Archives: Wilias

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog- Pysgota’r Sewin

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans; y gyfres a barodd hiraf yn hanes Llafar Bro.
A ninnau fel sgotwrs wedi cyrraedd mis Medi, sef mis olaf ‘Tymor y Brithyll’ mae’r diddordeb a’r pwyslais yn awr yn symud oddi wrth y llynnoedd… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn ôl -Aelwyd yr Urdd

Pegi Lloyd Williams yn dewis erthygl arall o lyfr ‘PIGION LLAFAR 1975-1999’. Y tro hwn cerdd gan Gwyn Thomas, a gyhoeddwyd yn rhifyn Gorffennaf 1982, ar achlysur ail-agor Aelwyd yr Urdd yn y Blaenau.

I’r sawl sydd â chof i weld y mae
Yn y neuad… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwynfyd -O na fyddai’n haf o gwbl

Ymddangosodd cyfres ‘Gwynfyd’ am dair, bedair blynedd yn y nawdegau, yn trafod bywyd gwyllt a llwybrau troed ein bro. Dyma ddarn a ymddangosodd yn rhifyn Medi 1998, yn cwyno am haf sâl arall!

O’r diwedd daeth ychydig o welliant yn y tywydd yn ystod… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -ydan ni’n rhy ddiniwed?

Y Frwydr yn parhau…

Dros y misoedd diwethaf mae’r Pwyllgor Amddiffyn wedi bod yn trefnu i gyfarfod gwleidyddion o bob plaid yn ddi-wahân, i geisio’u cefnogaeth i gadw’n deiseb yn fyw yn y Senedd yng Nghaerdydd ac i gael y Llywodraeth Lafur i edrych eto ar y ddarpariaeth iechyd anfoddhaol sy’n cael ei chynnig yn yr ardal hon erbyn heddiw. Rydym eisoes wedi derbyn cymorth ymarferol gan yr Aelod Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg a Lloffion

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, detholiad o erthyglau gan Clifford Jones, ac W.Arvon Roberts.

Richard Jones. Ap Alun Mabon.
Clifford Jones. 
 

Ganwyd Richard Jones ym Mryntirion… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cofleidio Ewrop a’r Sinema

Erthygl gan Emyr Glyn Williams. Y cyntaf mewn cyfres o ysgrifau gwadd yn ymateb i Uffarendwm Ewrop yn haf 2016.

Rhaid cyfaddef fy mod i, yn ddiweddar, wedi dechra teimlo’n genfigennus o drigolion ifanc Blaenau (mwy am hyn nes ymlaen). Yn gyntaf, a… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O na fyddai’n haf o hyd

Erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Gorffennaf, fel cyflwyniad i gyfres o ysgrifau gwadd yn ymateb i refferendwm Ewrop yn haf 2016.
Tywydd gwylio teledu, yn hytrach na thywydd crwydro a garddio gawson ni ddiwedd Mehefin a dechrau Gorffennaf eleni, felly g… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Ysgwrn -trefnu’r canmlwyddiant

Newyddion o Gartref Hedd Wyn

Yn 2017 bydd yn 100 mlynedd ers i Hedd Wyn gael ei ladd yn ‘heldrin’ y ffosydd yn Fflandrys a chael ei ddyrchafu’n symbol cenedlaethol o golledion y Rhyfel Byd Cyntaf.

O lwyfan Eisteddfod Genedlaethol Penbedw yn 191… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stiniog a’r Rhyfel Mawr- erchylltra y Somme

Bu gwasanaethau yng Nghymru, Prydain a’r cyfandir eleni i gofio canrif ers brwydr erchyll y Somme. Yma mae Vivian Parry Williams yn parhau â’i gyfres, yn edrych ‘nôl ar y llythyrau oedd milwyr ‘Stiniog yn yrru adra o’r ffrynt.

Ar 22 Gorffe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd- Cymuned a Chynefin

Erbyn hyn daeth y cwrs i ben ac mae criw o blant brwdfrydig a bywiog wedi cymryd rhan mewn chwe sesiwn ac wedi cael dysgu amrywiaeth o sgiliau gwahanol gan arbenigwyr lleol.

Daeth y syniad o ddatblygu’r sesiynau yma yn dilyn cwrs tebyg i oedolion c… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Hanesion Hynod Anti Cein -Y Pannwr

Pennod arall o hanesion Ceinwen Roberts. Y tro hwn, hanes William Edwards (Y Pannwr), Gellilydan. 

