Archives: Wilias

Llafar Bro: Log Ysgol Maenofferen

Ail ran cyfres newydd Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

17/01/41  Amryw adref o’r ysgol ar ôl cael eu trin yn erbyn difftheria, a hefyd tywydd garw.

20/01/41  Storm o eira enbyd wedi para dros y penwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Awen Meirion

Cyfres fach hynod ddifyr a gyhoeddwyd yn chwedegau’r ganrif ddwytha gan Lyfrau’r Dryw, Llandybïe, oedd ‘Cyfres Barddoniaeth y Siroedd’, dan olygyddiaeth Emlyn Evans. Gwn fod o leiaf saith ohonyn nhw wedi eu cyhoeddi. Gwelodd y bumed gyfrol, ‘Awen Meiri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -tair mlynedd ar ddeg o frwydro

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ionawr 2018.
Dair blynedd-ar-ddeg yn ôl yr ymddangosodd y golofn hon gyntaf a hynny yn rhifyn Ionawr 2005. salwch y ffisiotherapydd’ oedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Prinder Pryfed

Ydych chi wedi sylwi bod llai o bryfaid ar ffenest flaen eich car i gymharu â blynyddoedd yn ôl? Roedd llawer o sylw yn 2017 gan y byd gwyddonol i’r gostyngiad ym mhryfetach y byd, ond roedd awdur Sgotwrs Stiniog, y diweddar Emrys Evans wedi datgan pry… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwynfyd -Chwyn

Erthygl o’r archif: pennod o’r gyfres am fywyd gwyllt a chrwydro’r fro. 

Planhigion gwyllt yn tyfu lle nad oes eu heisiau. Dyma sut  mae’r Geiriadur Mawr yn disgrifio CHWYN. Rwan, tydw i erioed wedi bod yn arddwr ac felly tydw i ddim yn deall yr obse… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg- Eisteddfod Talieithiol Gwynedd, 1891

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Gan W.Arvon Roberts.

Am  dridiau ym mis Awst 1891, o’r 25ain i’r 27ain, cynhaliwyd yr eisteddfod uchod ym Mlaenau Ffestiniog, a hynny mewn pabell a gostiodd £250. … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -gwaywffon a sled

Pennod arall o gyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’ gan Steffan ab Owain.
Daeth ambell beth arall i’m côf ar ôl imi ysgrifennu’n strytyn diwethaf am yr hen hogiau. Cofiaf fel y byddem ni’r hogiau a oedd ychydig yn iau na Raymond Cooke Thomas … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgol Maenofferen a’r Ail Ryfel Byd

Cyfres newydd gan
Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel
Byd.

Un diwrnod cefais wahoddiad, gan ysgol fy ŵyr a’m hwyres, i siarad am fy
mhrofiadau a’m teimladau yn blentyn yn ystod yr ail ryfel byd.  Gan fy mod
Parhau i ddarllen

Llafar Bro: WI Blaenau’n dathlu

Ym mis Medi 2017 dathlodd cangen Sefydliad y Merched, Blaenau Ffestiniog ei phen-blwydd yn 100 oed.

Yn ystod y dathlu trefnwyd arddangosfa o’r blynyddoedd – o’r cofnodion cyntaf yn 1917 hyd at heddiw yn 2017. Roedd lluniau o nifer o ddigwyddiadau … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Rhagfyr 2017.

Bnawn dydd Iau, Tachwedd 30ain, caed gweld agor y Ganolfan Iechyd o’r diwedd, a hynny bron bum mlynedd union ers i’r Bwrdd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -eli at bob dolur

Pennod o golofn reolaidd Steffan ab Owain, o’r archif.

Dwi wedi sôn o’r blaen am yr hen eliau  ar gyfer pob math o ddoluriau a briwiau gan ein neiniau a’n teidiau gynt. Wel, mae’n amlwg o’r hyn rwyf wedi ei ganfod fod cryn dipyn o wahanol fathau o eli… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Caban Bach

Roedd y Caban Bach yn ddeg oed yn 2017, a dyma hanes un o’r ffyrdd y bu’r staff yn dathlu!

Codi Arian at Achos Da Iawn
Yn yr hydref, cwblhaodd Lynda Jones, Medwen Williams a Sarah Jones, Hanner Marathon Caerdydd i godi arian ar gyfer Caban Bach, Canol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Côr Plant Charters Towers

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, mae W.Arvon Roberts yn troi ei sylw at Awstralia.

I’r Methodistiaid Calfinaidd y perthyn y fraint o sefydlu’r achos Cymraeg cyntaf yn nhalaith Queensland… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -crwydro

Pennod o gyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’ gan Steffan ab Owain.

