Archives: Wilias

Llafar Bro: Calendr y Cymdeithasau

Bob blwyddyn, mae Llafar Bro yn cyhoeddi rhaglenni gaeaf y Cymdeithasau yn rhifyn Medi. Mae rhywun yn sylwi mor weithgar ydi gwirfoddolwyr Bro Ffestiniog. Oes unrhyw gymuned arall trwy’r byd efo cymaint o weithgareddau Cymraeg tybed? Go brin!

Dyma fla… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cyfres ‘Dŵr’ 2018

Colofn Olygyddol a chyflwyniad rhifyn Medi 2018

Pleser mawr ydi cael bod yn olygydd rhifyn Medi bob blwyddyn. Mae’r bwlch ym mis Awst yn rhoi ail wynt i mi bendroni, a mwydro pobol dda Bro Ffestiniog (a thu hwnt) am erthyglau ar gyfer Llafar Bro! Er, … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Mae’r Llechi’n Disgleirio

I gyd-fynd efo’r thema DŴR yn rhifyn Medi eleni, dyma erthygl fonws ar y wefan yn unig. Mi ddaliodd Llafar Bro i fyny efo’r ddarlunwraig leol, Lleucu Gwenllian, a’i holi hi dros banad.

Diolch yn fawr i chdi am gyfrannu celf unigryw eto eleni ar gyf… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Beirdd y Banc Bwyd

Llafar Bro: Straeon Hanner Nos -Ysbryd yr Ysgubor

Un arall o straeon codi gwallt eich pen gan Dr Bruce Griffiths

Yn 1965 darlithydd oeddwn yn adran Ffrangeg Prifysgol y Frenhines, Belffast.  Y flwyddyn honno penodwyd pennaeth newydd i’r adran, sef yr Athro Harry Barnwell, a ddaeth o adran Ffrangeg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Be ydi o am Gwmorthin?

Erthygl wadd gan Aled Hughes, cyflwynydd rhaglen foreol Radio Cymru. Mae’n garedig ei eiriau am Fro ‘Stiniog bob tro; diolch iddo am ei barodrwydd i roi pin ar bapur.

Yma mae’r creigiau’n cyfarfod,Yma mae’r creigiau fel cyfrinachYn closio at ei gilyd… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Straeon Hanner Nos

“Mae drychiolaethau ar hyd y lle” 
Cyfres fer gan Bruce Griffiths.

A fyddwch chi’n credu mewn ysbrydion?  Na fyddwch, mae’n siwr; ni fyddech chi byth yn cyfaddef y fath beth.  Fe ddywedodd T.H. Parry Williams nad oedd yn credu mewn ysbrydion, ond bod … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pantllwyd

Y drydedd bennod yng nghyfres Atgofion Pantllwyd, Laura Davies

Mab hynaf Laura Roberts, Dafydd, a’i wraig oedd yn byw drws nesaf ond cwsmeriaid Kitty Ephraim oedd hi.  Galwn yn tŷ nesaf, lle trigai Mr a Mrs Joe Hughes, rhieni Gwen a Dafydd (nid wyf yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Wagan Gynta’r Rýn

Cyfres Hynt a Helynt Hogiau’r Rhiw yn y ’50au, gan Steffan ab Owain.

Erbyn yr 1950au roedd y ‘Lein Fach’ fel y gelwid Rheilffordd Ffestiniog gennym, a’r ryn o wageni a gariai lechi ‘Stiniog i lawr i Borthmadog wedi dod i ben, ac o ganlyniad, roedd ba… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -6

Parhau â chyfres Les Darbyshire, efo ail ran Plwyf Trawsfynydd.

Mae’r hen ffordd o’r Traws i Lanuwchlyn yn llawn o ffermydd diddorol a hanesyddol  i fyny i Benstryd.