Yn William Edwards cefais adnabod y dyn mwyaf gonest a gwreiddiol. Ar ddiwrnod ei angladd gofynnodd ei weinidog ‘Beth tybed yw gwreiddioldeb cymeriad… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Colofn y Merched- Gofalu am blanhigion tŷ

Pennod arall o gyfres Annwen Jones.
 

A ydych chi wedi meddwl am brynu ychydig o blanhigion i addurno’r ty?  Neu, yn hytrach na’u prynu, ofyn i’ch ffrindiau am dorriadau bach o’u rhai hwy i chi gael eu magu?  Rhowch y torriadau mewn dŵr hy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Peldroed. 1977 i 1980

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau. Parhau’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).

1977-78At y tymor 1977-78 penderfynodd y clwb gael tîm lleol eto gyda Billy Williams yn chwaraewr/reolwr a Glyn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Clochyddion

Pennod arall o gyfres reolaidd Steffan ab Owain, yn parhau â’i drafodaeth am glychau.

Os cofiwch, dechreuais son ychydig am glochyddion yn gyffredinol y tro diwethaf on’d o? Wel, y tro hwn rwyf am daflu ychydig mwy o olwg ar y swydd bwysig hon ac ar … Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Crwydro ffiniau

Os dwi’n arddwr drama, blogiwr sâl ar y diawl dwi hefyd, ac wythnosau wedi mynd ers i mi fwydro ddwytha.

Parhau wnaeth y tywydd anwadal: ambell gyfnod braf, ond y rheiny byth yn par’a fawr hwy na deuddydd-dridia’ (yn ‘Stiniog o leia’). Ond dyna fo, rhaid i rywun wneud y gorau efo be maen nhw’n gael tydi!

Mi fuon ni’n crwydro ‘chydig. Ddim yn bell iawn cofiwch, ond wedi cael ymweld â llefydd go Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Rhyddid!

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn,  erthygl gan Kevin O’Marah, Blaenau, disgynnydd William Walter (Brothen Bach). 

Rhyddfreiniad o Gaethiwed/ Rhyddid!

Yr ydym yn weddol gyfarwydd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog- Tŷ y Gamallt

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans; y gyfres a barodd hiraf yn hanes Llafar Bro.

Eleni*, bu rhai o aelodau Cymdeithas y Cambrian yn gwneud gwaith atgyweirio ar Dŷ y Gamallt. Er mai rhyw stwmpyn o gaban ydi o, ym mhen uchaf Llyn Ba… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Teulu Swch

Yr oedd rhan isaf pentref y Llan yn nyddiau ein plentyndod, gyda chysylltiadau hapus ag ardal Rhydsarn. Mwy felly na’r rhan uchaf, a byddem ni blant Tanymaes a Chapel Gwyn yn fynych, fynych yn byw, symud ag yn bod yn y man dymunol hwnnw.
Dyna ein maes … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O Lech i Lwyn -Adar y Gerddi

Erthygl arall o’r gyfres am yr awyr agored a bywyd gwyllt. Allan Tudor ydi awdur y bennod yma.

Mor ffodus yr ydym yma i gael gweld amrywiaeth helaeth o adar yn dod i’r ardd i geisio tamaid o fwyd. Er ni allaf alw fy hun yn fawr o naturiaethwr, rwyf … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Taith y Pererin

Hanes un o hen ddramâu Stiniog.

Ymddangosodd y darn cynta’, gan Pegi Lloyd Williams, yn rhifyn Tachwedd 1998.

Mae’n siwr gen i fod yna laweroedd hyd a lled y gogledd ‘ma, a thu hwnt i Glawdd Offa yn dal i gofio mynd i weld drama Taith y Pererin gan … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn Ôl -Gwaith Sets Pengwern, Manod

Erthygl arall o lyfr ‘Pigion Llafar 1975-1999’. 

Erbyn hyn ni allaf ddweud wrth fy wyres wrth fynd i’r Ysgol Sul yng Nghapel Bethesda: ‘weli di’r shŵt acw, dringais i fyny dros y talpiau gwenithfaen, o’r cryshar i fyny i’r awyr agored yn y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Clychau eto

Pennod arall o gyfres reolaidd Steffan ab Owain, yn parhau â’i drafodaeth am glychau.

