Archives: Wilias

Llafar Bro: O Begwn y De

Mae dŵr yn bodoli mewn tri ffurf: hylif, nwy, a rhew; ac mae Elgan Lewis ynghanol llawer iawn o’r olaf, wrth dreulio blwyddyn yn oerfel yr Antarctig. Mae’n amlwg fod yn well ganddo’r rhew na’r moroedd tymhestlog o’i amgylch; dyma’i hanes hyd yma.——… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Cwm Hyfryd

Cyfres o gardiau post o’r Ariannin.

Dolen i’r gyntaf ar y gwaelod

Wrth gyrraedd lleoliad nesa’r daith, mae’r olygfa trwy ffenest y bws yn gwneud i mi eistedd i fyny’n sydyn. ‘Croeso i Drefelin’ medd yr arwydd yn Gymraeg yn ogystal â’r Gastilaneg a’r iaith frodorol.

Tu hwnt i’r arwydd, yn wynebu pawb sy’n cyrraedd y dref, mae canolfan wybodaeth a thair baner yn chwifio: y ddraig goch sy’n Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Gweddi Wladgarol

Cyfres o gardiau post hwyr o’r Ariannin.
Dolen i’r gyntaf ar y gwaelod

Dwi heb dywyllu gwasanaeth capel ers blynyddoedd, ond tra yn Esquel mi gawson ni wahoddiad i ymuno efo nhw yng ngwasanaeth Seion.

Bach oedd y gynulleidfa, ond roedd y gwasanaeth yn un hyfryd a hithau’n Sul y Mamau yn yr Ariannin. Darllenodd Emyr englyn, a’r linell ola’n fy nharo wrth i mi feddwl am fy mam i, a mam y plant Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Troi am y Wladfa

"Ydech chi’n siæred Gymræg?" medd yr acen hyfryd tu ôl i mi. Roedd y bws o Bariloche i Esquel awr a thri chwarter yn hwyr, felly tîn-droi yn y Terminal Autobus oedden ni, ac mi welodd o’r ddraig goch ar y rycsac.
Doedd Mervyn Melin Nant Fach, ddim yn hyderus yn iaith ei dad, felly cymysgedd o Gymraeg, Sbaeneg ac iaith ryngwladol y chwifio dwylo gafwyd ar y daith bump awr i’w filltir sgwâr o yn y Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Gwyn ein byd

Mae ‘na rwbath cyfareddol am dirlun gwyn, gwag, distaw.

Yr unig sŵn am gyfnod oedd olwynion a cheblau’r cadeiriau yn ein cludo’n araf i rywle anweledig yn uchel ar lethrau’r mynydd.

Mewn caban cauedig, mae cymal cynta’r daith yn glud, ond o drosglwyddo i gadeiriau sgïo agored ar ran uchaf y mynydd, mae’r profiad yn dra gwahanol; heddiw o leia.

Roedden ni ddiwrnod yn hwyr yn cyrraedd Parhau i ddarllen

Llafar Bro: DŴR: Sgotwrs Stiniog

Rhai sy’n manteisio ar ddyfroedd glân ein bro ydi’r pysgotwyr. Yma mae Gareth a Gwennan Jones yn edrych yn ôl ar un o gyfresi hiraf y papur hwn, a sut aed ati i gyhoeddi llyfr am blu enwog Stiniog.————–
Braf yw gweld Sgotwrs ’Stiniog yn Llafar… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Mae’r gwynt yn oer oddi ar y llyn

Profiad difyr oedd eistedd yn ffenast yr awyren i hedfan i ymylon gorllewinol yr Ariannin.

Roedd y brifddinas yn ymestyn hyd y gwelwn am gyfnod; wedyn croesi gwastatir anferthol y pampa, a miloedd o aceri -oedd yn amlwg yn hen dir corsiog a delta afon oedd wedi’u draenio i’w hamaethu.

Er hyn, roedd dal yn frith o lynnoedd a phyllau dirifedi yn disgleirio fel ceiniogau newydd trwy’r tirlun. Rhai Parhau i ddarllen

Llafar Bro: DŴR: Trwy Ddŵr a Thân

Ar ddiwedd y llynedd penderfynodd Elfed Wyn Jones, Trawsfynydd, wneud safiad er mwyn galw am ddatganoli darlledu i Gymru, drwy ymprydio am wythnos –efo dŵr yn unig fel cynhaliaeth- er mwyn ceisio tynnu sylw pobl at y mater yma y mae’n credu mor gryf yn… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: La Boca

Mae’r strydoedd yn mynd yn fwy tlodaidd yr olwg wrth gerdded o San Telmo ar y ffordd i Distrito de las Artes -ardal gelf- La Boca, a chŵn yn crwydro ym mhob man.