Cychwynwn eto o hen bont Traws a mynd at y fferm gyntaf sydd ar y ffordd yma sef  Rh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Atgofion Cynhaeaf Gwair

Erthygl gan Wil PriceFel dywed y bardd Eifion Wyn:

‘Gwrendy y weirgloddAm lais y bladur.’
Amser pleserus iawn yng nghalendr y fferm oedd y cynhaeaf gwair.
Mae paratoi am y cynhaeaf yn dechrau yn niwedd mis Mawrth a dechrau Ebrill, pryd mae’r amaethwr … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dathlu Celf yn Yr Ysgwrn

Braf oedd cerdded o gwmpas safle’r Ysgwrn ar noson hafaidd i fwynhau rhagwelediad o’r darnau celf ar gyfer arddangosfa  I’r Byw gan Rhodri Owen, yng nghwmni Myrddin ap Dafydd a’r artist gwadd Catrin Williams.

Noson hwyliog o ddathlu oedd hon, yn cw… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: ‘Stiniog ydi Canol y Bydysawd!

CYSAWD ERYRI
Erthygl gan Eleth Peate.

Bydd yr haul yn sicr o wenu yn y Blaenau o hyn allan diolch i brosiect newydd Cysawd Eryri. Dros y misoedd nesaf bydd Arloesi Gwynedd Wledig a Pharc Cenedlaethol Eryri yn cydweithio gyda’r artistiaid Rachel Rosen … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gwyl Car Gwyllt 2018

Ar ôl hen edrych ymlaen, a phob tocyn wedi gwerthu ers chwe wythnos, daeth y 14eg o Orffennaf.

Dechreuodd y canu yn gynnar yn y pnawn, a bu’r ddau lwyfan -un y tu mewn i Glwb Rygbi Bro Ffestiniog, a’r llall mewn marquee ar y cae- yn brysur wedyn tan … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Tri chan mlynedd yn ôl

(MWY NEU LAI!)
Pennod o gyfres Steffan ab Owain

Tybed a ydych wedi meddwl am funud faint o newid sydd wedi bod ar ein byd, ein gwlad a’n hardal ers tri chan mlynedd yn ôl … mwy neu lai.  Wel, beth am inni deithio’n ôl i’r gorffennol am ysbaid er mwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -5

Plwyf Trawsfynydd -gan Les Darbyshire
Dyma’r plwyf mwyaf yn yr hen Sir Feirionnydd. Mae’n naw milltir o hyd, yn wyth milltir o led  gydag arwynebedd o 25,000 o aceri. Mae’r pentre ei hun yn wyth gant o droedfeddi yn uwch na’r môr. Hen enw’r plwyf oedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Miss Gwynedd yn dal sylw

Taith Shonie Williams i ffeinal ‘Miss Cymru’. Erthygl gan Rhydian Morgan.
Os cofiwch chi yn ôl i rifyn Mawrth, ar dudalen flaen Llafar Bro, ‘roedd hanes y ferch leol, Shonie Williams, oedd yn brwydro am deitl Miss Cymru. Wel, ar benwythnos olaf Ebrill,… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -bwyell

Parhau cyfres Steffan ab Owain am Hynt a Helynt hogia’r Rhiw yn y 50’au
Rwyf wedi sôn mwy nag unwaith yn Stolpia am y domen lwch lli a fyddai ar yr ochr draw i afon Barlwyd, ac i gyfeiriad Tomen Fawr Chwarel Oakeley yn ardal Glan-y-Pwll, on’do?
Wel, r… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -5

Ar ôl crwydro o fferm y Ffynnon i Fwlch Iocyn yn y bennod ddwytha, dyma ran olaf plwyf Ffestiniog Les Darbyshire, a Thrawsfynydd yn dilyn y tro nesa’.

Y ffarm nesaf ydyw Pengwern, hon yn ‘home farm’ y Plas yn cael ei rhedeg gan y goruchwyliwr, ffarm… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Y Dref Werdd yn Hau Hadau’r Dyfodol

Mae’r Dref Werdd wedi bod yn chwysu chwartia dros y dair blynedd diwethaf yn datblygu mannau gwyrdd ar draws Bro Ffestiniog ac yn ddiweddar maent wedi ymestyn eu gwreiddiau i Ysgol Manod.

