu i bob mathau o brydau bwyd. Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Plygain Dalgylch Llafar Bro

Erthygl gan Pegi Lloyd Williams a Tecwyn Vaughan Jones am hen draddodiad y Plygain, a thraddodiad newydd cynnal y gwasanaeth unigryw ym Mro Ffestiniog.

[<–  Cofiwch am wasanaeth Plygain eleni!] 

Croesawyd Gwasanaeth Y Blygain Dan yr Hen Drefn i Eglwys y Bowydd am y tro cyntaf, ar y 29ain o Dachwedd y llynedd. Mae i’r traddodiad Cymreig hwn hanes godidog.

Mewn llawer rhan o Gymru, Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgoloriaeth Patagonia 2017

Cyfle gwych eto!

Unwaith eto eleni, mae Cyngor Tref Ffestiniog, yn sgil trefeillio gyda Rawson, yn cynnig ysgoloriaeth i berson ifanc sydd rhwng 16-30 ac sy’n byw o fewn ffiniau’r cyngor i ymweld â Phatagonia. Penderfynwyd cynnig swm o £1,500 fe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwynfyd -ffordd Gellidywyll

Erthygl arall o’r gyfres am fywyd gwyllt a chrwydro’r fro.

Gwelais y wennol olaf ar y pumed o Hydref ar ffordd Gellidywyll. Yr oedd tua dwsin dal o gwmpas y diwrnod hwnnw ac ychydig ddyddiau ynghynt, ac mae’n debyg eu bod wedi cychwyn ar eu taith hir… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Sbeislyd

Hadau coriander o’r tŷ gwydr. Neis ydyn nhw hefyd.

Er bod planhigion basil yn gwneud yn dda iawn yma, tydi’r amodau ddim yn plesio coriander cystal, ac maen nhw’n gyndyn i gynhyrchu cnwd o ddail. Mae pob planhigyn coriander dwi’n dyfu yn rhedeg yn gyflym iawn i flodeuo.

Maen nhw’n ddigon bodlon, ar y llaw arall, i gynhyrchu hadau ar ôl blodeuo, ac mae’r rhain yn flasus iawn yn wyrdd, mewn Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Pedair blynedd wedyn…

Tafodau’r merched. Afon Bowydd. #Stiniog

Tachwedd 2012

(Peidiwch â gwthio’r botwm i wylio ar YouTube er mwyn osgoi hysbysebion) Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Hydref 1916

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.
Ymysg eitemau a welwyd yn rhifyn 14 Hydref 1916 o’r Rhedegydd oedd hysbyseb ar y dudalen flaen am lyfrgellydd i’r Llyfrgell Gyhoeddus yn y Blaenau, gyda’r ymgeiswyr i anfo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cyngerdd Dathlu

Cafwyd cyngerdd ardderchog yn Ysgol y Moelwyn ddiwedd Medi i ddathlu llwyddiant Seindorf yr Oakeley a Chôr y Brythoniaid yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Gwnaed elw o dros £1000 i agor cyfri’ Gŵyl Cerdd Dant 2018 a gynhelir ym Mlaenau Ffestiniog. 

"Un o’r ardaloedd hollbwysig yn hanes y deffroad a fu ym myd canu gyda’r tannau yn ystod y ganrif aeth heibio oedd ardal Ffestiniog,” meddai’r Doctor Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Breuddwyd Bordeaux -y Gêm

Ail bennod hanes Dewi Prysor yn Ffrainc. Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd ar thema Ewropeaidd.
Ar ôl y teithio a chael noson o gyfarfod hen ffrindiau a wynebau newydd ymysg cefnogwyr Cymru yn Bordeaux, daeth diwrnod y gêm.
PÊL-DROED, CYM… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffynnon Doctor, Ceunant Sych

Mae’r hen ffynnon yn dal yno wrth gwrs ond bellach yn gudd, yn ystod yr haf o leiaf, dan dyfiant, ond yn y gaeaf daw i’r golwg a gosodwyd llechen yno i nodi’r lle pan altrwyd y ffordd – er parch i bobl yr ardal sydd â chof plentyn am yr hen ffyn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -Lobïo’r Senedd eto

Y Frwydr yn Parhau.
                               
Ddiwedd Medi aeth dirprwyaeth o’r Pwyllgor Amddiffyn i lawr i Gaerdydd i gyfarfod Aelodau’r Cynulliad sy’n cynrychioli’r rhan hon o’r wlad, sef Ucheldir Cymru, i’w… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mil Harddach Wyt -plannu bylbiau

Yn yr arddCyngor amserol gan Eurwyn Roberts. 