Erbyn cyrraedd mynedfa stadiwm bêl-droed yr enwog Boca Juniors, mae ychydig mwy o lewyrch, a byseidiau o ymwelwyr i’r tywallt i’r drysau bob ychydig funudau. Dwi’n eistedd gyferbyn, yn ffenast caffi La Gloriet, yn rhyfeddu at brysurdeb Parhau i ddarllen

Llafar Bro: DŴR: Anfona fo i lawr Noa!

Bu Vivian Parry Williams yn gweithio ym mhwerdy Ffestiniog am dros chwarter canrif. Yma, mae’n pwysleisio pwysigrwydd –hanesyddol a phresennol- dŵr i’r diwydiant cynhyrchu trydan ym Mro Ffestiniog.

Gan mai ‘Dŵr’ yw testun arbennig Llafar Bro y mis hwn… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Cerdyn Post

Bedair awr ar hugain cyfa’ ar ôl ffarwelio â’r Moelwynion dan awyr las hyfryd, mae’n anodd credu, ond dwi yn yr Ariannin.

Y Moelwynion o ffenast y llofft ar fore’r gadael

Ar ôl tair awr ar ddeg hir a diflas ar awyren, ‘da ni yn Buenos Aires am wyth y bore, er i’r corff a’r ymennydd awgrymu’n gryf ei bod yn hanner dydd…

Wedi lluchio’r bagiau i hostel yn ardal ffasiynol San Telmo, ‘da ni’n Parhau i ddarllen

Llafar Bro: DŴR- Coedwigoedd Glaw Bro Ffestiniog

Mae Graham Williams yn rheoli Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol ar ran Cyfoeth Naturiol Cymru. Ymysg ei safleoedd mae Coedydd Maentwrog, Coed Cymerau, a mwy. Dŵr sydd wedi creu ein ceunentydd trawiadol, ac mae’n parhau yn allweddol i’r cynefin prin yma … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: DŴR: Blwyddyn o Eithafion Tywydd

“Wir i chi mae hi’n braf o hyd ym Mlaenau Ffestiniog..” -medd anthem y grŵp lleol, Anweledig, ond be ydi’r gwir am ein tywydd enwog? Mae Dorothy a Gareth Williams wedi bod yn cofnodi  manylion tywydd ‘Stiniog ers 1986.

Bu 2018 hyd yma yn flwyddyn eit… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -7

Parhau â chyfres Les Darbyshire; y tro hwn, cylchoedd Cwm Prysor a Llyn Traws

Mae nifer o ffermydd wedi eu lleoli o gwmpas y ffordd newydd i’r Bala – sef yr A4212. 
Yn cychwyn o gyfeiriad Traws, ac ar y dde i’r ffordd cawn Wern Gron (neu Pandy – ar l… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Llechen i bawb o bobl y byd

Mae disgyblion o Ysgol y Moelwyn wedi cysylltu â gwleidyddion mwyaf blaenllaw y byd mewn ymgais i gefnogi cais ardaloedd llechi Gwynedd am Safle Treftadaeth y Byd. 

Derbyniodd Arlywyddion, Prif Weinidogion a theuluoedd brenhinol ar draws y byd lechen … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Nofio

Cyfres ‘Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y 50au’, gan Steffan ab Owain
Atgoffwyd fi yn ystod y tywydd poeth diweddar o’r dyddiau braf hynny a fwynhawyd gennym ar rai o’r gwyliau haf yn yr 1950au. Yr adeg honno nid oedd pwll nofio cyhoeddus yn y Blaenau, … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Calendr y Cymdeithasau

Bob blwyddyn, mae Llafar Bro yn cyhoeddi rhaglenni gaeaf y Cymdeithasau yn rhifyn Medi. Mae rhywun yn sylwi mor weithgar ydi gwirfoddolwyr Bro Ffestiniog. Oes unrhyw gymuned arall trwy’r byd efo cymaint o weithgareddau Cymraeg tybed? Go brin!

