Archives: Wilias

Llafar Bro: Ffynnon Mihangel

Ymddangosodd yr erthygl hon gan Emrys Evans, yn Llygad y Ffynnon (Cylchgrawn Cymdeithas Ffynhonnau Cymru) rh.2 haf 1997.

Y ffynnon a arferid yn Ffestiniog oedd Ffynnon St. Michael, a adweinir eto fel ‘Y Ffynnon’. Yr oedd olion adeiladau crynion heb fo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cymdeithas Ted Breeze Jones

Yr oedd Ted Breeze Jones (1929-1997) yn adarydd a ffotograffydd o fri, yn ddarlithydd graenus ac yn awdur toreithiog. Yr oedd yn un o naturiaethwyr amlycaf Cymru yn yr
ugeinfed ganrif a chafodd ei waith lawer iawn o sylw yn y cyfryngau – yr
oedd yn a… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2017.

Mae cylchlythyr diweddaraf y Bwrdd Iechyd yn disgrifio fel mae staff ein Canolfan Iechyd yn edrych ymlaen at gael symud i’r … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Meibion Prysor yn cofio’r ‘rhwyg o golli’r hogiau’

Cafodd aelodau Meibion Prysor a nifer o gyfeillion o’r ardal ymuno yn y cyfarfodydd coffa a drefnwyd yng Ngwlad Belg eleni. Dyma rai o atgofion un aelod o’r Côr fu ar y daith.
Dydd Gwener, Gorffennaf 28:Roedd rhaid codi’n blygeiniol, neu beidio my… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhedaf i’r Mynydd

Naturiaethwr a rheolwr gwarchodfeydd natur ydi Rhodri Dafydd. Mae’n gyfrannwr rheolaidd i raglen Galwad Cynnar ar Radio Cymru ac yn golofnydd misol i bapur bro Yr Odyn, dros y mynydd o Fro Ffestiniog. Yma, yn y chweched erthygl yn ein cyfres arbennig… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Teimlo Pob Cam

Yn y bumed erthygl yn ein cyfres arbennig ar y MYNYDD, mae’r cynghorydd tref a’r chwarelwr Erwyn Jones yn crwydro ucheldiroedd yr ardal yn rheolaidd. Yma mae’n disgrifio taith anarferol ddiweddar i gopa’r Wyddfa.Wrth feddwl am ffyrdd i hel aria… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Mynydd a Mi

Os ewch chi i grwydro’r Moelwynion ryw dro, y tebygrwydd ydi y gwelwch chi Dewi Prysor yno, gan fod y mynyddoedd yn denu’r awdur oddi wrth ei gyfrifiadur yn rheolaidd. Yn y bedwaredd erthygl yng nghyfres Y MYNYDD, mae’n egluro pam.

Pan mae bobol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -nofio a sgleintio

Yn nhrydedd erthygl ein cyfres arbennig ar Y MYNYDD, cawn flas ar anturiaethau Steffan ab Owain a’i gyfeillion yn nyfroedd yr ucheldir yn y bennod yma o’i gyfres ar ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’.

Gan fy mod wedi sôn am rai o’n h… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dawnsio ar y dibyn

Yr ail erthygl yn ein cyfres arbennig ar Y MYNYDD.
Ers ei brofiadau cynnar ac allweddol ar glogwyni Bro Ffestiniog, mae David Williams wedi dringo’n helaeth ym Mhrydain, Iwerddon, Sgandinafia a gweddill Ewrop; gogledd a de yr Affrig, a’r UDA.

Drin… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yma mae fy lle

Efallai ein bod yn cymryd ein tirlun a’n hamgylchedd yn ganiataol weithiau, a ddim yn sylwi ein bod yn byw mewn ardal anhygoel o hardd, ond mae’n bwysig eistedd nôl bob hyn a hyn a chofio mor ffodus ydan ni i fyw mewn lle mor brydferth, felly … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Hydref allan!

Mae rhifyn Hydref wedi ei blygu ac ar gael yn y siopau a gan y dosbarthwyr lleol.