Y tro hwn rwyf am ddweud gair neu ddau am ein crwydradau draw tros yr hen Dwnnel Bach i lawr i Gelli Wiog, Rhoslyn a Stesion y Dduallt. Credaf mai’r tro cyntaf imi anturio m… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Yn wresog rhoddwn groeso

Llai na blwyddyn i fynd … a bydd Cerdd Dant yn dod yn ôl at ei wreiddiau. Gwnaeth tre’r Blaenau a’r pentrefi o’i chwmpas gymaint i adfywio’r hen grefft yn ystod hanner cynta’r ugeinfed ganrif, ac onid gwych o beth felly ydy gweld yr Ŵyl Cerdd Dant Ce… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Clwb Bocsio Ffestiniog

Os cerddwch ar y pafin rhwng Eglwys Dewi Sant a Chlwb y Ddraig Goch rhwng 6yh a 7yh ar nos Sul (neu Fawrth, neu Iau, erbyn deall) gallech weld drwy’r ffenestri’r adeilad rhyngddynt, bobol yn sgipio ac yn dyrnu padiau.

Neuadd yr Eglwys yw lleoliad Clwb… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mewn angof ni cha’i fod..

Pwt i’n hatgoffa am agoriad gwreiddiol yr Ysbyty Coffa -o rifyn Tachwedd 2017, ychydig cyn i weinidog iechyd llywodraeth Cymru, a’i gynffonwyr dorri rhuban ar y ‘ganolfan’ ar ei newydd wedd…
Pan agorwyd yr Ysbyty Coffa daeth cannoedd ar gannoedd o bo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -hen elïau

Pennod o gyfres reolaidd Steffan ab Owain.

Dywedir fod y defnydd o eli i wellhau archollion a chlwyfau ac enaint i gadw’r croen a’r gwallt yn iach yn dyddio’n ymhell yn ôl i gyn hanes a chyn i’r Eifftwyr a chroniclwyr y Beibl droedio’r ddaear ‘ma.

Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -Llwybrau

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans.

Yn y gorffennol rwyf wedi cerdded y ‘llwybr sgotwrs’ i’r ddau Lyn y Gamallt laweroedd o weithiau, a hynny ar bob awr o’r dydd a’r nos. Tybed a oes unrhyw sgotwr yn ei gerdded erbyn hyn? Dau ddarn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cyfle i Fynd i Batagonia!

Ers tair blynedd bellach mae Cyngor Tref Ffestiniog yn cynnig ysgoloriaeth gwerth £1,500 i anfon person ifanc i Batagonia fel rhan o’r gefeillio sydd wedi digwydd rhwng tref Rawson a Blaenau Ffestiniog. 

Mae hwn yn gynnig anrhydeddus iawn, ac wn i ddi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Tanysgrifio!

Os nad ydych yn byw o fewn cyrraedd i ddosbarthwr neu siop sy’n gwerthu eich hoff bapur bro, daeth yn amser i danysgrifio ar gyfer 2018 gyfeillion!
Dyma’r prisiau er mwyn derbyn 11 rhifyn o Llafar Bro trwy’r post; prisiau rhesymol iawn, sydd unwaith et… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffynnon Mihangel

Ymddangosodd yr erthygl hon gan Emrys Evans, yn Llygad y Ffynnon (Cylchgrawn Cymdeithas Ffynhonnau Cymru) rh.2 haf 1997.

Y ffynnon a arferid yn Ffestiniog oedd Ffynnon St. Michael, a adweinir eto fel ‘Y Ffynnon’. Yr oedd olion adeiladau crynion heb fo… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cymdeithas Ted Breeze Jones

Yr oedd Ted Breeze Jones (1929-1997) yn adarydd a ffotograffydd o fri, yn ddarlithydd graenus ac yn awdur toreithiog. Yr oedd yn un o naturiaethwyr amlycaf Cymru yn yr
ugeinfed ganrif a chafodd ei waith lawer iawn o sylw yn y cyfryngau – yr
oedd yn a… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2017.

Mae cylchlythyr diweddaraf y Bwrdd Iechyd yn disgrifio fel mae staff ein Canolfan Iechyd yn edrych ymlaen at gael symud i’r … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Meibion Prysor yn cofio’r ‘rhwyg o golli’r hogiau’

Cafodd aelodau Meibion Prysor a nifer o gyfeillion o’r ardal ymuno yn y cyfarfodydd coffa a drefnwyd yng Ngwlad Belg eleni. Dyma rai o atgofion un aelod o’r Côr fu ar y daith.
Dydd Gwener, Gorffennaf 28:Roedd rhaid codi’n blygeiniol, neu beidio my… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhedaf i’r Mynydd

Naturiaethwr a rheolwr gwarchodfeydd natur ydi Rhodri Dafydd. Mae’n gyfrannwr rheolaidd i raglen Galwad Cynnar ar Radio Cymru ac yn golofnydd misol i bapur bro Yr Odyn, dros y mynydd o Fro Ffestiniog. Yma, yn y chweched erthygl yn ein cyfres arbennig… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Teimlo Pob Cam