Cloch  Botes
Ceir amryw o gyfeiriadau mewn hen ddogfennau at yr hyn a elwid yn ‘Gloch Botes’.  Dywed Bob Owen (Croesor) yn ei erthygl yn y Genedl Gymreig, Tac… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Campau Cymreig

Ynghanol cyfnod y gemau Olympaidd yn Rio, dyma erthygl fer a ymddangosodd yn rhifyn Gorffennaf 1998.

Pedwar camp ar hugain sydd, medd Dr. Davies yn ei Eirlyfr Lladin a Chymraeg (1662) – deg wrolgamp; deg mabolgamp a phedwar gogamp.

Y Gwrolgampau
Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Clwb Peldroed y Blaenau

Adroddiad ar gêm gynta’r tymor, gan Ceri Roberts, cyd-reolwr y tîm cyntaf.

Gêm gynghrair, ail adran Cymru Alliance; Cae Clyd, 13eg Awst 2016.

Amaturiaid y Blaenau 0 – 2 Llannerchymedd

Ar ôl cyfnod cyn-tymor gwych a threfnus, roedd Yr Amaturiaid … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Llyfr Taith Nem -tywydd ac egwyddorion

Pennod arall o atgofion Nem Roberts yn America.

Mae gwlaw Stiniog yn barchus iawn wrth ochr gwlaw Florida.  Ond yn rhyfedd, gynted i’r gwlaw beidio bydd y tir yn sychu ar ei union.

Mae Arizona wedyn yn dipyn uwch nac arwynebedd y môr, a’r hin f… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Hen Enwau, Hen Gyfeillion

Am gyfnod hir yn y nawdegau, bu Allan Tudor yn cyfrannu erthyglau difyr ac amrywiol mewn cyfres o’r enw Sylwadau o Solihull. Dyma ddarn ganddo o rifyn Chwefror 1999.

Rhai misoedd yn ôl, yr oedd Steffan ab Owain yn cyfeirio at y ffaith fod y fferm Cre… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Hanesion Hynod Anti Cein

Bu son am ardal Ceunant Llennyrch fwy nag unwaith eleni ar wefan Llafar Bro. Yma cawn ddychwelyd efo pennod o hanesion Ceinwen Roberts, Gellilydan.

Ffordd Llenyrch   
Roedd ffordd Llenyrch fwy na ffordd drol oherwydd roedd na drafeilio nôl a blaen… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Peldroed. 1975 – 1977

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau. 
Parhau’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).

1975-76

Yn 1975-76, oherwydd bod nifer clybiau Cynghrair y Gogledd wedi lleihau trefnwyd ‘Cynghrair Atodol’…. Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pobl y Cwm – y trigolion

Pennod olaf y gyfres.
Efo’r cyflwyniad gwreiddiol gan Vivian P Williams.

Daw atgofion y ddiweddar Ellen Williams i ben gydag ychydig o mwy o hanes y Cwm a fu mor annwyl yn ei llygaid. Cawn ganddi y tro hwn enwau’r rhai a drigai yng nghartrefi Cwm Cynf… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ar Wasgar -Seindorf

Erthygl fer a ymddangosodd yn y gyfres ‘Ar Wasgar’ gan alltudion o Fro Ffestiniog, yn rhifyn Tachwedd 1998.

Daw’r cyfraniad i golofn yr alltudion gan Mr Glynne Griffiths, Ross-on- Wye yn Swydd Henffordd, y mis yma (Glanypwll gynt).
Flynyddoedd yn ôl … Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Glaw

Dwi isio rhegi. Isio crïo. Gwaeddi.

Mae’r glaw di-baid; dyddiol; cyson, yn ddigalon. A dim golwg am ddiwedd arno.

‘Run ffordd dwi’n mynd allan yn hwn…

Ychydig funudau cyn hanner nos ar noson ola’ Gorffennaf, roedd dyn tywydd y BBC yn canmol bod Ynys Wyth wedi cael eu mis Gorffennaf sychaf ar gofnod, efo dim ond 1.4mm o law. Ia, un pwynt pedwar! Ddiwrnod yn ddiweddarach, roedd y crinc yn Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -ymladd anghyfiawnder

Y frwydr yn parhau…

Cyfarfod gyda’r Cynghorau Iechyd Cymunedol
Ganol Mehefin, aeth dirprwyaeth o’r Pwyllgor Amddiffyn i gyfarfod aelodau Cyngor Iechyd Cymunedol Gwynedd yn Nhremadog a hynny am y pedwerydd tro o fewn y ddwy flynedd ddiwethaf. Dra… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Llyn Stwlan

Pytiau o golofn reolaidd Steffan ab Owain.