Mae’n llawn o erthyglau a chyfarchion a newyddion a lluniau… a llawer mwy!
Cefnogwch eich papur bro.

Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd

Ychydig o newyddion gan fenter amgylcheddol Bro Ffestiniog

Bwrlwm Bro
Cafodd Bwrlwm Bro eleni ei gynnal yn y Parc ar ddydd Sadwrn, Medi 16eg o 12yp.Cafwyd prynhawn o hwyl gyda cherddoriaeth gan Band Arall, Garry Hughes, Gwilym Bowen a Tom ap Dan.

(Ll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cer yn Wyllt!

Eleni mae Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn hyrwyddo eu cylchgrawn Gwyllt!  Maen nhw’n benderfynol o symud ymlaen a dod â’n cylchgrawn i sylw cymaint o siaradwyr Cymraeg a dysgwyr â phosib – ’fyddech chi’n hoffi ymuno yn y cyffro?  … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -‘Jenny dlysa’r byd’

Bu farw’r bardd ifanc o’r Traws, Ellis Humphrey Evans ar Orffennaf 31, 1917, a hynny o’i glwyfau wedi iddo gymryd rhan yn un o brif gyrchoedd y Rhyfel Mawr, sef Trydydd Cyrch Ypres, neu Frwydr Passchendale, fel y galwyd y cyrch hwnnw’n ddiwedda… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Un arall o deulu Tŷ’r Ynys

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, pennod arall o gyfres W.Arvon Roberts am bobl Bro Ffestiniog yn America.
Soniais yn rhifyn Mawrth am Nicholas Jones (1812-99) o Dŷ’r Ynys, Cwm Cynfa… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Wythnos – Yr Opera!

Rhydian Morgan yn disgrifio paratoadau diweddar cwmni Opra Cymru

Yn 1957, fe wnaeth Plaid Cymru gyhoeddi y nofel ffuglen wyddonol gyntaf yn yr iaith Gymraeg, sef Wythnos yng Nghmru Fydd gan Islwyn Ffowc Elis.  60 mlynedd yn ddiweddarach, cyflwynir op… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwobr haeddiannol

Llongyfarchiadau cywir i Steffan ab Owain ar y fraint a ddaeth i’w ran yn ddiweddar pryd y Tlws Coffa Eirug Wyn’ iddo am ei gyfraniad neilltuol, a gwirfoddol yn ei fro ar hyd nifer fawr o flynyddoedd.

cyflwynwyd ‘

Mae ganddo golofn ‘STOLPIA’ yn Llaf… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Amddiffyn Ysbyty Coffa Ffestiniog

Bnawn Llun Medi 4ydd fe ymddangosodd cynrychiolaeth o’r Pwyllgor Amddiffyn gerbron Pwyllgor Craffu Iechyd Cyngor Sir Gwynedd i gyflwyno tystiolaeth dros gael gwasanaethau pwysig yn ôl i’r ardal. Yno hefyd, i ddadlau yn wahanol, roedd cymaint ag wy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: CALENDR BRO; hydref a gaeaf 2017

Cyfarfod Blynyddol LLAFAR BRO: 7.00 Nos Iau Medi 21. Sylwer- yn Y Pengwern mae’r cyfarfod eleni.Dewch i ddangos eich cefnogaeth i’ch papur bro.

Swper a Chân efo Geraint Lovgreen, yn Y Pengwern. Medi 22, 7.30

Bore Coffi Mwya’r Byd. Codi arian… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -ymdrochi

Parhau â chyfres Steffan ab Owain, ar hynt a helynt hogiau’r Rhiw yn y 50au. 

Ceisiais gofio y dydd o’r blaen am rai o’r pethau a fyddem ni hogiau direidus y Rhiw a’r cyffiniau yn ei wneud yn ystod hafau braf y 50au. Wel, roedd ymdrochi, neu… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Medi allan rwan!

Ar ôl y bwlch ym mis Awst eto, mae rhifyn Medi bellach wedi cyrraedd y dosbarthwyr a’r siopau, yn llawn dop o erthyglau, newyddion, lluniau a mwy.