Dyma fla… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cyfres ‘Dŵr’ 2018

Colofn Olygyddol a chyflwyniad rhifyn Medi 2018

Pleser mawr ydi cael bod yn olygydd rhifyn Medi bob blwyddyn. Mae’r bwlch ym mis Awst yn rhoi ail wynt i mi bendroni, a mwydro pobol dda Bro Ffestiniog (a thu hwnt) am erthyglau ar gyfer Llafar Bro! Er, … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mae’r Llechi’n Disgleirio

I gyd-fynd efo’r thema DŴR yn rhifyn Medi eleni, dyma erthygl fonws ar y wefan yn unig. Mi ddaliodd Llafar Bro i fyny efo’r ddarlunwraig leol, Lleucu Gwenllian, a’i holi hi dros banad.

Diolch yn fawr i chdi am gyfrannu celf unigryw eto eleni ar gyf… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Beirdd y Banc Bwyd

Llafar Bro: Straeon Hanner Nos -Ysbryd yr Ysgubor

Un arall o straeon codi gwallt eich pen gan Dr Bruce Griffiths

Yn 1965 darlithydd oeddwn yn adran Ffrangeg Prifysgol y Frenhines, Belffast.  Y flwyddyn honno penodwyd pennaeth newydd i’r adran, sef yr Athro Harry Barnwell, a ddaeth o adran Ffrangeg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Be ydi o am Gwmorthin?

Erthygl wadd gan Aled Hughes, cyflwynydd rhaglen foreol Radio Cymru. Mae’n garedig ei eiriau am Fro ‘Stiniog bob tro; diolch iddo am ei barodrwydd i roi pin ar bapur.

Yma mae’r creigiau’n cyfarfod,Yma mae’r creigiau fel cyfrinachYn closio at ei gilyd… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Straeon Hanner Nos

“Mae drychiolaethau ar hyd y lle” 
Cyfres fer gan Bruce Griffiths.

A fyddwch chi’n credu mewn ysbrydion?  Na fyddwch, mae’n siwr; ni fyddech chi byth yn cyfaddef y fath beth.  Fe ddywedodd T.H. Parry Williams nad oedd yn credu mewn ysbrydion, ond bod … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pantllwyd

Y drydedd bennod yng nghyfres Atgofion Pantllwyd, Laura Davies

Mab hynaf Laura Roberts, Dafydd, a’i wraig oedd yn byw drws nesaf ond cwsmeriaid Kitty Ephraim oedd hi.  Galwn yn tŷ nesaf, lle trigai Mr a Mrs Joe Hughes, rhieni Gwen a Dafydd (nid wyf yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Wagan Gynta’r Rýn

Cyfres Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y ’50au, gan Steffan ab Owain.

Erbyn yr 1950au roedd y ‘Lein Fach’ fel y gelwid Rheilffordd Ffestiniog gennym, a’r ryn o wageni a gariai lechi ‘Stiniog i lawr i Borthmadog wedi dod i ben, ac o ganlyniad, roedd ba… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -6

Parhau â chyfres Les Darbyshire, efo ail ran Plwyf Trawsfynydd.

Mae’r hen ffordd o’r Traws i Lanuwchlyn yn llawn o ffermydd diddorol a hanesyddol  i fyny i Benstryd.

Cychwynwn eto o hen bont Traws a mynd at y fferm gyntaf sydd ar y ffordd yma sef  Rh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Atgofion Cynhaeaf Gwair

Erthygl gan Wil PriceFel dywed y bardd Eifion Wyn:

‘Gwrendy y weirgloddAm lais y bladur.’
Amser pleserus iawn yng nghalendr y fferm oedd y cynhaeaf gwair.
Mae paratoi am y cynhaeaf yn dechrau yn niwedd mis Mawrth a dechrau Ebrill, pryd mae’r amaethwr … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dathlu Celf yn Yr Ysgwrn

Braf oedd cerdded o gwmpas safle’r Ysgwrn ar noson hafaidd i fwynhau rhagwelediad o’r darnau celf ar gyfer arddangosfa  I’r Byw gan Rhodri Owen, yng nghwmni Myrddin ap Dafydd a’r artist gwadd Catrin Williams.

Noson hwyliog o ddathlu oedd hon, yn cw… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: ‘Stiniog ydi Canol y Bydysawd!

CYSAWD ERYRI
Erthygl gan Eleth Peate.

Bydd yr haul yn sicr o wenu yn y Blaenau o hyn allan diolch i brosiect newydd Cysawd Eryri. Dros y misoedd nesaf bydd Arloesi Gwynedd Wledig a Pharc Cenedlaethol Eryri yn cydweithio gyda’r artistiaid Rachel Rosen … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwyl Car Gwyllt 2018

Ar ôl hen edrych ymlaen, a phob tocyn wedi gwerthu ers chwe wythnos, daeth y 14eg o Orffennaf.