Llun- Y Dref Werdd

Gyda chymorth Cyngor Tref Ffestiniog a P… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Ieuentid Bro Ffestiniog 1968

Dyma gopi o lun a anfonwyd imi’n ddiweddar:

(Cefn o’r chwith): Maldwyn Parry, Ceryl Wyn Davies, Gareth Jones;
(Rhês flaen o’r chwith): Elwyn Hughes (llyfrgellydd ac yna glerc y cyngor tref am flynyddoedd), Morwen Davies (gwraig Powys Davies y fferyll… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion -priodas ac angladd

Cyfres Nia Williams

Priodasau
Mi roedd priodas yn achlysur cymdeithasol i’r holl ardal. Adnewyddwyd Capel y Rhiw tua 1948 a bu nifer o briodasau yn dilyn hynny. Mrs Griffiths (mam June, Marjory a Dilys) oedd gofalwraig y capel. Y hi oedd yn rhoi’r ar… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -4

Parhau â chyfres Les Derbyshire
Yn y brif ffordd i’r dde o’r fynediad i Frondirion mae adeilad Rhiwlas, ond does dim gwybodaeth be oedd ei hanes, na’i bwrpas. Mynd i lawr at dai Tanrhos ac yn y cylch yma mae rhyw bump o ffermydd neu dyddynnod – sef Ffy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Adolygiad -Yn Fflach y Fellten

Nofel ddiweddaraf Geraint V. Jones.Da yw gweld cyhoeddi nofel gynta’ cadeirydd Llafar Bro ers deng mlynedd, a honno yn trafod pwnc na ddaeth o ysgrifbin Geraint o’r blaen.

Nofel gyffrous sy’n mynd â’r darllenydd i fyd arswydus y goruwchnaturiol yw Yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Sgotwrs Stiniog -tymor y cogyn

Erthygl o’r archif, gan y diweddar Emrys Evans.

A ninnau yn nhymor y ‘cogyn’ unwaith eto, hwyrach y byddai rhyw sylw neu ddau arno o ddiddordeb.
Mewn pwt o sgwrs a gefais â chyfaill yn nyddiau olaf mis Ebrill*, dywedodd wrthyf ei fod wedi bod yn pysg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Lloffion o’r Fro

Pytiau diddorol gan W. Arvon Roberts
 Storm o fellt a tharanauTeimlodd gymdogaeth Ffestiniog effeithiau y storm ddiweddar. Tarwyd dafad gan fellten, gan dynnu y gwlân oddi ar ei chefn a’i hochor; yna aeth i’r stabl, a lladdodd geffyl gwerthfawr, oddi y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ysgoloriaeth Patagonia Cyngor Tref Ffestiniog 2018

Tecwyn Vaughan Jones yn trafod gwobr eleni fel cadeirydd y beirniaid (efo Ceinwen Humphreys ac Anwen Jones)

Braint i ni fel beirniaid oedd cael bod yn rhan o’r broses oedd yn arwain at ddyfarnu Ysgoloriaeth Patagonia 2018. Pwrpas yr Ysgoloriaeth hon y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Dathlu Dau Ddiwylliant

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -3

Cyfres Les Derbyshire.

Ar ol crwydro o Dalywaenydd i Danybwlch ac yn ol i Dyddyn Gwyn, symudwn ymlaen i gyfeiriad Plas Tanymanod, ac wedyn Ty’n Drain, Pen y Bryn, Pen Cae a’r Fuches Wen, tyddynnod i bob pwrpas.

Yn gyfagos, ac i lawr y dyffryn, mae f… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Blas ar gerdded

Er mod i wedi byw’n yr ardal ers dros ddeng mlynedd ar hugain, fum i ‘rioed yr ochr draw i Lyn Trawsfynydd tan yn ddiweddar iawn. Y ‘fitbit’ a gefais yn anrheg gan Alwena’r wraig ddechreuodd pethau. Ers tro bellach, rydw i’n cerdded o’r Caffi ger yr Atomfa i fyny at Argae Maentwrog (neu’r ‘Main Dam’ fel y cyfeiria llawer ati) – taith hynod bleserus a gymer ryw 35 munud i gerdded i fyny a’r un Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion -deintydd Glanypwll

Cyfres Nia Williams

Lle mae ‘Garmon House, Glanpwll heddiw, roedd yn arfer bod yna le deintydd.