Yn y bumed erthygl yn ein cyfres arbennig ar y MYNYDD, mae’r cynghorydd tref a’r chwarelwr Erwyn Jones yn crwydro ucheldiroedd yr ardal yn rheolaidd. Yma mae’n disgrifio taith anarferol ddiweddar i gopa’r Wyddfa.Wrth feddwl am ffyrdd i hel aria… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Mynydd a Mi

Os ewch chi i grwydro’r Moelwynion ryw dro, y tebygrwydd ydi y gwelwch chi Dewi Prysor yno, gan fod y mynyddoedd yn denu’r awdur oddi wrth ei gyfrifiadur yn rheolaidd. Yn y bedwaredd erthygl yng nghyfres Y MYNYDD, mae’n egluro pam.

Pan mae bobol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -nofio a sgleintio

Yn nhrydedd erthygl ein cyfres arbennig ar Y MYNYDD, cawn flas ar anturiaethau Steffan ab Owain a’i gyfeillion yn nyfroedd yr ucheldir yn y bennod yma o’i gyfres ar ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’.

Gan fy mod wedi sôn am rai o’n h… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dawnsio ar y dibyn

Yr ail erthygl yn ein cyfres arbennig ar Y MYNYDD.
Ers ei brofiadau cynnar ac allweddol ar glogwyni Bro Ffestiniog, mae David Williams wedi dringo’n helaeth ym Mhrydain, Iwerddon, Sgandinafia a gweddill Ewrop; gogledd a de yr Affrig, a’r UDA.

Drin… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yma mae fy lle

Efallai ein bod yn cymryd ein tirlun a’n hamgylchedd yn ganiataol weithiau, a ddim yn sylwi ein bod yn byw mewn ardal anhygoel o hardd, ond mae’n bwysig eistedd nôl bob hyn a hyn a chofio mor ffodus ydan ni i fyw mewn lle mor brydferth, felly … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Hydref allan!

Mae rhifyn Hydref wedi ei blygu ac ar gael yn y siopau a gan y dosbarthwyr lleol.

Mae’n llawn o erthyglau a chyfarchion a newyddion a lluniau… a llawer mwy!
Cefnogwch eich papur bro.

Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd

Ychydig o newyddion gan fenter amgylcheddol Bro Ffestiniog

Bwrlwm Bro
Cafodd Bwrlwm Bro eleni ei gynnal yn y Parc ar ddydd Sadwrn, Medi 16eg o 12yp.Cafwyd prynhawn o hwyl gyda cherddoriaeth gan Band Arall, Garry Hughes, Gwilym Bowen a Tom ap Dan.

(Ll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cer yn Wyllt!

Eleni mae Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn hyrwyddo eu cylchgrawn Gwyllt!  Maen nhw’n benderfynol o symud ymlaen a dod â’n cylchgrawn i sylw cymaint o siaradwyr Cymraeg a dysgwyr â phosib – ’fyddech chi’n hoffi ymuno yn y cyffro?  … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -‘Jenny dlysa’r byd’

Bu farw’r bardd ifanc o’r Traws, Ellis Humphrey Evans ar Orffennaf 31, 1917, a hynny o’i glwyfau wedi iddo gymryd rhan yn un o brif gyrchoedd y Rhyfel Mawr, sef Trydydd Cyrch Ypres, neu Frwydr Passchendale, fel y galwyd y cyrch hwnnw’n ddiwedda… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Un arall o deulu Tŷ’r Ynys

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, pennod arall o gyfres W.Arvon Roberts am bobl Bro Ffestiniog yn America.
Soniais yn rhifyn Mawrth am Nicholas Jones (1812-99) o Dŷ’r Ynys, Cwm Cynfa… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Wythnos – Yr Opera!

Rhydian Morgan yn disgrifio paratoadau diweddar cwmni Opra Cymru

Yn 1957, fe wnaeth Plaid Cymru gyhoeddi y nofel ffuglen wyddonol gyntaf yn yr iaith Gymraeg, sef Wythnos yng Nghmru Fydd gan Islwyn Ffowc Elis.  60 mlynedd yn ddiweddarach, cyflwynir op… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwobr haeddiannol

Llongyfarchiadau cywir i Steffan ab Owain ar y fraint a ddaeth i’w ran yn ddiweddar pryd y Tlws Coffa Eirug Wyn’ iddo am ei gyfraniad neilltuol, a gwirfoddol yn ei fro ar hyd nifer fawr o flynyddoedd.

cyflwynwyd ‘

Mae ganddo golofn ‘STOLPIA’ yn Llaf… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Amddiffyn Ysbyty Coffa Ffestiniog

Bnawn Llun Medi 4ydd fe ymddangosodd cynrychiolaeth o’r Pwyllgor Amddiffyn gerbron Pwyllgor Craffu Iechyd Cyngor Sir Gwynedd i gyflwyno tystiolaeth dros gael gwasanaethau pwysig yn ôl i’r ardal. Yno hefyd, i ddadlau yn wahanol, roedd cymaint ag wy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: CALENDR BRO; hydref a gaeaf 2017

Cyfarfod Blynyddol LLAFAR BRO: 7.00 Nos Iau Medi 21. Sylwer- yn Y Pengwern mae’r cyfarfod eleni.Dewch i ddangos eich cefnogaeth i’ch papur bro.