Dechreuodd y canu yn gynnar yn y pnawn, a bu’r ddau lwyfan -un y tu mewn i Glwb Rygbi Bro Ffestiniog, a’r llall mewn marquee ar y cae- yn brysur wedyn tan … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Tri chan mlynedd yn ôl

(MWY NEU LAI!)
Pennod o gyfres Steffan ab Owain

Tybed a ydych wedi meddwl am funud faint o newid sydd wedi bod ar ein byd, ein gwlad a’n hardal ers tri chan mlynedd yn ôl … mwy neu lai.  Wel, beth am inni deithio’n ôl i’r gorffennol am ysbaid er mwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -5

Plwyf Trawsfynydd -gan Les Darbyshire
Dyma’r plwyf mwyaf yn yr hen Sir Feirionnydd. Mae’n naw milltir o hyd, yn wyth milltir o led  gydag arwynebedd o 25,000 o aceri. Mae’r pentre ei hun yn wyth gant o droedfeddi yn uwch na’r môr. Hen enw’r plwyf oedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Miss Gwynedd yn dal sylw

Taith Shonie Williams i ffeinal ‘Miss Cymru’. Erthygl gan Rhydian Morgan.
Os cofiwch chi yn ôl i rifyn Mawrth, ar dudalen flaen Llafar Bro, ‘roedd hanes y ferch leol, Shonie Williams, oedd yn brwydro am deitl Miss Cymru. Wel, ar benwythnos olaf Ebrill,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -bwyell

Parhau cyfres Steffan ab Owain am Hynt a Helynt hogia’r Rhiw yn y 50’au
Rwyf wedi sôn mwy nag unwaith yn Stolpia am y domen lwch lli a fyddai ar yr ochr draw i afon Barlwyd, ac i gyfeiriad Tomen Fawr Chwarel Oakeley yn ardal Glan-y-Pwll, on’do?
Wel, r… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -5

Ar ôl crwydro o fferm y Ffynnon i Fwlch Iocyn yn y bennod ddwytha, dyma ran olaf plwyf Ffestiniog Les Darbyshire, a Thrawsfynydd yn dilyn y tro nesa’.

Y ffarm nesaf ydyw Pengwern, hon yn ‘home farm’ y Plas yn cael ei rhedeg gan y goruchwyliwr, ffarm… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd yn Hau Hadau’r Dyfodol

Mae’r Dref Werdd wedi bod yn chwysu chwartia dros y dair blynedd diwethaf yn datblygu mannau gwyrdd ar draws Bro Ffestiniog ac yn ddiweddar maent wedi ymestyn eu gwreiddiau i Ysgol Manod.

Llun- Y Dref Werdd

Gyda chymorth Cyngor Tref Ffestiniog a P… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Ieuentid Bro Ffestiniog 1968

Dyma gopi o lun a anfonwyd imi’n ddiweddar:

(Cefn o’r chwith): Maldwyn Parry, Ceryl Wyn Davies, Gareth Jones;
(Rhês flaen o’r chwith): Elwyn Hughes (llyfrgellydd ac yna glerc y cyngor tref am flynyddoedd), Morwen Davies (gwraig Powys Davies y fferyll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion -priodas ac angladd

Cyfres Nia Williams

Priodasau
Mi roedd priodas yn achlysur cymdeithasol i’r holl ardal. Adnewyddwyd Capel y Rhiw tua 1948 a bu nifer o briodasau yn dilyn hynny. Mrs Griffiths (mam June, Marjory a Dilys) oedd gofalwraig y capel. Y hi oedd yn rhoi’r ar… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -4

Parhau â chyfres Les Derbyshire
Yn y brif ffordd i’r dde o’r fynediad i Frondirion mae adeilad Rhiwlas, ond does dim gwybodaeth be oedd ei hanes, na’i bwrpas. Mynd i lawr at dai Tanrhos ac yn y cylch yma mae rhyw bump o ffermydd neu dyddynnod – sef Ffy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Adolygiad -Yn Fflach y Fellten

Nofel ddiweddaraf Geraint V. Jones.Da yw gweld cyhoeddi nofel gynta’ cadeirydd Llafar Bro ers deng mlynedd, a honno yn trafod pwnc na ddaeth o ysgrifbin Geraint o’r blaen.