MAB Y MYNYDD YDWYF INNAU
Yn rhifyn Medi 2015 roeddwn i’n deud y drefn ar ôl i stori ddwy-a-dima*,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dewch i’r Ysgwrn!

Wedi misoedd o waith caled, ac ambell i snag, mae drws yr Ysgwrn wedi agor unwaith eto, a’r  ymwelwyr yn tyrru.

Ers Mehefin y 6ed mae cannoedd o blant a phobl o bobl oed wedi heidio i ymweld â chartef bardd y Gadair Ddu a chael blas ar y safle a?… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa

Wrth i’r gwaith ar yr adeilad newydd ddod i ben, mae’n siŵr bod llawer ohonoch o’r farn bod y frwydr drosodd, bellach, ac nad oes gennym unrhyw ddewis ond derbyn cynlluniau’r Betsi, doed a ddêl; cynlluniau sydd wedi dangos ffafriaeth amlwg t… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Dyddiau Blin

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Roedd rhywbeth yn broffwydol yn adroddiad gohebydd newyddion Trawsfynydd yn ei golofn ar 14 Gorffennaf 1917 yn Y Rhedegydd. Oherwydd y newyddion drwg rheolaidd am golledi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd ar Ynys Enlli

Fel y gwyddoch, mae’r Dref Werdd wedi bod yn trefnu sesiynau ar gyfer plant yr ardal er mwyn eu dysgu am yr amgylchedd, gan gynnwys perthynas pobl a’u hanes. Fel rhan o raglen Cynefin a Chymuned eleni, aeth nifer drosodd i Ynys Enlli, er mwyn dysgu… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dewch yn llu!

Cyfle arall i ddangos be mae pobol Bro Ffestiniog yn feddwl am gau’r ysbyty…

Mae’r Pwyllgor Amddiffyn yn rhoi tystiolaeth i Bwyllgor Craffu Cyngor Gwynedd, ac maen nhw’n gobeithio cael cefnogaeth yno ar y diwrnod.

Mewn undeb mae nerth.

Defnyddi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cofio sylfaenydd yr ‘Olwyn Fewnol’

Ddechrau’r haf, yng Ngardd Encil, Blaenau Ffestiniog dadorchuddiwyd plac i Margarette Golding, sefydlydd yr Olwyn Fewnol, a gafodd ei geni yn Stryd Fawr y Blaenau yn 1881.

Ar y diwrnod hanesyddol yma, Liz Saville-Roberts fu’n dadorchuddio. Roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -priodi, boddi, a phoeni am y chwareli

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Ynghanol yr holl bryderon am golledion ac effaith y rhyfel ar yr ardal, clustnodwyd tudalen gyfan o’r Rhedegydd ar hanes priodas y Cadben Carey Evans, Llys Meddyg, ac O… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Eisteddfod Lalalaaaaa!

Gallwch chi ddweud bod ‘Steddfod Genedlaethol Boded wedi mwynhau ambell i ddiwrnod o dywydd Stiniog, ond cafwyd dyddiau braf yno hefyd a llawer o bobol y fro wedi mwynhau oriau difyr ar y maes, ac ambell i lwyddiant hefyd.

Roedd Pabell y Cymdeithas… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Cowbois ac Impiaid

Wrth docio’r goeden afal Enlli sy’n tyfu fel espalier acw, mi darodd fi y gallwn i ddefnyddio ambell frigyn i greu coed afal Enlli newydd.

Bu’r Fechan yn tyfu coed afalau o hadau tua tair/pedair blynedd yn ôl. Mae un yn tyfu yma fel coeden fach ‘step-over’ ac ambell un wedi eu plannu’n ddistaw bach yn y dull ‘guerilla’ mewn llefydd eraill! Ond mae rhai o’r coed ifanc dal yma mewn potiau. Y peryg Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Eisteddfod Ynys Drysor

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, darn gan W. Arvon Roberts.

Cafodd yr Eisteddfod ei chyflwyno i Galiffornia gan yr arloeswyr Cymreig yn ystod darganfyddiad yr aur yno.  Ymsefydlodd n… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Gorffennaf allan rwan!