Yn yr ardd flodau
Bydd yn rhaid gorffen plannu’r bylbiau y mis yma. Mae’n amser da befyd i blannu bylbiau tiwlip sydd angen eu plannu ychydig yn ddyfnach na bylbiau eraill.

Plannwch hefyd goed rhosod,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Atgofion Pantllwyd

Ail ran atgofion Laura Davies. 
Roedd wedi cyrraedd tai rhif 8 a 9 yn y bennod gynta’:

Yn uwch i fyny trigai Mrs Yoxall a’i mab Wil.  Nid wyf yn cofio ei gŵr, ond ‘rwy’n barnu mai gweithio ar lein bach Ffestiniog – stesion bach Tan y Bwlch … Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Rhoi’r ffidil yn y tomato

Naw wfft i domatos. Ga’n nhw fynd i chw’thu!

Dwi newydd glirio’r planhigion o’r tŷ gwydr ar ôl i rai ohonyn nhw ddal yr aflwydd blight.

Eto fyth, mi gawson ni gnwd sâl iawn, er trio tri math eleni. Y ffefryn Ildi, a moneymaker a super sweet. Ond yr un oedd y canlyniad.

Ffrwyth yn hir iawn iawn yn aeddfedu; cnwd bach, siomedig.
Mi fuon ni’n hel llond dwrn bob hyn a hyn, ond y rhan fwya’ wedi Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Peldroed. 1982 – 1984

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau.Parhau’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).
1982-83Norman Bennett oedd yn gofalu am y chwaraewyr ym 1982-84, a rhai o ogledd Clwyd a chyffiniau Caer oeddynt ga… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ar Grwydr -Unwaith Eto!

Crwydro’r cyfandir efo Mici Plwm.
Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd ar thema Ewropeaidd.

‘Eto daeth amser i symud’…ydi
un o linellau cofiadwy’r gân i’r Sipsiwn gan Islwyn Ffowc Elis, a gwir y
gair fe ddaeth hi ychydig dros fis yn ôl … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Brwyn

Pennod arall o gyfres reolaidd Steffan ab Owain.

Pabwyr

Credaf imi son ychydig am y defnydd a wnai ein hen deidiau a’n neiniau o frwyn rhywdro o’r blaen a phan soniais am yr hen ganhwyllau gynt.  Pa fodd bynnag, er mai rhyw blanhigyn cyffredin, … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Symud Tŷ

Gohebydd Llafar Bro yn holi a gollwyd cyfle yn y nawdegau wrth symud tai Fron Haul i Lanbêr.

Mae rhywbeth rhyfedd yn digwydd i dai teras Fron Haul yn Nhanygrisiau.  Wrth gerdded heibio mi sylwch bod rhifau wedi ymddangos ar bob carreg, bob llechen b… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Haf yr Ewros

Ifor Glyn yn cymharu dau ddigwyddiad gwahanol iawn dros yr haf.Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd, ar thema Ewropeaidd.
Pan fyddaf yn meddwl am yr haf, mae nifer o ddigwyddiadau yn dod i’r cof bob blwyddyn. Ar ddiwedd Mai bydd Eisteddfod yr … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd -clymau chwithig

Brwydro yn erbyn y rhywogaethau ymledol 
Rydych wedi hen weld newyddion y Dref Werdd gyda’r gwaith rydan yn ei wneud gyda’r Rhododendron ponticum yn yr ardal dros y flwyddyn ddiwethaf. Yn y mis i ddau nesaf, bydd gwirfoddolwyr a staff Y Dref … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Pwy sydd isio papur newydd?

Rhan o erthygl Iwan Morgan, o rifyn Medi 2016
 

Yng ngholofn Gorffennaf, nodais i Eisteddfod Genedlaethol y Fenni (1913) fod yn un ‘gartrefol’. Profwyd gwres croeso trigolion Sir Fynwy a’r Cyffiniau eto yn 2016, a do, fe gafwyd Eisteddfod gartr… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Hanner o be gymrwch chi?

O’r diwedd, daeth y sêr a’r planedau i gyd at eu gilydd i roi diwrnod rhydd a thywydd (gweddol) sych, i ni fedru troi rhywfaint o afalau yn sudd, a’r sudd yn seidr.

Methiant llwyr oedd ein coed afalau ni yma, felly casglwyd ychydig o afalau o fan hyn, a mwy o fan draw. Afalau Enlli a James Grieve o ardd fy rhieni -y rhan fwya’ wedi eu hel tra oedden nhw yn Llundain am y penwythnos!

Digonedd Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -dros y parapet, o dan y tir…

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Yn rhifyn 2il Medi 1916 o’r Rhedegydd cyhoeddwyd ail ran o lith y Capten Evan Jones, Rhosydd, am ei brofiadau yn y twnelau dan ffosydd yr Almaenwyr. Disgrifia’r gynnau ma… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bonjour Blaenau

Erthygl gan Sharon Jones, am fyw yn Ffrainc, a phwysigrwydd teimlo’n rhan o gymuned. 
Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd yn trafod ein perthynas efo Ewrop.