Nofel gyffrous sy’n mynd â’r darllenydd i fyd arswydus y goruwchnaturiol yw Yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -tymor y cogyn

Erthygl o’r archif, gan y diweddar Emrys Evans.

A ninnau yn nhymor y ‘cogyn’ unwaith eto, hwyrach y byddai rhyw sylw neu ddau arno o ddiddordeb.
Mewn pwt o sgwrs a gefais â chyfaill yn nyddiau olaf mis Ebrill*, dywedodd wrthyf ei fod wedi bod yn pysg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Lloffion o’r Fro

Pytiau diddorol gan W. Arvon Roberts
 Storm o fellt a tharanauTeimlodd gymdogaeth Ffestiniog effeithiau y storm ddiweddar. Tarwyd dafad gan fellten, gan dynnu y gwlân oddi ar ei chefn a’i hochor; yna aeth i’r stabl, a lladdodd geffyl gwerthfawr, oddi y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgoloriaeth Patagonia Cyngor Tref Ffestiniog 2018

Tecwyn Vaughan Jones yn trafod gwobr eleni fel cadeirydd y beirniaid (efo Ceinwen Humphreys ac Anwen Jones)

Braint i ni fel beirniaid oedd cael bod yn rhan o’r broses oedd yn arwain at ddyfarnu Ysgoloriaeth Patagonia 2018. Pwrpas yr Ysgoloriaeth hon y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dathlu Dau Ddiwylliant

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -3

Cyfres Les Derbyshire.

Ar ol crwydro o Dalywaenydd i Danybwlch ac yn ol i Dyddyn Gwyn, symudwn ymlaen i gyfeiriad Plas Tanymanod, ac wedyn Ty’n Drain, Pen y Bryn, Pen Cae a’r Fuches Wen, tyddynnod i bob pwrpas.

Yn gyfagos, ac i lawr y dyffryn, mae f… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Blas ar gerdded

Er mod i wedi byw’n yr ardal ers dros ddeng mlynedd ar hugain, fum i ‘rioed yr ochr draw i Lyn Trawsfynydd tan yn ddiweddar iawn. Y ‘fitbit’ a gefais yn anrheg gan Alwena’r wraig ddechreuodd pethau. Ers tro bellach, rydw i’n cerdded o’r Caffi ger yr Atomfa i fyny at Argae Maentwrog (neu’r ‘Main Dam’ fel y cyfeiria llawer ati) – taith hynod bleserus a gymer ryw 35 munud i gerdded i fyny a’r un Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion -deintydd Glanypwll

Cyfres Nia Williams

Lle mae ‘Garmon House, Glanpwll heddiw, roedd yn arfer bod yna le deintydd.

Gŵr gydag atal dweud, mwstash bach, a thei bo oedd bob amser yn dwt, oedd Mr Williams. Car bach du (standard dwi’n meddwl?); yn aelod yng nghapel Annib… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Mawnogydd

Pennod arall o gyfres boblogaidd Steffan ab Owain, yn parhau ei drafodaeth ar flodau’r grug.

Faint a wyddoch chi am y planhigyn grug a mawnogydd?    
Ar ôl imi ysgrifennu fy mhwt diwethaf* cofiais am un neu ddau o bethau eraill a fyddai’r hen bobl yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwy enillodd gwpan Sioe Geffylau 1898?

Erthygl gan Dewi Prysor.

Yn y lluniau isod mae cwpan arian hardd a roddwyd fel gwobr i’r ‘Best Tradesman’s Turn Out’ (y masnachwr oedd wedi gwneud yr ymdrech orau i addurno ei geffyl a throl, mae’n debyg) yn Sioe Geffylau Blaenau Ffestiniog 1898.

Mi welwch o’r orgraff sydd arni ei bod wedi ei chyflwyno gan William Parry, Ocsiwnîar o Flaenau Ffestiniog. Tydi hi ddim yn glir os mai cyflwyno’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -2

Ail ran cyfres Les Derbyshire.

Ar ôl gorffen yn Nhanygrisiau y tro diwetha’, awn wedyn i lawr y ffordd i Dolwen, Tan y Bryn a Ty’n Cefn – cofiaf Jack Wmff yn ffermio yno gyda’i wraig. ‘Roedd Jack hefyd yn gweithio yn Chwarel Wrysgan.  Adeg y rhyfel fe… Parhau i ddarllen