Bum i fyny at Lyn Stwlan yn ddiweddar ac eisteddais ar lan y llyn, a thra yno, crwydrodd fy meddwl yn ôl i’r amser pan fyddai’r hen bysgotwyr yn adrodd storïau am bysgod efo pennau mawr a chyrff tenau ym mh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -cerddi cymdeithasol

Rhan o erthygl Iwan Morgan, o rifyn Mehefin 2016

Mae cerddi cymdeithasol a luniwyd ar achlysuron arbennig ym mywydau aelodau o’n cymuned yn gofnodion hynod bwysig. Yn aml iawn, os ydy rhywun yn cael ei ystyried yn dipyn o rigymwr, gall ceisiadau i l… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Blwyddyn gyda’r Dref Werdd

Gwydion ap Wynn, Rheolwr Prosiect y Dref Werdd, yn edrych yn ôl ar flwyddyn gyffrous.

Mae’n anodd coelio fod blwyddyn wedi gwibio heibio ers i brosiect Y Dref Werdd ail-gychwyn eto, ond hefyd gall rhywun ddeall pam wrth ystyried y holl waith sydd w… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Bwrw Golwg -Cadwaladr Roberts

Cyfres achlysurol yn edrych ‘nôl ar rai o gymeriadau a sefydliadau hanesyddol ein bro. Y tro hwn, erthygl ddifyr a pherthnasol arall gan W. Arvon Roberts.

CADWALADR ROBERTS – PENCERDD MOELWYN
Rhaid cychwyn drwy ganu clodydd cymdogaeth y Blaenau a… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: “Gwneis gymmysgdail i fy lawnt”

Nid pawb sy’n gwirioni ‘run fath.
Lawnt anniddorol iawn ydi un berffaith os ‘da chi’n gofyn i mi.

Na, dwi’n gwbod bo’ chi ddim yn gofyn, ond pwy sydd isio treulio amser yn torri glaswellt yn rheolaidd? A chribinio; a fforchio; ac ychwanegu tywod bras; a dyfrio; a gwrteithio; a lladd chwyn a lladd mwsog; a dilyn streips hirsyth caeth?

Mae ‘garddio ar gyfer bywyd gwyllt’ yn rhoi rhwydd hynt i Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Tiwnio’r Tannau

Hanes gwahodd yr Ŵyl Cerdd Dant i Stiniog, gan Iwan Morgan

Ym mis Mai, galwyd cyfarfod cyhoeddus yn Neuadd Ysgol y Moelwyn gan John Eifion, trefnydd y Gwyliau Cerdd Dant. Daeth criw bychan at ei gilydd a phenderfynwyd yn unfrydol i wahodd yr Ŵyl i… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: ‘Nôl i Lanarthne

Fel hen ystrydeb, dwi’n teimlo ‘chydig bach fel gyrrwr tacsi y dyddia’ yma. Ond mae ‘na fanteision weithia’.

Wrth i’r Arlunydd orffen ei blwyddyn gynta yng Nghaerdydd, roedd rhaid i rywun fynd i lawr i’w nôl hi, a chario llond car o sgidia’, clustoga’, a brwshys paent adra. Felly, er nad ydi Llanarthne nunlla agos i’r A470, mi es i i’r Ardd Fotaneg Genedlaethol ‘ar y ffordd’ i lawr.

Dwi wedi Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ein Hamgylchedd

Erthygl o rifyn Mehefin 2016, gan Mari Williams, blwyddyn 5, Ysgol Maenofferen.

Yr amgylchedd ym Mlaenau Ffestiniog Ein thema eleni oedd ‘Pa mor wyrdd yw Blaenau?’.  Buom  am dro rownd y stryd i ofyn wrth bobl am eu barn nhw am Flaenau Ffestinio… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Un o eiliadau gorau’r flwyddyn

Codi’r tatws cynnar cyntaf…

Angen dim byd ond berwi a bwyta efo menyn Cymreig hallt.
Nefoedd. Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Colofn y Merched -rysetiau hafaidd

Pennod flasus arall o gyfres Annwen Jones

Hufen ia iogwrt a ffrwythau

8 owns o eirin Mair neu gwsberins
8 owns o fafon neu gyrains coch
12 owns o iogwrt naturiol
4 llwy fwrdd o siwgr brown

Coginiwch yr eirin Mair mewn ychydig ddŵr am tua 15-20 m… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Taith arbennig #hogiallechenlas

Heddiw, mae tri o hogia Stiniog yn cychwyn ar antur anhygoel. Pob lwc iddyn nhw ar daith fythgofiadwy. 