Gŵr gydag atal dweud, mwstash bach, a thei bo oedd bob amser yn dwt, oedd Mr Williams. Car bach du (standard dwi’n meddwl?); yn aelod yng nghapel Annib… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia -Mawnogydd

Pennod arall o gyfres boblogaidd Steffan ab Owain, yn parhau ei drafodaeth ar flodau’r grug.

Faint a wyddoch chi am y planhigyn grug a mawnogydd?    
Ar ôl imi ysgrifennu fy mhwt diwethaf* cofiais am un neu ddau o bethau eraill a fyddai’r hen bobl yn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Pwy enillodd gwpan Sioe Geffylau 1898?

Erthygl gan Dewi Prysor.

Yn y lluniau isod mae cwpan arian hardd a roddwyd fel gwobr i’r ‘Best Tradesman’s Turn Out’ (y masnachwr oedd wedi gwneud yr ymdrech orau i addurno ei geffyl a throl, mae’n debyg) yn Sioe Geffylau Blaenau Ffestiniog 1898.

Mi welwch o’r orgraff sydd arni ei bod wedi ei chyflwyno gan William Parry, Ocsiwnîar o Flaenau Ffestiniog. Tydi hi ddim yn glir os mai cyflwyno’r Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog -2

Ail ran cyfres Les Derbyshire.

Ar ôl gorffen yn Nhanygrisiau y tro diwetha’, awn wedyn i lawr y ffordd i Dolwen, Tan y Bryn a Ty’n Cefn – cofiaf Jack Wmff yn ffermio yno gyda’i wraig. ‘Roedd Jack hefyd yn gweithio yn Chwarel Wrysgan.  Adeg y rhyfel fe… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Seren leol yn y ras i gael ei henwi’n ‘MISS CYMRU’

Erthygl gan Rhydian Morgan.

MISS CYMRU – beth yw’r darlun cyntaf sydd yn dod i’r meddwl wrth sôn am y gystadleuaeth adnabyddus yma? Merched ifanc, hardd yn cerdded o gwmpas yn urddasol ar lwyfan mewn ffrogiau crand efallai y byddai un ffordd o’i ddisg… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Darn arall o hanes lleol

Erthygl gan Vivian Parry Williams

Daeth crair hynod i’m meddiant y dydd o’r blaen. Ei gael yn anrheg gan gyfeilles imi, sy’n arfer cerdded yr un llwybrau â minnau ar ambell daith Cymdeithas Edward Llwyd. Roedd Elinor yn gwybod fy mod yn ymwneud â’r G… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Cwm yr Allt Lwyd

Ysgrifau Cledwyn Fychan yn ‘Y Faner Newydd’ a Dewi Prysor mewn rhifyn diweddar o ‘Barddas’ a symbylodd fy sylwadau y tro yma. Mae’r ddau’n cyfeirio eu camre i Gwm yr Allt Lwyd ac Abergeirw – yng nghornel ddwyreiniol plwy’ Trawsfynydd. Yn ei ysgrif ‘Rh… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Briwsion

Cyfres newydd gan Nia Williams

Siop Chips Glanypwll

Fel plentyn y ’40au mi roedd yna siop chips ardderchog yng Nglanypwll. Y perchnogion oedd Mr a Mrs Glyn Griffiths.  Mi roedd yna ddwy ferch – Gladys a Freda. Mae’n debyg bod Gladys wedi  bod yn mynd a fi am dro yn y pram ac o hynny ymlaen, y hi oedd yn fy ngwarchod yn ei chartref.  Dim ond rhyw wyth oed oedd hi.

Mi roedd Nain Gladys yn byw Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Stolpia- Grug

Gan Steffan ab Owain.

Tybed pa rai yw eich hoff flodau gwyllt chi? Wel, un o’m rhai i yw blodau’r grug, a byddaf wrth fy modd yn yn edrych arnynt pan maent yn eu gogoniant a’u lliw porffor yn harddu’n rhostiroedd a’n creigiau. Rwy’n hoff iawn o englyn… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Trem yn ôl- Olew Morris Evans

Erthygl arall o lyfr ‘Pigion Llafar 1975-1999’, y tro hwn gan Nesta Evans, Llan.
Cawsom amryw ofynion o dro i dro a yw’n bosibl prynu ‘Olew Morris Evans’ heddiw. Yn anffodus nid yw’n bosibl ar ôl dyddiau’r annwyl Frank Evans, Bryn Olew. Y dydd o’r blae… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Ffermydd Bro Ffestiniog

Cyfres newydd gan Les Darbyshire, am ffermydd a thyddynod dalgylch Llafar Bro.