Mae’n braf cael dod ‘nôl i gyfrannu at rifynnau haf Llafar Bro eto, ond a hithau’n gyfnod anodd i’r byd newyddiaduraeth, efo llai a llai o bobl yn darllen papurau, a diwedd ein ‘Papur Cenedlaethol’ Y Cymro yn hoelen arall yn arch y wasg … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -cofio

Yn ystod y flwyddyn 2017, byddwn yn cofio am eni sawl emynydd, llenor a bardd. Mae ambell ymdrech wedi ei gwneud eisoes i gofio’r Pêr Ganiedydd o Bantycelyn – a anwyd dri chan mlynedd union yn ôl. Yn nhyb llawer, gellid bod wedi gwneud llawer mwy,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Clwb Ffermwyr Ifanc PRYSUR ac Eden

Mae CFfI Prysor ac Eden wedi cael blwyddyn ryfeddol o brysur a llwyddianus. Yn anffodus, daeth yr adroddiad yn rhy hwyr i’w gynnwys yn rhifyn Gorffennaf, felly dyma’i atgynhyrchu yn fan hyn.

Cynhaliwyd Pwyllgor Blynyddol Clwb Ffermwyr Ifanc Prysor ac … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -‘Cymry bach yn gwaedu…’

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Roedd adroddiadau wythnosol yn Y Rhedegydd dan bennawd ‘Y Rhyfel’, oedd yn dilyn hanesion brwydrau’r rhyfel mewn rhannau eraill o’r byd. Llenwid tudalen gyfan yn … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -‘nôl i Minnesota

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, darn gan Pegi Lloyd Williams.
 
‘O Faentwrog i Minnesota’. Dyna’r pennawd i erthygl  W. Arvon Roberts  yn rhifyn Mawrth, pryd mae’n cyfeirio at… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Ych!

…a dyma pam na fydd eirin eto eleni… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cynefin a Chymuned yn Yr Ysgwrn

Erthygl gan Gwydion ap Wynn -Rheolwr Prosiect y Dref Werdd

Ar ôl llwyddiant Cynefin a Chymuned i Blant llynedd, mae’r Dref Werdd wedi mynd ati’n ôl i drefnu mwy o sesiynau ar gyfer plant Bro Ffestiniog yn 2017. Wrth aros gyda’r egwyddorion o… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dau o Llan yn Siapan

Hanes Erin Maddocks ac Elfed Evans, a ymddangososdd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2017.
Penderfynais i a fy ngŵr Rich symyd i Japan am 6 mis i fyw a gweithio mewn pentref sgïo yno. Ar ôl misoedd o safio a thrip i’r llysgenhadaeth yn Llundain i gael … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Difyrwch Hen Ddyddiadur

Pennod arall o gyfres Steffan ab Owain, y tro hwn o rifyn Ebrill 1991.

Dyddiadur Hen Frodor o’r Llan:

1845
Ionawr 1:      Neb yn pregethu yn Saron.
Ionawr 2-4:      Eira mawr.  Lluwch mawr, y lluwch mwyaf a welais yn fy oes.
Mai 2:          Claddu John Leias, llosgodd yn y Gloddfa Ganol.

1857
Rhagfyr 17:    Claddu geneth fach Andro Elisabeth o’r Ffynnon Ddŵr.

1860
Hydref 22:    Yn Saron, Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Brwydr Gaza

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.
Daeth y newyddion drwg drwy’r wasg o golledion mawr ymysg milwyr o ‘Stiniog, yn ystod brwydr Gaza, yn y Dwyrain Canol ar yr 20fed o Ebrill 1916. Enwir y saith milwr a ladd… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Dŵr Llyn Manod

Rhan o ysgrif reolaidd Steffan ab Owain
Difyr oedd darllen adroddiad am gael Bwrdd Iechyd Lleol i’r ardal ym mhapur newydd Y Dydd (Mehefin 16, 1876) a’r gohebydd o’r un farn â llawer un arall mai dŵr Llyn Manod oedd y gorau yng nghymdogaeth Ffe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Bydd y Ganolfan newydd yn agor gyda hyn, meddan nhw, a hynny flwyddyn a mwy ers i Ysbyty Tywyn weld agor ward 16-gwely ac adran pelydr-X newydd sbon.