Cafwyd brecwast ffarwel fore dydd Gwener, Gorffennaf 15, wrth i dri llanc ifanc o’r Blaenau – Connaire Cann, Steven Price ac Iwan Williams, o da… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -egarych werdd

Erthygl arall o gyfres reolaidd y diweddar Emrys Evans.

Dyma hi’n fis Gorffennaf arnom unwaith eto fel sgotwrs y fro. “A’r hirddydd ar ei harddaf” fel y dywed un bardd.

Gobeithio y cawn ni fis Gorffennaf go iawn eleni. Dyma brif fis y sgota nos am frithyll; mis y rhwyfwr a’r egarychod; mis y mae iddo’i awyrgylch a’i hyd a’i ledrith unigryw ei hun.

Egarych werdd Pen-ffridd. Llun Gareth T. Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mil Harddach Wyt -chwynnu, tocio, a bwydo

Yn yr ardd.
Cyngor amserol gan Eurwyn Roberts, Meithrinfa Blodau’r Felin. Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Gorffennaf 1998.

Yn yr ardd lysiau
Hau moron eto a phys math cynnar. Hefyd hau bresych ar gyfer y gwanwyn.

Codi nionod bach (sets) a’u syc… Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Saga’r Eirin

Ar ôl i dywydd gwael diwedd Ebrill roi diwedd ar flodau’r eirin Dinbych a thorri nghalon i ‘run pryd, daeth syrpreis braf, wrth i’r goeden ddatblygu ail genhedlaeth o flodau yn ystod haul diwedd Mai.

Ac yn groes i’r disgwyl, mi fues i’n gwylio eirin -ein eirin cyntaf yn y byd- yn cnapio, tyfu, twchu…

-wedyn disgyn! Fesul un.
Felly dyna ni. Blwyddyn arall heb eirin. Ma’ isio blydi ‘mynadd! Parhau i ddarllen

Ar Asgwrn y Graig: Dim pys merllys ydyn nhw

Ar ôl methiant llwyr y llynedd, roedd yr asparagus peas yn tyfu’n dda eleni, a ninnau’n edrych ymlaen i drïo rwbath gwahanol; ond mae rhywbeth bach yn poeni pawb…

Yn ôl bob dim dwi’n weld ar y we, nid planhigyn sy’n dringo ydi pys merllys.
Mi oedd ein planhigion ni yn dringo.

pys ‘merllys’ yn dringo’n braf ar y dde, yn y tŷ gwydr

Roedd y blodau i fod yn goch.
Er yn hardd iawn, nid coch Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Peldroed. 1973–75

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau. 
Parhau’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones.

1973-74
Enillodd Stiniog y bencampwriaeth eto ym 1973-74.  Wedi ennill Cwpan Gogledd Cymru, Cwpan Alves a Chw… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pobl y Cwm -gweinidogion a rhyfeloedd

Dyddiau fu yng Nghwm Cynfal.  Pennod arall o gyfres atgofion y diweddar Ellen Williams.

Cafodd nifer o blant eu bedyddio yn y Babell, y rhai ddaeth wedyn yn ddinasyddion da a gwerthfawr i Gymdeithas, a rhai wedi dringo i safleoedd uchel.

Tra bum i yn y Babell am i agos i hanner can mlynedd, bum dan weinidogaeth pedwar gweinidog. Y Parch Thomas Lloyd wyf yn ei gofio gynta. Bu yn weinidog ar Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O Lech i Lwyn -Ceunant Llennyrch

Allan Tudor gyfrannodd erthygl i’r gyfres awyr-agored yn rhifyn Mai 1999. 

Un lle y byddaf yn hoff o fynd am dro iddo yw Ceunant Llennyrch ar yr afon Prysor. Un rheswm am hyn, hwyrach, yw fod cysyltiad â fy nhaid, John Tudor, Brynderw gynt, a fu … Parhau i ddarllen