Pan ddeffrais ar y 24ain o Fehefin a chlywed bod pobol Prydain wedi pleidleisio i … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Utica

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, erthygl gan W. Arvon Roberts, am rai o ymsefydlwyr cynharaf Utica.
Adeiladwyd dinas Utica, Sir Oneida, yn un o fannau prydferthaf canolbarth Talaith Ef… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Nid wrth ei big mae mesur cyffylog

Diawlad twyllodrus ydi moron yn’de!

Gallan nhw gynhyrchu deiliach trwchus, tal a chyfoethog, yn swancio’n dalog a balch. Ond, tydi hynny’n ddim sicrwydd bod gwreiddyn gwerth ei gael yn y ddaear o dan y tyfiant gwyrdd addawol uwchben.

Dyna brofiad y ddau Daid a ninnau eleni wrth ddyfarnu’r gystadleuaeth moron hiraf.

Moron Taid Cae Clyd yn edrych yn dda iawn yn eu pibelli pwrpasol, proffesiynol Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pen-Blwydd Mwnci, Gogyrogo a Char Gwyllt

Llyfr Newydd Steffan ab OwainPwy well na Steffan i wneud y gymwynas o gyhoeddi cyfrol ar dermau, idiomau a dywediadau ein gwlad? Gyda’i brofiad helaeth o chwilio, a darganfod y cyfoeth o ymadroddion sy’n rhan ohonom fel cenedl, roedd yn hen bryd id… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Breuddwyd Bordeaux -cyn y gêm

Erthygl gan Dewi Prysor am ddyddiau cyntaf antur fawr Ewro 2016, ac
effaith amlygrwydd y Gymraeg ar sut mae’r byd, a ninnau, yn gweld Cymru a
Chymreictod. 
Yr ail mewn cyfres o erthyglau gan awduron gwadd ar thema Ewropeaidd.

Pêl-droed, Cymru … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Drama Ryngwladol

Erthygl arall yn y gyfres Ewropeaidd.

Llongyfarchiadau mawr i Arwel Gruffydd, Tanygrisiau gynt, ar ei benodiad yn Gyfarwyddwr Artistig Theatr Genedlaethol Cymru am y pum mlynedd nesaf. Mae Arwel eisoes wedi dal y swydd am bum mlynedd, gan arwain y cwm… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mil Harddach Wyt -ffarwel haf

Yn yr arddCyngor amserol gan Eurwyn Roberts, Meithrinfa Blodau’r Felin. 

Yr Ardd Lysiau Gellir hau letys, y math i sefyll allan yn y gaeaf, yn awr ond mae yn well rhoi rhyw gymaint o gysgod iddynt, fel cloche plastig.

Fel mae y llysiau yn cael eu cl… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Calendr y Cymdeithasau- Hydref/Gaeaf 2016

Un o eitemau sefydlog a phoblogaidd rhifyn Medi bob blwyddyn ydi Calendr y Cymdeithasau, ac roedd yn braf medru ei gynnwys eto eleni, a rhyfeddu mor weithgar a phrysur ydi’r gymuned wych hon. 

Mae nifer o ddigwyddiadau wedi bod rhwng cyhoeddi’r rh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pantllwyd

Pennod un o atgofion Laura Davies,  am gymuned unigryw a ffordd o fyw ar gyrion ein bro.

Yn y flwyddyn 2041, os aiff rhywun i’r archifdy i chwilota am hanes trigolion Pant Llwyd ganrif ynghynt, ni chaiff siw na miw o gwbl yno. Y rheswm oedd na chym… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Peldroed. 1980 i 1982

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau.Parhau’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).

1980-81

Graham Jones oedd yng ngofal y tîm ym 1980-81 ac fe gyrhaeddwyd ffeinal Cwpan Cookson a rownd derfynol … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Oriau a Gwerthu Nwyddau

Pennod arall o gyfres reolaidd Steffan ab Owain.
Oriau Gwaith

Yn ystod blynyddoedd cynnar ein diwydiant llechi nid oedd cadw at oriau gwaith swyddogol mewn bodolaeth ac er fod y gwaith yn galetach, roedd gan y chwarelwr fwy o ryddid i fynd a dod o’i… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn Ôl -Gwaith Sets eto

Erthygl arall o lyfr ‘Pigion Llafar 1975-1999’. Ail hanner erthygl y diweddar Betty Perring.