Swper a Chân efo Geraint Lovgreen, yn Y Pengwern. Medi 22, 7.30

Bore Coffi Mwya’r Byd. Codi arian… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -ymdrochi

Parhau â chyfres Steffan ab Owain, ar hynt a helynt hogiau’r Rhiw yn y 50au. 

Ceisiais gofio y dydd o’r blaen am rai o’r pethau a fyddem ni hogiau direidus y Rhiw a’r cyffiniau yn ei wneud yn ystod hafau braf y 50au. Wel, roedd ymdrochi, neu… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhifyn Medi allan rwan!

Ar ôl y bwlch ym mis Awst eto, mae rhifyn Medi bellach wedi cyrraedd y dosbarthwyr a’r siopau, yn llawn dop o erthyglau, newyddion, lluniau a mwy.

MAB Y MYNYDD YDWYF INNAU
Yn rhifyn Medi 2015 roeddwn i’n deud y drefn ar ôl i stori ddwy-a-dima*,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dewch i’r Ysgwrn!

Wedi misoedd o waith caled, ac ambell i snag, mae drws yr Ysgwrn wedi agor unwaith eto, a’r  ymwelwyr yn tyrru.

Ers Mehefin y 6ed mae cannoedd o blant a phobl o bobl oed wedi heidio i ymweld â chartef bardd y Gadair Ddu a chael blas ar y safle a?… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa

Wrth i’r gwaith ar yr adeilad newydd ddod i ben, mae’n siŵr bod llawer ohonoch o’r farn bod y frwydr drosodd, bellach, ac nad oes gennym unrhyw ddewis ond derbyn cynlluniau’r Betsi, doed a ddêl; cynlluniau sydd wedi dangos ffafriaeth amlwg t… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -Dyddiau Blin

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Roedd rhywbeth yn broffwydol yn adroddiad gohebydd newyddion Trawsfynydd yn ei golofn ar 14 Gorffennaf 1917 yn Y Rhedegydd. Oherwydd y newyddion drwg rheolaidd am golledi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd ar Ynys Enlli

Fel y gwyddoch, mae’r Dref Werdd wedi bod yn trefnu sesiynau ar gyfer plant yr ardal er mwyn eu dysgu am yr amgylchedd, gan gynnwys perthynas pobl a’u hanes. Fel rhan o raglen Cynefin a Chymuned eleni, aeth nifer drosodd i Ynys Enlli, er mwyn dysgu… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dewch yn llu!

Cyfle arall i ddangos be mae pobol Bro Ffestiniog yn feddwl am gau’r ysbyty…

Mae’r Pwyllgor Amddiffyn yn rhoi tystiolaeth i Bwyllgor Craffu Cyngor Gwynedd, ac maen nhw’n gobeithio cael cefnogaeth yno ar y diwrnod.

Mewn undeb mae nerth.

Defnyddi… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cofio sylfaenydd yr ‘Olwyn Fewnol’

Ddechrau’r haf, yng Ngardd Encil, Blaenau Ffestiniog dadorchuddiwyd plac i Margarette Golding, sefydlydd yr Olwyn Fewnol, a gafodd ei geni yn Stryd Fawr y Blaenau yn 1881.

Ar y diwrnod hanesyddol yma, Liz Saville-Roberts fu’n dadorchuddio. Roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr -priodi, boddi, a phoeni am y chwareli

Parhau â chyfres Vivian Parry Williams, yn nodi canrif ers y rhyfel byd cyntaf.

Ynghanol yr holl bryderon am golledion ac effaith y rhyfel ar yr ardal, clustnodwyd tudalen gyfan o’r Rhedegydd ar hanes priodas y Cadben Carey Evans, Llys Meddyg, ac O… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Eisteddfod Lalalaaaaa!

Gallwch chi ddweud bod ‘Steddfod Genedlaethol Boded wedi mwynhau ambell i ddiwrnod o dywydd Stiniog, ond cafwyd dyddiau braf yno hefyd a llawer o bobol y fro wedi mwynhau oriau difyr ar y maes, ac ambell i lwyddiant hefyd.

Roedd Pabell y Cymdeithas… Parhau i ddarllen