Ond peidiwch â phoeni! 

Yn ôl  swyddogion y Betsi, ac ambell un arall yn lleol, mae pethau gwych… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffarwelio a Diolch

Wedi nifer o flynyddoedd ar y safle yng nghanol y dref, daeth diwedd ar wasanaeth Swyddfa’r Post. Yn ffodus, ni fydd y post yn diflannu’n gyfangwbl, fel y gwnaeth banciau’r ardal yn ddiweddar, oherwydd i siop Eurospar, ger y Parc gymryd y cyfrifo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O San Steffan i’r byd Serameg

Byd y cartwnydd ‘Mumph’.

Ar Stad Bryn Coed oedd fy nghartref cyntaf yn Llan, ond wedi ychydig fisoedd (efallai blwyddyn neu ddwy) fe symudon ni i’r tai cyngor a gafodd eu hadeiladu ar hen safle Capel Engedi, y tri tŷ sy’n cysylltu Belle Vue a Heo… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Llifbryfaid

Mae’r diawlad yn eu holau!

Mi suddodd fy nghalon pan welais y ddeilan dyllog gynta.

 Mewn ychydig ddyddiau, os ga’n nhw lonydd, mae’r larfau yn bwyta a thyfu, a bwyta mwy…

 …gan droi dail yn sgerbydau gweigion.

Gallan nhw droi llwyn cyfa yn llanast mewn wythnos. Mae’n talu i gadw golwg ym mis Mai.

Degllath oddi wrth y coed cyrins cochion a’r gwsberins sy’n cael eu cnoi, mae nythiad o Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Mis Mai ar odrau’r mynydd

Mae wedi wyth o’r gloch. Bu’n ddiwrnod heulog, chwilboeth, ac mae’r awyr las di-gwmwl yn parhau, er i’r haul suddo dros orwel garw Craig Nyth y Gigfran hanner awr a mwy yn ôl.

Wrth fy ochr, yn yr ardd gefn, mae un o’r genod yn darllen, yn ôl ei harfer, ac un arall yn strymio alaw newydd ar hen iwcaleili. Mae teulu drws-nesa i’r chwith yn bwyta eu swper a sgwrsio am ddigwyddiadau’r dydd, a’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -llyfryn bach cyfrinachol

Cefais nifer o lyfrau difyr yn ddiweddar gan Beryl Williams, Bryn Brisgyll, Llan Ffestiniog. Mae Beryl ar fin mudo i Harlech, ac yn awyddus i gael gwared ag ambell lyfr. Ymysg y rhai a roddodd i mi, mae teipysgrif a gyhoeddwyd gan R. J. Williams, Fronheulog, Gellilydan – ‘Atgofion, Cymeriadau a Dywediadau Diddorol’ – a welodd olau dydd ryw ddeugain mlynedd yn ôl.

O fewn dalennau’r deipysgrif, Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Ogla da

Dwi’n medru dilyn fy nhrwyn yn hamddenol o gwmpas yr ardd ar hyn o bryd, a chael llond gwynab o ogla hyfryd bob ychydig lathenni.
 

 Nemesia -planhigyn sy’n byw mewn pot ar y patio, ac yn llenwi’r ardal eistedd efo ogla fanila cryf.

Lelog fach -hyfryd, ac yn blodeuo fel mae’r fanhadlen gyfagos yn gwywo.

Rhosyn mynydd -arogl cynnil ond gwerth ei gael. Yr unig flodyn dwbl sydd yn yr ardd. Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Enillydd Ysgoloriaeth Patagonia 2017-18

Enillydd Ysgoloriaeth Patagonia eleni oedd Elin Roberts, Blaenau Ffestiniog. 

Mewn seremoni yn Siambr y Cyngor Tref dyfarnwyd y wobr iddi ar Ddydd Gŵyl Ddewi. Dyma’r ail flwyddyn yn olynol i’r Ysgoloriaeth hon gael ei ddyfarnu, gyda gwobr o £1… Parhau i ddarllen