Gwaith Sets Pengwern, Y Manod
(Parhad)

Gwelsom babell Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn cael ei chodi yn y cae lle mae ysgol y Manod nawr. Ar y pryd roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Llyfr Taith Nem -Hen bechadur o Feirion

Rhyfedd fel mae crefydd yn dal ei afael mewn dyn ar hyd ei oes. Beth bynnag wnaiff dyn, neu lle bynnag yr aiff, mae yn sicr o ddod i gysylltiad â chrefydd mewn rhyw ffurf neu gilydd. Yn ystod fy niferus deithiau, deuais innau, yr hen bechadur o Fei… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog- Pysgota’r Sewin

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans; y gyfres a barodd hiraf yn hanes Llafar Bro.
A ninnau fel sgotwrs wedi cyrraedd mis Medi, sef mis olaf ‘Tymor y Brithyll’ mae’r diddordeb a’r pwyslais yn awr yn symud oddi wrth y llynnoedd… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn ôl -Aelwyd yr Urdd

Pegi Lloyd Williams yn dewis erthygl arall o lyfr ‘PIGION LLAFAR 1975-1999’. Y tro hwn cerdd gan Gwyn Thomas, a gyhoeddwyd yn rhifyn Gorffennaf 1982, ar achlysur ail-agor Aelwyd yr Urdd yn y Blaenau.

I’r sawl sydd â chof i weld y mae
Yn y neuad… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwynfyd -O na fyddai’n haf o gwbl

Ymddangosodd cyfres ‘Gwynfyd’ am dair, bedair blynedd yn y nawdegau, yn trafod bywyd gwyllt a llwybrau troed ein bro. Dyma ddarn a ymddangosodd yn rhifyn Medi 1998, yn cwyno am haf sâl arall!

O’r diwedd daeth ychydig o welliant yn y tywydd yn ystod… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -ydan ni’n rhy ddiniwed?

Y Frwydr yn parhau…

Dros y misoedd diwethaf mae’r Pwyllgor Amddiffyn wedi bod yn trefnu i gyfarfod gwleidyddion o bob plaid yn ddi-wahân, i geisio’u cefnogaeth i gadw’n deiseb yn fyw yn y Senedd yng Nghaerdydd ac i gael y Llywodraeth Lafur i edrych eto ar y ddarpariaeth iechyd anfoddhaol sy’n cael ei chynnig yn yr ardal hon erbyn heddiw. Rydym eisoes wedi derbyn cymorth ymarferol gan yr Aelod Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg a Lloffion

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, detholiad o erthyglau gan Clifford Jones, ac W.Arvon Roberts.

Richard Jones. Ap Alun Mabon.
Clifford Jones. 
 

Ganwyd Richard Jones ym Mryntirion… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cofleidio Ewrop a’r Sinema

Erthygl gan Emyr Glyn Williams. Y cyntaf mewn cyfres o ysgrifau gwadd yn ymateb i Uffarendwm Ewrop yn haf 2016.

Rhaid cyfaddef fy mod i, yn ddiweddar, wedi dechra teimlo’n genfigennus o drigolion ifanc Blaenau (mwy am hyn nes ymlaen). Yn gyntaf, a… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O na fyddai’n haf o hyd

Erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Gorffennaf, fel cyflwyniad i gyfres o ysgrifau gwadd yn ymateb i refferendwm Ewrop yn haf 2016.

Tywydd gwylio teledu, yn hytrach na thywydd crwydro a garddio gawson ni ddiwedd Mehefin a dechrau Gorffennaf eleni, felly … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Ysgwrn -trefnu’r canmlwyddiant

Newyddion o Gartref Hedd Wyn

Yn 2017 bydd yn 100 mlynedd ers i Hedd Wyn gael ei ladd yn ‘heldrin’ y ffosydd yn Fflandrys a chael ei ddyrchafu’n symbol cenedlaethol o golledion y Rhyfel Byd Cyntaf.

O lwyfan Eisteddfod Genedlaethol Penbedw yn 191… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr- erchylltra y Somme

Bu gwasanaethau yng Nghymru, Prydain a’r cyfandir eleni i gofio canrif ers brwydr erchyll y Somme. Yma mae Vivian Parry Williams yn parhau â’i gyfres, yn edrych ‘nôl ar y llythyrau oedd milwyr ‘Stiniog yn yrru adra o’r ffrynt.

Ar 22 Gorffe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd- Cymuned a Chynefin

Erbyn hyn daeth y cwrs i ben ac mae criw o blant brwdfrydig a bywiog wedi cymryd rhan mewn chwe sesiwn ac wedi cael dysgu amrywiaeth o sgiliau gwahanol gan arbenigwyr lleol.

Daeth y syniad o ddatblygu’r sesiynau yma yn dilyn cwrs tebyg i oedolion c… Parhau i ddarllen