Mae llawer o ffermydd bach yn y cylch eisoes wedi diflannu, a’u henwau yn brysur yn mynd yn
angof. Bwriad yr ymchwil yma ydyw casglu gwybodaeth (lle mae’n bosib) o faint y… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Gêm o ddau hanner

Erthygl gan John Humphrey, neu John Wmffre, Y Rhyl.

Wedi darllen allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones yn Llafar Bro am hanes y bêl-droed yn y Blaenau daeth a llu o atgofion i minnau, a cheisiaf innau anfon ychydig o atgofion.
Yn fy nyddiau ysgol… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Llyfr Log Maenofferen. 1943-45

Rhan Olaf cofnodion llyfrau log Ysgol Maenofferen (Genethod) yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Agnes Edwards

24/01/43  Presenoldeb isel. Tywydd gwlyb a stormus bob dydd a llawer o’r genethod yn dioddef o annwyd trwm, 2 yn dioddef o’r crafu – gyrrwyd hwy … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Yr Hen Go-op

Erthygl o’r archif, gan Rhiannon Jones, Tanygrisiau.

Wrth glirio tŷ fy niweddar gyfnither, Eileen, sef merch Jôs y Coop, daethom ar draws llawer o ddogfenau yn perthyn i’r hen siop, gan i’w thad, Robert Jones, fod yn rheolwr yno am flynyddoedd. Roedd … Parhau i ddarllen

Llafar Bro: O’r Pwyllgor Amddiffyn -hir yw pob aros!

Addasiad o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Chwefror 2018.

Yn y golofn hon, fe gyfeiriwyd at y sefyllfa ddiweddaraf ynglŷn â’r ddeiseb a arwyddwyd gan 2,754 ohonoch chi yn 2014… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Hanes y Bêl-droed yn y Blaenau

Pennod ola’r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).
Dyma gyrraedd pen y daith ar atgofion Ernest am hynt a helynt y bêl-droed yn y dref gyda chrynodeb o gopi o’i ysgrif ar un o’r chwaraewyr enwocaf a ddae… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Daeth i Ben

Do, ddiwedd 2017, wedi 12 mlynedd a 34 o wythnosau daeth i ben rownd ‘Cylch Papur y Gymuned’ dyddiol i ardal Tanygrisiau pan gauwyd drysau’r siop bapur olaf yn y dref, sef Siop Glenna.
Cychwynwyd y rownd bapur ar Fai 23, 2005 wrth i Siop Anona yn y Bri… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Cwmni Bro

Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Ionawr 2018.

Pa fath o Gymru yr ydym am ei chreu? 
Cymru fel cymuned o gymunedau, neu Gymru gyda gwladwriaeth sy’n gwasanaethu cyfalaf preifat ac yn canoli yn hytrach na datganoli grym?

Cynhaliodd Cwmni Bro Ffestiniog ddigwyddiad unigryw ym Mlaenau Ffestiniog ar Chwefror yr 2il, 2018.

Mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ddatblygiad hollol arloesol yng Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Log Ysgol Maenofferen

Ail ran cyfres newydd Agnes Edwards, yn edrych ar lyfrau log Ysgol Maenofferen yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

17/01/41  Amryw adref o’r ysgol ar ôl cael eu trin yn erbyn difftheria, a hefyd tywydd garw.

20/01/41  Storm o eira enbyd wedi para dros y penwy… Parhau i ddarllen

Llafar Bro: Rhod y Rhigymwr -Awen Meirion

Cyfres fach hynod ddifyr a gyhoeddwyd yn chwedegau’r ganrif ddwytha gan Lyfrau’r Dryw, Llandybïe, oedd ‘Cyfres Barddoniaeth y Siroedd’, dan olygyddiaeth Emlyn Evans. Gwn fod o leiaf saith ohonyn nhw wedi eu cyhoeddi. Gwelodd y bumed gyfrol, ‘Awen Meiri… Parhau i ddarllen